ԷՐՏՈՂԱՆ Կ’ԱՐՇԱՒԷ ԿՈՎԿԱՍԷՆ  ԵՒՐՈՊԱ, ԵՐԿՉՈՏՆԵՐ ԿԸ ԴԻՏԵՆ ԵՒ  ԿԸ ՀԱՆԴՈՒՐԺԵՆ

Մարք Յարութիւնեան

            Նոր քարտէս գծելու աշխատանքին լծուած է Ռեճէպ Թայիպ Էրտողան, քաջալերուած միջազգային համայնքի կրպակային հաշիւներու ինքնապարտադրուած ամլութենէն:

            Ընկերային եւ քաղաքական մարզերու մէջ, իրենց գլուխը աւազէն հանած երկինքը եւ երկիրները տեսնողներ կան, անոնց խօսքը լսողներ չկան, կը լսեն ուշ: Պէտք կ’ըլլայ, ֆրանսացին կ’ըսէ, դիմելու ձիու դարմանի, remède de cheval, բրտութեան, հրաժարելով լեզուական գալարումէ եւ դիւանագիտական ճապկումէ:

            Ոստիկանական եւ լրտեսական վէպերը կը խաղցուին առանց հնարուած դիպաշարի: Կովկասէն Եւրոպա եւ Միջերկրական, թուրք ծաւալապաշտութեան դէմ ոչ ոք թումբ կը կանգնէ: Անզօրութի՞ւն, կուշտերու երկչոտութի՞ւն: Քաղաքական խաղին հետեւողը կրնայ կանխատեսել վաղուան վտանգները, ոչ մէկ ղեկավար, մեծ եւ պզտիկ, կրնայ օր մը արդարանալ եւ ըսել՝ որ չէր հասկցած, չէր նախատեսած:

            Վերահաս վտանգի մասին խօսիլ ոչ չարախօսութիւն է ոչ վարկաբեկում:

            Ֆրանսական JJD (Journal de dimanche) շաբաթաթերթը չզարմացնող եւ անարգել շարունակուող թրքական ծաւալապաշտութեան մասին յօդուած մը լոյս ընծայած էր. խորագիր՝ «Էրտողան ինչպէս կը ներթափանցէ Ֆրնասա», (Comment Erdoğan infiltre la France, How Erdoğan infiltrates France): Յանուն կարգ մը սկզբունքներու, զորս ոչ մէկ ձեւով յարգած է եւ կը յարգէ Թուրքիա, Ֆրանսայի դարպասները բաց են, եւ Էրտողան կը հաստատէ իր կայսերական երազներու դիրքերը: Այս աշխատանքները համայնքային չեն, ինչպէս հայկական միութիւններու եւ դպրոցներու, նախաձեռնութիւններն են թուրք պետութեան, «դեսպանատան եւ լրտեսական սպասարկութիւններուն»: Ֆրանսայի հետախուզութիւնը տեղեակ է եւ տեղեակ պահած է իշխանութիւնները:

            Պատմութեան ընթացքին, Թուրքիա պատեհապաշտութեամբ օգտագործած է առիթները: Թերթը կը յիշեցնէ, որ 2018ին, Ֆրանսայի Իսլամ Հաւատացեալներու Խորհուրդին (CFCM) առջեւ Էրտողան յայտարարած էր, թէ ինք «Ֆրանսայի իսլամներու պաշտպանն է» եւ այժմ կը գործէ շրջանցելով երկրի իշխանութիւնները:

            Իր յանդգնութեամբ, Էրտողան անմիջական շահ կ’ապահովէ. երկրէն դուրս գտնուող թուրքերու քուէները: Նոյն ատեն, դատերէ, դատապարտութենէ եւ բանտարկութենէ խուսափած եւ այլ երկիրներ ապաստանած ընդդիմադիրները եւ մտաւորականները կը հահակշռէ իր հետեւորդներու միջոցով, կը հսկէ: Թուրքիոյ մշակութային քարոզչութեան ծառայելու կոչուած կազմակերպութիւնները, ուսուցման կեդրոնները, Էրտողանի քաղաքական պատուանդան են:

            Ֆրանսական թերթը կը նշէ, որ Թուքիոյ կողմէ տարբեր երկիրներ ղրկուած «ուսուցիչ»ները Էրտողանի ծառայող լրտեսներ են, վարչակարգի գաղափարախօսութիւնը իսլամութիւնը կ’օգտագործէ որպէս միջոց, թափանցելու համար ժողովրդական խաւերու մէջ:

            Օգտուելով արեւմտեան երկիրներու ժողովրդավարական, հաւասարութեան, ազատութիւններու եւ օրէնքի գերակայութեան ընձեռած կարելիութիւններէն, թրքական համայնքները կը քաջալերուին եւ կը գործեն որպէս «հինգերորդ զօրասիւն», ընտրութիւններու ճամբով կը թափանցեն  քաղաքապետական խորհուրդներու մէջ, որ դառնան քաղաքական ճնշման ազդակ եւ ծառայեն Թուրքիոյ շահերուն: Բազմաթիւ թուրքեր արդէն անդամ են քաղաքապետական խորհուրդներու:

            Զարմանալի է, որ ոչ մէկ քաղաքական ուժ, ոչ ալ կառավարութիւնը, ընդվզեցան, երբ Էրտողան ինքնիրեն թոյլ տուաւ, ամենայն ամբարտաւանութեամբ յայտարարելու, որ Ֆրանսայի նախագահի մտային առողջութիւնը խանգարուած է, ան պէտք է բուժուի եւ ֆրանսացիները պէտք է ձերբազատուին անկէ:

            Եւրոպայի պետութիւնները սպասարկութիւններ եւ վերլուծաբաններ ունին, գիտեն, որ Էրտողան կը գործէ այնպէս, որ Եւրոպայի թուրքերը իր հպատակներն են: Պետութիւն՝ պետութիւններու մէջ: Թուրքիան գտնուելով Ատլանտեան Ուխտի մէջ, ինքնիրեն կը թոյլատրէ «ազատութիւններ», «միջամտութիւններ», գիտնալով որ պիտի հանդուրժուի: Հին աւանդութիւն…

            Պատմութիւն եւ նոյն հունով քաղաքականութիւն հասկնալու համար, պէտք է մտնել պետութիւններու տրամաբանութեան խոհանոցը: Ֆրանսայի Ազգային Ժողովը եւ Ծերակոյտը ունին իրենց ներքին այս կամ այն երկրի հետ «բարեկամութեան խմբակներ»ը: Հակառակ նախագահին դէմ բուռն եւ անարգական յարձակումներու, խորհրդարանականներու Թուրքիոյ հետ բարեկամական խմբակները կը շարունակեն գործել: Ինչպէս կ’ըսէ խմբակի անդամ մը, «կառավարութիւնները եւ նախագահները կը փոխուին… մենք կոչուած ենք բարեկամական կապերը պահելու՝ նկատի ունենալով երկար ժամանակը»: Ուրիշ մը կ’աւելցնէ. «Թուրքիան Էրտողան չէ եւ ֆրանսան Մաքրոն չէ»:  Հրաշալի օրինակ մը քաղաքական պատեհպաշտութեան:

            Թերթը կը խօսի շատ «գործունեայ» թուրք դեսպանին մասին, որ ուզած է ազդել ֆրանսացի խորհրդարանականներուն վրայ, երբ հայկական ցեղասպանութեան ժխտման դէմ օրէնքը օրակարգ էր, այս՝  ըստ ֆրանսացի խորհրդարանական Լը Քոնթի: 2012ին թուրք դեսպանը ուզած է համոզել խորհրդարանականները, որ հարցը Սահմանադրական Խորհուրդ փոխանցելու դիմումը ստորագրեն:

            Հարցում. ինչպէ՞ս Ֆրանսան կը հանդուրժէ իր ներքին գործերուն նման միջամտութիւններ:

            Ներկայիս Սթրազպուրկ քաղաքի պատմական կեդրոնի արեւմտեան մասը դարձած է  թրքական բնակութեան կեդրոն, կը գրէ թերթը: Հոն կայ մասնաւոր իսլամական կրթական հաստատութիւն, Եունուս-Էմրէ, իր քոլէժի 122 եւ լիկէոնի 83 աշակերտներով, որոնք կը հետեւին պետական կրթական ծագրին, եւ կը ստանան կրօնական դաստիարակութիւն: Ապա կը յաճախեն Սթրազպուրկի համալսարանը:

            Թերթը կը յիշեցնէ անցեալը: Մեծ Պատերազմի նախօրեակին, Թուրքիա Գերմանիայէն ստացած է երկու միլիոն թրքական լիրա եւ 2 նոյեմբեր 1914ին պատերազմ յայտարարած դաշնակիցներուն դէմ: Թերթը կը գրէ նաեւ, որ թրքասիրութեան հին աւանդութիւն կայ երկրին մէջ, որուն գլխաւոր դէմքերէն եղած է գրող Փիէր Լոթի, որուն առաջին վէպը սիրոյ պատմութիւն մըն է անգլիական նաւատորմի սպայի մը եւ հարէմի երիտասարդ կնոջ մը միջեւ, որ ըստ թերթին, հազիւ քողարկուած ինքնակենսագրութիւն է:

            Եւրոպան եւ աշխարհ գիտեն ճշմարտութիւնները, գիտեն, թէ ի՞նչ է Թուրքիան եւ  թէ ի՞նչ կը հետապնդէ Էրտողան:

            Հանրութիւնը լուսաբանել միջազգային յանցաւոր թուլամորթութեան մասին, որ ժողովուրդներուն դէմ է, եւ վաղուան պատերազմներու լարուած ուժանակ, որուն գինը պիտի չվճարեն թնդանօթի վաճառականները, այլ՝ ժողովուրդները, Արցախի օրինակով:

            Այս է միջազգային քաղաքականութեան եւ դաւերու մրոտ դէմքը: Ան գիտէ, թէ Կովկասէն արաբական երկիրներ եւ Եւրոպա արշաւող Էրտողան ի՞նչ կը հետապնդէ:

            Սուրիա, Լիպիա, Արցախ փորձադաշտ են չափելու համար քաղաքական հակազդեցութիւնները Էրտողանի անթաքոյց օսմանահամաթուրանական փառասիրութեան:

            Բայց ինչպէս միշտ, խրամատ կայ ճշմարտութեան, բարոյականութեան եւ քաղաքականութեան միջեւ:

            Ուժատէրեր քաղաքականութիւն կը խաղան, միւսները՝ բարոյական մխիթարութիւն կը փնտռեն:        

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*