ԲԵՐՆԻ (ԲԵՐԱՆԱՅԻՆ) ԱՐԻՒՆԱՀՈՍՈՒԹԻՒՆ.- ORAL BLEEDING

Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան

Բերանային արիւնահոսութիւն ըսելով պէտք է հասկնանք այն արիւնա-հոսութիւնը, որ կը յայտնուի բերնին մէջ եւ ապա բերնէն դուրս: Բերանային  արիւնահոսութիւնը սկիզբ կ՚առնէ վերին մարսողական համա-կարգի եւ վերին ու վարի շնչառական համակարգի զանազան բաժիններէն:

Վերին մարսողական համակարգի բերանային արիւնահոսութիւնը կը յայտնուի երեք ձեւերով՝

1. Կարմրագոյն, սուր եւ միջակ տարողութեամբ, որ կը պատահի ստամոքսի, որկորի, բերանի, ըմբանի (pharynx), քիթի եւ քթաըմբանի (nasopharynx) մէջ.
2. Սրճագոյն փսխունքով միատեղ (coffee-ground emesis), որ կ՚ըլլայ դանդաղ եւ երկարատեւ ու կը պատահի ստամոքսի եւ որկորի (esophagus) մէջ.
3. Կարմրագոյն, սուր, մեծածաւալ եւ առանց փսխունքի, որ կը պատա-հի՝ստամոքսի, որկորի, բերանի, ըմբանի, քիթի եւ քթաըմբանի մէջ.

Վերին մարսողական համակարգի բերանային արիւնահոսութիւնը կը յառա-ջանայ հետեւեալ հիւանդութիւններով եւ ախտաբանական երեւոյթներով՝

1. Շրթունքի, ներբերանային խոռոչի լորձնաթաղանթի (mucous membrane), լեզուի, նշիկներու (tonsils), լինդերու, ըմբանի եւ ենթաըմբանի (hypopharynx), քթաըմբանի (nasopharynx) եւ քիթի բորբոքումներ, վէրքեր, լաւորակ եւ վատո-րակ ուռեր: Յատկանշական են լեզուի արիւնասեւայտուցը (bloody melanoma) եւ լեզուի վատորակ քաղցկեղը:
2. Ակռաներու արտահանում (tooth extraction).
3. Որկորաբորբ (esophagitis), որկորի երակային լայնացում (varices), որկորային երակա-զարկերակային արատաւոր կազմուածք (arteriovenous A-V)

malformation), որկորային խլիրդ եւ ցցօն (polyp), որկորային անօթային լայնա-ցում (varicosities).

Advertisement

4.   Ստամոքսաբորբ (gastritis), ստամոքսային խոց (gastric ulcer, peptic ulcer), ստամոքսային խլիրդ եւ ցցօն.
5. Տասներկու մատնաչափ աղիքի (duodenum) բորբոքում, խլիրդ եւ խոց.
6. C կենսանիւթի անբաւարարութիւն (deficiency), որ կը յառաջացնէ յատուկ լինդաբորբ (scurvy) եւ արիւնահոսութիւն.

Ստամոքսային արիւնահոսութիւնը առաւելաբար կը պատահի այն հիւանդ-ներուն,  որոնք՝

1. Կը տառապին երկարատեւ լեարդաբորբէ (chronic hepatitis) եւ արեան որոշ հիւանդութիւններէ.
2. Կը գործածեն մնայուն կերպով ալքոլ, ասփիրին (aspirin), կարգ մը հակա-բորբոքումային (anti-inflammatory) դեղեր եւ արեան հակամակարդացուցիչներ (anticoagulant), ինչպէս՝ հեփարին (heparin).

Շնչառական համակարգի բերանային արիւնահոսութիւնը կը յայտնուի երեք ձեւերով՝

1. Արիւնախառն խուխի արտահանում հազալով եւ թքնելով: Ան կը պատահի թոքերու, շնչափողի (trachea) եւ ցնցուղներու (bronchi) մէջ դանդաղ եւ միջակ տարողութեամբ արիւնահոսութիւնով:
2. Նոր եւ կարմիր արեան արտահանում հազալով կամ առանց հազի (hemoptysis): Ան կը պատահի թոքերու, շնչափողի եւ ցնցուղներու մէջ սուր եւ մեծածաւալ ձեւով:
3. Նոր եւ կարմիր արիւնահոսութիւն առանց հազի: Ան կը պատահի քիթի, քթաըմբանի, ըմբանի եւ խռչափողի մէջ սուր կամ դանդաղ եւ մեծածաւալ կամ պզտիկ տարողութեամբ:

Վերին եւ վարի շնչառական համակարգի բերանային արիւնահոսութիւնը կը յառաջանայ հետեւեալ հիւանդութիւններով եւ ախտաբանական երեւոյթներով՝

1. Քիթի, քթաըմբանի եւ ըմբանի բորբոքումներ, վէրքեր, լաւորակ եւ վատո-րակ ուռեր.
2. Խռչափողի եւ շնչափողի լաւորակ եւ վատորակ ուռեր.
3. Թոքերու, ցնցուղներու եւ ցնցղիկներու (bronchioles) բորբոքումներ, վէրքեր, լաւորակ եւ վատորակ ուռեր.

Վերին մարսողական եւ վերին ու վարի շնչառական համակարգի արիւնահոսութիւնները կը յառաջանան նաեւ կարգ մը մարմնական ընդհանուր հիւանդութիւններէ եւ ախտաբանական երեւոյթներէ՝

1. Արիւնահոսութենային հիւանդութիւններ, օրինակ՝ սպիտակարիւնութիւն (leukemia) եւ արիւնահոսկանութիւն (hemophilia), որ ժառանգական հիւան-դութիւն մըն է.
2. Արտաքին հարուած կամ վնաս.
3. Արեան հակամակարդիչ (anticoagulants) դեղերու անկանոն գործածութիւն.
4. Վիրաբուժական վիրահատումներ եւ յետվիրահատումի պատահած բարդութիւններ.

Բերանային մեծածաւալ արիւնահոսութեամբ կը զարգանան զանազան աստիճանի հետեւեալ ախտանշանները՝ արեան ենթաճնշում (hypotension), գլխապտոյտ, գլխացաւ, մարմնի բոլոր օրկաններու գործունէութեան փլուզում-փլանք (shock):

Բերանային արիւնահոսութեան դարմանումը կ՚ըլլայ զանազան միջոցա-ռումներով եւ հանգրուաններով.

1. Մեղմ եւ կարճատեւ արիւնահոսութեան պարագային հիւանդը գործածելու է որոշ շրջանի մը համար երկաթի դեղահատեր եւ ուտելու է սննդարար ու առողջապահական սննդեղէններ: Ընդհանրապէս արեան փոխներարկում չկատարուիր, որովհետեւ հաստատաուծ է որ առողջ անձ մը իր արեան 10 տոկոսը կորսնցնելով եւ կամ ուրիշի մը նուիրելով կրնայ բնականոն կեանք ունենալ առանց վատ հետեւանքներու:
2. Զօրաւոր, սուր, անցողակի կամ մնայուն արիւնահոսութեան պարագային կը կատարուի բժշկական շտապ օգնութիւն, այսինքն՝ ախտաճանաչումի մաս-նագիտական քննութիւններէն առաջ կը կատարուի յատուկ հեղուկներու երակային շտապ ներարկում, արեան փոխներարկում (blood transfusion) եւ այլ բժշկական միջոցառումներ: Այս հանգրուանէն ետք կը կատարուի ախտաճա-նաչումային զանազան քննութիւններ:

Արիւնահոսութեան հիմնական դարմանումը բոլոր պարագաներուն ալ կ՚ըլլայ  հիմնական ախտապատճառը դարմանելով, որ կը կատարուի  դեղամի-ջոցներով եւ վիրաբուժական միջոցառումներով: