Հայկական Ցեղասպանութենէն վերապրողներ՝ Բժիշկ Սողոմոն Աբէլեանի Եւ Արպէրթ Աբէլեանի Կենսագրականները

Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան Մոնրէալ Բժիշկ Սողոմոն Աբէլեան ծնած է Քեսապ, 1868-ին: Զաւակն է քեսապցի Գէորգ Աբէլեանի: Ունեցած է երկու եղբայր եւ չորս քոյր: Իբրեւ բժիշկ վկայուած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական դպրոցէն, 1890-ին: Եղած է առաջին հայ շրջանաւարտ բժիշկը Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանէն: Վերադառնալով Քեսապ, աշխատած է մինչեւ 1901: 1901-1908 եղած է Անտիոքի քաղաքապետութեան բժիշկը: Մեծ դերակատարութիւն ունեցած է 1909-ին, Քեսապի Հայ համայնքի կազմակերպման աշխատանքներուն մէջ, թուրքերու կազմակերպած սպանդէն ետք: 1914-ին, զինակոչուած է օսմանեան բանակ եւ ծառայած է Վանի, Թիֆլիսի եւ Պոլսոյ մէջ: Զինուորական ծառայութենէն ետք վերադարձած է Քեսապ եւ գործած է մինչեւ իր մահը՝ 1945: Բժիշկ Սողոմոն Աբէլեան պաշտօնավարած է Հալէպի զինուորական հիւանդանոցին մէջ, իբրեւ բժշկապետ: Նոյն հիւանդանոցին մէջ աշխատած է իր փեսան՝ բժիշկ Աւետիս Ինճեճիքեանը, իբրեւ բանակային բժիշկ: Իր եղբայրը՝ Պետրոս Աբէլեան, շնորհիւ միսոնարուհի Միս Չամպըրզի, 1907-ին կրթանպաստ ստանալով անցած է Ամերիկա եւ Iowa Northern University համալսարանին մէջ ուսանած է աստուածաբանութիւն, դարձած է ձեռնադրեալ պատուելի: Ան եղած է եկեղեցասէր, ուղղամիտ, արդար, ուսումնասէր եւ ազգային գործիչ: 1909-ի աղէտէն ետք, մաս կազմած է «Օգնութեան յանձնախումբ»-ին: Ամուսնացած է Այնթապի Աղջկանց ամերիկեան բարձրագոյն վարժարանէն շրջանաւարտ՝ պեհեսնիցի (*) Ովսաննա Առաքելեանի հետ: Անոնք բախտաւորուած են երկու աղջիկ եւ չորս մանչ զաւակներով: Անոր Մարի անունով դուստրը ամուսնացած է քեսապցի բժիշկ Աւետիս Ինճեճիքեանի հետ: Բժիշկ Ալպէրթ Աբէլեանը իր չորս մանչ զաւակներէն մէկն է: (*) Պեհեսնի քաղաքը գտնուած է Մարաշ, Այնթապ, Ուրֆա եւ Մալաթիա քաղաքներուն ճիշդ կեդրոնական դիրքի մը վրայ եւ անոնցմէ 100-150 քմ. հեռաւորութեան վրայ։ Աղբիւրներ. Հարպոյեան, բժիշկ Կարպիս, բժիշկ Ալպէրթ Աբէլեան, Հայ բժիշկներուն, ատամնաբուժներուն եւ դեղագործներուն ոդիսականը Հայկական ցեղասպանութեան ընթացքին, Մոնթրէալ, 2018: Աբէլեան Ս. Ալպէրթ, «Քեսապ եւ իր գիւղերը, Պէյրութ, 2002: Չոլաքեան Յակոբ, Քեսապ, Գ. հատոր, Հալէպ, 2004: Apelian, H. Vahe, Apelian, Albert MD, a Social Diagnostician As well, V. H. Apelian’s Blog, August 1, 2018. *** Բժիշկ Ալպէրթ Աբէլեանի Կենսագրականը Բժիշկ Ալպէրթ Աբէլեան ծնած է Քեսապ, Սուրիա, 4 Նոյեմբեր 1893-ին: Ան զաւակն է բժիշկ Սողոմոն եւ Ովսաննա Աբէլեան ամոլին: Ունեցած է երեք եղբայր եւ երկու քոյր: Նախակրթարանի եւ միջնակարգի ուսումը ստացած է Քեսապի մէջ, ապա բարձրագոյն ուսումը՝ Այնթապի Կեդրոնական Թուրքիոյ քոլէճէն: Իբրեւ աւարտաճառ՝ պատրաստած է «Քեսապ եւ իր գիւղերը» հատորը, որ արժանացած է բարձր գնահատանքի: Բժշկութիւն ուսանած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական դպրոցին մէջ եւ վկայուած է 1917-ին: Շուտով զինակոչուած է Օսմանեան բանակ՝ ենթասպայի աստիճանով, եւ ծառայած է Նապլուսի մէջ, պաղեստինեան ճակատին վրայ: Պատերազմէն ետք, Հոմսի եւ Ճըսըր Շուղուրի քեսապցի գաղթականները փոխադրած է Քեսապ: 1920-ին, գաղթած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու եւ հաստատուած է Մեսեչուսէց նահանգի Պոսթըն քաղաքը, ուր իբրեւ մանկաբուժ գործած է իր անձնական դարմանատան, ինչպէս նաեւ հիւանդանոցներու մէջ: Աանդամակցած է Մեսեչուսէցի եւ ամերիկեան բժշկական միութիւններու: Ամուսնացած է 1923-ին, Զապէլ Առաքելեանի հետ, բախտաւորուած են երեք դուստրերով: Բժիշկ Ալպէրթ Աբէլեանի հայրը՝ Սողոմոն Աբէլեան ծնած է Քեսապ, 1868-ին: Ան եղած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական դպրոցին առաջին հայ բժիշկ շրջանաւարտը, 1890-ին: Ան աշխատած է Քեսապի մէջ եւ իր հայրենակիցներուն ծառայած է երկար տարիներ: Ան զինակոչուած է օսմանեան բանակ եւ ծառայած է Վանի, Թիֆլիսի եւ Պոլսոյ մէջ, իբրեւ զինուորական բժիշկ: Ան ամուսնացած է պեհեսնիցի Ովսաննա Առաքելեանի հետ, որ շրջանաւարտ էր Այնթապի Աղջկանց ամերիկեան բարձրագոյն վարժարանէն եւ Քեսապի մէջ վարած է ուսուցչական պաշտօն: Բժիշկ Սողոմոն Աբէլեան մահացած է Քեսապ, 1945-ին: Բժիշկ Ալպէրթ Աբէլեան, տեսնելէ ետք Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ անոր հետեւանքով հայ ժողովուրդի թուային նօսրացումը եւ ֆիզիքական ու հոգեկան ախտավարակ երեւոյթները, որոշած է իր գիտական-բժշկական մտապաշարը ի սպաս դնել հայ ժողովուրդի եւ ի մասնաւորի հայ նոր սերունդի հայօրէն զարգացման, աճման եւ հզօրացման: Իր բժշկական ասպարէզին ընդմէջէն՝ ան փորձած է արտացոլել իր հայկականութիւնը՝ գրելով հայերէն բժշկական-առողջապահական գիրքեր, որոնք եղած են աղբիւր բժշկական գիտելիքներու: Ան բժշկական գրականութեան մէջ մուտք գործած է հայերէն լեզուով եւ այդ ըրած է մեծ հաճոյքով, իբրեւ հայ բժիշկի պարտականութիւնը հանդէպ իր արենակիցներուն: Բժիշկ Աբէլեան հայերէն լեզուով լոյս ընծայած է բժշկական եւ առողջա-պահական հետեւեալ հատորները. «Հայ մայրերու մենտոր», «Հեքիմարան», «Մատեան մանկանց»: Ան չէ բաւարարուած բժշկական գրականութեամբ եւ իր միտքն ու հոգին արտայայտած է նաեւ ոչբժշկական գրականութեամբ, ուր դրսեւորած է հայ վերապրողի իր զգացումները, իր ներաշխարհը եւ իր անհատականութիւնը: Իր գրչին կը պատկանին հետեւեալ հատորները. «Հնգամեայ զրոյցներ», «Անահիտ կամ ամերիկահայ ֆլէփփըրը», «Զմրուխտ մատանին», որոնք հրատարակուած են 1929-ին, «Վաղուան արշալոյսը», եւ «Աշգար»-ը՝ 1930-ին, ինչպէս նաեւ՝ «Քեսապ եւ իր գիւղերը»: Ան բժշկագիտական եւ գեղարուեստական գրութիւններով աշխատակցած է հայ մամուլին, մասնաւորապէս Պոսթընի «Հայրենիք» շաբաթաթերթին եւ Նիւ Եորքի «Նոր աշխարհ»-ին: Կատարած է թարգմանական աշխատանք՝ «Թելմա», «Վենտեթթա», «Իշխանուհի Վերճինիա» եւ «Կարմիր մայրապետ»: Իր գրչանունը եղած է «Էբիլենց»: Ունի անտիպ վէպեր՝ «Ամերիկահայ մտաւորականը», «Անմեղ սէրերու յուշեր», «Զինուորական յուշերէս», «Հիւանդին խոհանոցը», «Բժշկական զրոյցներ» եւ 5 արարով թատերգութիւն մը՝ «Լորա»: Անգլերէնով գրած է «Tales from Armenian history» եւ «The Antiochians» վէպը, որուն միջոցաւ ուզած է ամերիկացի ժողովուրդին ծանօթացնել հայը իր կենցաղով ու մարտնչումներով, եւ Թուրքին գործադրած վայրագութիւնները հայ ժողովուրդին դէմ: Այս վէպը եղած է արժէքաւոր եւ ուշագրաւ աշխատասիրութիւն մը, ուր Քեսապը մեծ տեղ գրաւած է: 1930-ին գրած է իր հայերէն վերջին գիրքը: Այդ թուականէն ետք, մինչեւ 1960, հեռու մնացած է գրելէ եւ իր ժամանակը տրամադրած է իր ընտանիքին: Ան ամուսնացած է Զապէլ Առաքելեանի հետ եւ բախտաւորուած է 3 աղջիկ զաւակներով: 1960-ին գրած է իր վերջին «The Antiochians» անգլերէն գիրքը: Բժիշկ Ալպէրթ Աբէլեան մահացած է Պոսթընի մէջ, 14 Նոյեմբեր 1986-ին: Աղբիւրներ. Հարպոյեան, բժիշկ Կարպիս, բժիշկ Ալպէրթ Աբէլեան, Հայ բժիշկներուն, ատամնաբուժներուն եւ դեղագործներուն ոդիսականը Հայկական ցեղասպանութեան ընթացքին, Մոնթրէալ, 2018: Աբէլեան Ս. Ալպէրթ, «Քեսապ եւ իր գիւղերը», Պէյրութ, 2002: Չոլաքեան, Յակոբ, Քեսապ, Գ. հատոր, Հալէպ, 2004: Apelian, H. Vahe, Apelian, Albert MD, a Social Diagnostician As well, V.H. Apelian’s Blog, August 1, 2018

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

Հայկական Ցեղասպանութենէն վերապրողներ՝ Բժիշկ Սողոմոն Աբէլեանի Եւ Արպէրթ Աբէլեանի Կենսագրականները

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Սրբութեան Լուսաւոր Շողը` Ս.Իգնատիոս Մալոյեան

Երկար Ապրի Փաշինեանին «Ժողովրդավարութիւնը». Բանտերը Կը Լեցուին Դիմատետրեան Քննադատներով

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է