ԱՐԵՒՇԱՏ ԱՒԱԳԵԱՆԻ  ԽՕՍՔԸ ՀԱՅՐԵՆԱՏԱՆ, ԱԶԳԱՅԻՆ ՄՇԱԿՈՅԹԻ ԵՒ «ԲՌՆԱԶԱՒԹՈՒԱԾ» ՀՈՂԵՐՈՒ ՄԱՍԻՆ

0 0
Read Time:4 Minute, 29 Second

Յ. Պալեան 

            Ձմրան ցուրտը փակած է դուռ եւ պատուհան: Թագաժահրի մեկուսացումը խօսակից դարձուցած է մեզ հեռատեսիլի եւ մամուլի, մանաւանդ՝ հայրենիքի ներկայով եւ ապագայով մտահոգ հայը, որ անզօրութեան թելադրութեամբ՝ կը մենախօսէ:

            Կամ ինչպէս օր մը ըսած էր ուրիշ մը, «կը չարչրկէ բառերը»:

            Շատեր, ի տես եւ ի լուր Հայաստանի կացութեան, հայրենասիրական արարքի վերածած են թեր ու դէմ կարծիքներով իրենց անզօրութիւնը կամ պարզապէս բացակայութիւնը իմաստաւորել: Եթէ պահ մը մոռնային թեր ու դէմը, ժողովները եւ կրկնութեան նմանող ցոյցերը, իրենք զիրենք յանձնէին նաեւ ազնիւ հայ մտաւորականի մտածման ալիքներուն, կարծիք եւ յանձնառութիւն կ’ունենային որակ, չէին բանտարկուեր նեղմտութեան առաջնորդող կարգախօսներու ցանցին մէջ:

            Այսօր մանաւանդ, երբ Հայաստանի սահմամներուն վրայ թէժ կռիւներ կ’ընթանան, ինչպէս չմտածել միացման եւ վերակագնումներու մասին, որոնք չըլլան դատարկաբանութիւններ:

            Արեւշատ Աւագեան արդէն ութսուն գարուններ բոլորած է հայ միտքի, մշակոյթի, արուեստի, գրականութեան անդաստանին մէջ: Ան հողին մարդն է: Զինք ճանչնալու համար պէտք է լսել իր խօսքը եւ տեսած ըլլալ զինք իր հայրենի պարտէզին մէջ, ուր աւանդութիւն կը պահէ եւ «ընկոյզի տօն» կը սարքէ: Այսինքն, ինչպէս կ’ըսէ.

Հայրենածառերն աճում են
Հայրենատների կողքին,
Հայրենիքի պաշտպանների
հայրենաշունչ մեղեդիներով,
նրբերանգներով սիրոյ ու կարօտի,
գունազարդում են կեանքը
հայոց լեզուի խորիմաստ բառերով…

(Արեւշատ Աւագեան, «Հայրենածառ», ԳՐԱԿԱՆ ԹԵՐԹ, Երեւան, 04/08/2020)

            Ոչ միայն պէտք է ընթերցել, այլ մանաւանդ՝ լսել:

            Հայրենիքի, ազգի եւ հայ մշակոյթի անխարդախ տիրութեան ապրում ունեցող բազմաշերտ այս մտաւորականը, Հայաստանի «Իրաւունք» թերթին հետ (12/11/2021) ունեցած է հարցազրոյց մը, որ մեր տխրած, տխրեցնող եւ խճճուած  ներկային վրայ կը բանայ լուսարձակները: Այդ զրոյցէն պիտի առանձնացնեմ քանի մը հիմնական միտքեր, զորս եթէ լսենք, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), կրնանք յաղթահարել մեր բոլոր տեսակի խարխափումները, իմաստաւորել մեր կեանքը եւ էականով որակաւորել անհատական եւ հաւաքական յանձնառութիւնները, ի հարկին այդ էականը հասցնելով միշտ աճող եւ անտարբեր հայանուն անհատներուն եւ զանգուածներուն, անոնք աղմկողներ ըլլան, թէ՝ բացականեր:

            Որքա՜ն ցաւ եւ զայրոյթ կայ Արեւշատ Աւագեանի «Իրաւունք»ի հետ ունեցած զրոյցին մէջ: Կ’արտագրեմ.

            «Մենք պետք է ունենանք ոչ թէ ժողովրդական, այլ` ազգային մշակոյթ: Ժողովրդական մշակոյթ կոչուածը աւելի ցածր է: Ժողովրդի անունից խօսում են՝ գործում  ժողովրդի դէմ: Մեր բոլոր նախագահները, վարչապետները, արտաքին գործերի նախարարները, բերանները ջուր առած՝ երբեւիցե միջազգային հարթակներում չեն ասել, որ հայ ժողովուրդն իր պատմական հողերն ունի, որը բռնազաւթել են» (ընդգծ. Յ.Պ.):

            Բանանք տողերը եւ իմաստները. ազգային, քաղաքական, մշակութային:

            Հայերէնի, անոր բառերուն եւ ձայներուն մասին այնքա՜ն դիպուկ է ըսուածը.

            «գունազարդում են կեանքը

հայոց լեզուի խորիմաստ բառերով»…

            Արդարեւ, առանց հայերէն բառ ու խօսքի, անոնց թելադրած թաքուն իմաստներուն եւ երաժշտութեան, ինչպէ՞ս կարելի է ոգեկանութիւն ներշնչել, ոգի ժառանգել: Թարգմանեցէ՛ք Նարեկի տողերը աշխարհի բոլոր լեզուներով, արտասանեցէ՛ք երաժշտութեան ընկերակցութեամբ, անոնք պիտի ըլլան  սոսկ թարգմանութիւն, բայց անոր բառերը պիտի չըլլան խորիմաստ, պիտի չունենան հայկական վանքի արձագանգի ընկերակցութիւնը:

            Խորիմաստով պիտի յափշտակուիք, երբ Նարեկ ընթերցէք իր հարազատ լեզուով.

Ընկա՛լ քաղցրութեամբ, Տէր Աստուած հզօր, զդառնացողիս զաղաչանս.
մատի՛ր գթութեամբ առ պատկառեալս դիմօք.
փարատեա՛, ամենապարգեւ, զամօթական տխրութիւնս.
բա՛րձ յինէն, ողորմած, զանբերելի ծանրութիւնս.
անջրպետեա՛, հնարաւոր, զմահացու կրթութիւնս…

            Այնքա՜ն պարզ է եւ միաժամանակ խորապէս իմաստալից, Արեւշատ Աւագեանի արտայայտած միտքը, երբ կ’ըսէ. «Մենք պետք է ունենանք ոչ թէ ժողովրդական, այլ` ազգային մշակոյթ: Ժողովրդական մշակոյթ կոչուածը աւելի ցածր է»: Խօսափող ի ձեռին բեմերու վրայ բոլոր տեսակի տատանողները չեն կարդար Արեւշատ Աւագեանները, կամ տգէտի ամբարտաւանութեամբ կ’ըսեն, թէ այդ տեսակ բաները ծալած են եւ վրան նստած, վասն չես գիտեր ո՞ր գործնապաշտութեան, ո՞ւր հասնելու եւ ո՞ւր հասցնելու համար տարտղնուած եւ տարտղնուող հաւաքականութիւնները, զանոնք ծառայեցնելով իրենց նիւթական եւ փառատենչիկի շահերուն:

            Ինչպէ՞ս ազգային մշակոյթ կ’ունենանք, երբ յառաջդիմութիւն եւ արդիականութիւն կը համարենք հայերէն խօսքի դիմազեղծումը, երգը, աղօթքը կը դարձնենք օտարաբարբառ, երբ այլ ժողովուրդներու երաժշտութիւնը կը կապկենք: Բանաստեղծութիւն կը գրենք անբովանդակ բառերով եւ յանգերով, զանոնք կը վերածենք երգի, որոնց մասին այնքա՜ն դիպուկ խօսք ըսած էր Անդրանիկ Ծառուկեան. «Երկու կանգուն կտաւ / արեւը մարը մտաւ…»: Անարուեստը եւ անխորքը կը վաճառուին որպէս ժողովրդական, ամբոխ զուարճացնելով: Պէտք է մտածել Արեւշատ Աւագեանի հետ, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), հասկնալու համար, որ ազգային մշակոյթն է արժէքը, «ժողովրդական մշակոյթ կոչուածը աւելի ցածր է»:

            Որքա՜ն դառնութիւն կայ Արեւշատ Աւագեանի խօսքին մէջ, երբ կը տեսնէ, թէ ինչպէս գործնապաշտական ամբոխահաճութիւնը կը դառնայ քաղաքական խօսք: Կրկին եւ կրկին ընթերցել. «Ժողովրդի անունից խօսում են՝ գործում  ժողովրդի դէմ: Մեր բոլոր նախագահները, վարչապետները, արտաքին գործերի նախարարները, բերանները ջուր առած՝ երբեւիցե միջազգային հարթակներում չեն ասել, որ հայ ժողովուրդն իր պատմական հողերն ունի, որը բռնազաւթել են» (ընդգծ. Յ.Պ.): Ամբողջութեամբ փակագիծի մէջ դրուած կամ մոռցուած քաղաքական տեսիլք մը:

            Կը խօսուի ներկայով. «…հայ ժողովուրդն իր պատմական հողերն ունի»

            Այսինքն՝ ժողովուրդը տէր է եւ կը մնայ տէր, նոյնիսկ երբ յիշուած ղեկավարութիւնները անձնատուր կ’ըլլան պատշաճեցումներու եւ ճապկումներու, մի՛շտ՝ ներսը եւ դուրսը: Արեւշատ Աւագեան կը քննադատէ իրենք զիրենք ղեկավարութեան կոչած այն բոլոր «կեղծ մեծերը», որոնք «բերանները ջուր առած», կը լռեն:

            Հողի եւ երկրի ամէն օր քիչ մը աւելի կորսուող ներիմացական ուժի անպաճոյճ գիտակցութիւնը ունի Արեւշատ Աւագեան:

            Եթէ իմաստասէրի թելադրած «մերկ եւ միամիտ» հոգիով մտնենք տողերու խորհուրդին մէջ, մեր ինքնութեան եւ լինելութեան ըմբռնումը կ’ունենայ հարազատութիւն:

            Կրկին ընթերցել եւ լսել.

Հայրենածառերն աճում են

Հայրենատների կողքին,

Հայրենիքի պաշտպանների

հայրենաշունչ մեղեդիներով…

            Այս ո՛չ թէ բաժակաճառային հայրենասիրութիւն է, հեռուն նստածի շաբաթավերջի զուարճութիւն եւ հոգեշահ-հոգեմաշ զրոյց, այլ՝ հայրենատիրութիւն, որմէ զրկած են մեզ, որմէ կը զրկենք մենք մեզ, վասն փառքի մանրուքի, սպառողական ընկերութեան ցանկացուած բարիքի եւ երկչոտութեան: Հայրենիքը տան պատին կախուած գեղօր չէ, բանաստեղծի ըսած մշակուող եւ աճող հայրենածառն է, հայրենատան կողքին, հայրենաշունչ մեղեդիով, որ սեփական մշակոյթ է, որ ներածում չէ, վարձու սենեակ չէ:

            Ինչո՞ւ Արեւշատ Աւագեանը եւ իր նմանները հարթակներու վրայ չհանել, ներսը եւ դուրսը, որպէսզի մեր հոգիները աճին հայրենածառի պէս, որպէսզի օր մը մեր մասին անցեալով չխօսուի:

            3+10 միլիոնով հայրենատուն ունենայինք եւ ըլլայինք եւ հայրենածառ աճեցնէինք եւ անոնց հետ աճէինք…

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Մենք Արեւելումի՞ Հարց Ունինք
Next post «ՆՈՐԱՀԱՅԵՐԷՆ»-Ի ԴԷՄ ՆԻԶԱԿ ՃՕՃՈՂ ԱՆԶՕՐ ՏՈՆ ՔԻՇՈԹ ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆՑԻ ԱՐՄԵՆԱԿ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles