ԽԱՉԻԿ ԱՐԱՊԵԱՆԻ ԱՆՈՒԱՆ ԿԵԴՐՈՆ ԾՄԱԿԱՀՈՂԻ ՀՈԳՍԵՐԸ, ՅՈՅՍԵՐՆ ՈՒ ՀՊԱՐՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

0 0
Read Time:6 Minute, 58 Second

p4 K ARAB2 18-րդ դա­րի վեր­ջին, երբ Խամ­սա­յի Մե­լի­քու­թիւնը փլուզ­ուեց, Ար­ցա­խի մի­ակ վա­ճա­ռա­կան գիւ­ղա­քա­ղա­քը՝ Վա­ճա­ռը, աւեր­ուեց, բնակ­չու­թեան մի մա­սը գաղ­թեց Ջա­ւախք, միւս մա­սը Ար­ցա­խի թաւ ան­տառ­նե­րի մի հատ­ուա­ծում, որ ծմակ էր, բնա­կու­թիւն հաս­տա­տեց, հիմք դրեց նոր գիւ­ղի՝ տա­լով նրան դժուա­րա­հունչ Ծմա­կա­հող անու­նը՝ հող ծմա­կի մէջ: ԼՂՀ Մար­տա­կեր­տի շրջա­նի մի փոք­րիկ հատ­ուա­ծը զբա­ղեց­նող Ծմա­կա­հո­ղը ար­տա­ցո­լում է Մար­տա­կեր­տի ողջ գե­ղեց­կու­թիւնը: Փոք­րիկ է գիւ­ղը, ու­նի ըն­դա­մէ­նը 230 բնա­կիչ:

Եկամ­տի աղ­բիւ­րը, բո­լոր գիւ­ղե­րի պէս, հո­ղա­գոր­ծու­թիւնն է ու անաս­նա­պա­հու­թիւնը, իսկ մթեր­քը սպառ­ւում է Ստե­փա­նա­կեր­տի շու­կա­յում: Գիւ­ղա­ցի­նե­րը դժգո­հում են. դէ­պի Ստե­փա­նա­կերտ ճա­նա­պար­հը եր­կար է, վա­ռե­լի­քը՝ թանկ: Հո­ղը թէ­եւ բեր­րի է, սա­կայն ու­նի պա­րար­տաց­ման կա­րիք, իսկ պա­րար­տա­նիւ­թը թանկ է:

Վա­ռե­լա­նիւ­թը եւս թանկ է, բա­ցի այդ՝ մե­քե­նա­ներ չկան: Սրանց գու­մար­ուել է նա­եւ իրաց­ման խնդի­րը, ուս­տի գիւ­ղա­ցի­նե­րի մի մա­սը ցա­նում է այն­քան, որ­քան կը բա­ւա­կա­նաց­նի սե­փա­կան խնդիր­նե­րը հո­գա­լու հա­մար: Այս­պէս աս­տի­ճա­նա­բար յոգ­նում են, հե­ռա­նում հո­ղից: Ծանր է նա­եւ երի­տա­սար­դու­թեան վի­ճա­կը: Չու­նե­նա­լով հիմ­նարկ­նե­րում աշ­խա­տե­լու հնա­րա­ւո­րու­թիւն եւ չկա­մե­նա­լով զբաղ­ուել անաս­նա­պա­հու­թեամբ, երի­տա­սարդ­նե­րի մի մա­սը աշ­խա­տան­քի է անց­նում զին­ուած ու­ժե­րում, միւս մա­սը՝ մտա­ծում գիւ­ղից հե­ռա­նա­լու մա­սին: Գիւ­ղի հա­մար ամե­նա­ծանր տա­րի­նե­րին ան­գամ գիւ­ղը ոչ ոք չլքեց, իսկ այ­սօր, ահա, ծե­րա­նում է Ծմա­կա­հո­ղը:

Գիւ­ղի բուժ­կէտն ու­նի մէկ աշ­խա­տող՝ առա­ջին բու­ժօգ­նու­թիւն իրա­կա­նաց­նե­լու հա­մար: Բուժ­կէ­տը չու­նի մե­քե­նայ, կա­րի­քի դէպ­քում հիւան­դին հա­րե­ւան­ներն են մե­քե­նա­յով տե­ղա­փո­խում 50 քմ հե­ռա­ւո­րու­թեամբ գտնուող Ստե­փա­նա­կերտ:

300 աշա­կեր­տների հա­մար նա­խա­տես­ուած երկ­յար­կա­նի դպրո­ցը վե­րա­նո­րոգ­ուած է, ապա­հով­ուած՝ հա­մա­պա­տաս­խան մաս­նա­գէտ­նե­րով, մար­զա­դահ­լի­ճով: Պա­կա­սում են միայն աշա­կերտ­նե­րը… Նրանք ըն­դա­մէ­նը 27-ն են: Դպրո­ցը 9-ամ­եայ է, բարձր դա­սա­րան­նե­րում սո­վո­րե­լու հա­մար երե­խա­նե­րը յա­ճա­խում են եր­կու քմ հե­ռա­ւո­րու­թեամբ գտնուող Առա­ջա­ձոր գիւ­ղի միջ­նա­կարգ դպրո­ցը:

Ու­նեն նա­եւ ակումբ, որը բա­րե­կարգ­ուել է լի­բա­նա­նա­հայ դաշ­նակ­ցա­կան գոր­ծիչ Վի­գէն Արապ­եա­նի մի­ջոց­նե­րով եւ կոչ­ուել Լի­բա­նա­նի քա­ղա­քաց­ի­ա­կան կռիւ­նե­րում հա­յե­րի ինք­նա­պաշտ­պա­նու­թեան ղե­կա­վար Խա­չիկ Արապ­եա­նի ան­ուամբ:

Մի խօս­քով, գիւղն ու­նի բա­զում լուծ­ուած ու չլուծ­ուած խնդիր­ներ, ինչ­պէս՝ հա­յաս­տան­եան եւ Ար­ցա­խի բո­լոր գիւ­ղե­րը, բայց գիւ­ղա­պետ Սու­րէն Աւա­նէս­եա­նը եր­կու ամե­նա­մեծ խնդիր է նշում՝ գիւղ մտնող 3 քի­լո­մեթ­րա­նոց մայր ճա­նա­պար­հի վե­րա­նո­րո­գու­մը եւ խմե­լու ջրի յիս­նամ­եայ խո­ղո­վակ­նե­րը փո­խե­լը: Եր­կու հար­ցով էլ դի­մել են կա­ռա­վա­րու­թիւն, բայց…

Երբ քա­նա­տա­հայ դաշ­նակ­ցա­կան գոր­ծիչ Րաֆ­ֆի Պեք­մեզ­եա­նը այ­ցե­լում է Ծմա­կա­հող ըն­կե­րո­ջը տե­սու­թեան, հար­ցին, թէ ին­չո°վ կա­րող է օգ­նել գիւ­ղի բնա­կիչ­նե­րին, մեծ է լի­նում զար­ման­քը, երբ, ըն­կե­րա­յին բազ­մա­թիւ խնդիր­նե­րի լուծ­մանն օժան­դա­կե­լու փո­խա­րէն, Վահ­րամ Գէ­որգ­եա­նը նրա­նից խնդրում է ըն­դա­մէ­նը դպրո­ցի բա­կում տե­ղադ­րել ար­ցախ­եան պա­տե­րազ­մում զոհ­ուած 10 ծմա­կա­հող­ցի քա­ջե­րին նուիր­ուած յու­շար­ձան: Յու­լի­սի 12-ին Ծմա­կա­հո­ղի Հայ­կա­կան ԽՍՀ ԳԱ ակա­դե­մի­կոս, թեք­նիք գի­տու­թիւն­նե­րի դոկ­տոր, փրո­ֆե­սէ­օր Անդ­րա­նիկ Իո­սիֆ­եա­նի ան­ուան դպրո­ցի բա­կում տե­ղի ու­նե­ցաւ ար­ցախ­եան պայ­քա­րում զոհ­ուած ծմա­կա­հող­ցի­նե­րի յի­շա­տա­կին կա­ռուց­ուած յու­շար­ձան-յու­շաղ­բիւ­րի բա­ցու­մը:

Ղա­րա­բաղ­եան շարժ­ման կրքե­րը թէժ են եղել նա­եւ փոք­րիկ այս գիւ­ղում: 88 թուա­կա­նին, երբ սկսուեց Շար­ժու­մը, բո­լոր գիւ­ղե­րի հետ մի­ա­սին պայ­քա­րին մաս­նակ­ցու­թիւն բե­րեց նա­եւ Ծմա­կա­հո­ղը: 36 ծմա­կա­հող­ցի ամե­նա­տար­բեր ճա­կատ­նե­րում մաս­նակ­ցել է գո­յա­մար­տին, նրան­ցից 10-ը ըն­կել են մար­տի դաշ­տում:

Երբ սկսուեց ար­ցախ­եան շար­ժու­մը, Աբով­եան քա­ղա­քի ելեկտ­րա­գի­տու­թեան ու­սում­նա­րա­նում ու­սա­նող Նել­սոն Մկրտում­եա­նը վե­րա­դար­ձաւ գիւղ, պաշտ­պա­նե­լու հայ­րե­նի­քի պատիւը: Նա զոհ­ուեց մա­քառ­ման այդ ճա­նա­պար­հին: Խօ­սում է հե­րո­սի մայ­րը՝ տի­կին Վալ­եան, շնոր­հա­կա­լու­թիւն յայտ­նում, որ չեն մո­ռա­ցել քա­ջե­րի սխրանք­նե­րը… Այ­լեւս չի կա­րո­ղա­նում շա­րու­նա­կել խօս­քը…

Ան­ցել է 15 տա­րի, բայց ար­ցունք­նե­րը դեռ չեն չո­րա­ցել մօր աչ­քե­րից: Եւ այժմ ըն­դա­մէ­նը մէկ ցան­կու­թիւն ու­նի՝ խա­ղա­ղու­թիւն, որ­պէս­զի այ­լեւս ոչ մի մայր որ­դու կո­րուստ չսգայ: Իսկ մի­ակ սփո­փանքն այն է, որ թաւ ան­տառ­ներն ու լեռ­ներն այ­սօր խա­ղաղ են, դպրո­ցում թե­ւա­ծում է երգն ու ծի­ծա­ղը, երե­խա­նե­րը միշտ յի­շում են գիւ­ղի կտրիճ­նե­րին, իսկ դպրո­ցի կող­քով անց­նող իւ­րա­քան­չիւր ան­ցորդ խո­նարհ­ւում ու ծա­րաւն է յա­գեց­նում գիւ­ղը փրկած հե­րոս­նե­րի պատ­ուին կա­ռու­ցած յու­շաղ­բիւ­րից:

Ար­ցա­խում զոհ­ուած ազա­տա­մար­տիկ­նե­րի ծնող­նե­րի միու­թեան նա­խա­գահ Կալ­եա Առուս­տամ­եանն էլ կոչ է անում թի­կունք թի­կուն­քի կանգ­նել, որ­պէս­զի թուր­քը չկա­րո­ղա­նայ մօ­տե­նալ, իսկ մօ­տե­նա­լուց էլ հա­կա­հար­ուած տանք, ինչ­պէս 92, 94 թուա­կան­նե­րին: Նա վստահ է, որ Ար­ցա­խի եւ Հա­յաս­տա­նի ժո­ղո­վուր­դը արիւ­նով սրբա­ցած այս հո­ղից ոչ մի թիզ չի զի­ջե­լու Ատր­պէյ­ճա­նին:

Նրանք ոտ­քի կանգ­նե­ցին, երբ դրուած էր Ար­ցա­խի լի­նել-չլի­նե­լու հար­ցը, ամէն քայ­լա­փո­խի գնդակ ու արիւն տես­նե­լով՝ պայ­քա­րե­ցին մին­չեւ վեր­ջին շունչ, եւ Ծմա­կա­հող թուր­քը չմտաւ…

 Ս. ՅԱ­ԿՈԲ­ԵԱՆ

About Post Author

admin

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՍՔՈՓԻԷՅԻ ՀԱՅ ՀԱՄԱՅՆՔԸ ՊԻՏԻ ՈՒՆԵՆԱՅ ԻՐ ՇԱԲԱԹՕՐԵԱՅ ԴՊՐՈՑԸ
Next post ՄԱԼԹԱՅԻ ՀԱՅՈՒԹԻՒՆԸ ԿԱՏԱՐԵՑ ԻՐ ԱՌԱՋԻՆ ՊԱՇՏՕՆԱԿԱՆ ՀԱՒԱՔԸ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles