ՆՈՐ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹԻՒՆ  ՄԸՆ ԱԼ, ՈՉ ՎԵՐՋԻՆԸ

Յ. Պալեան

Բոլոր կուսակցութիւններու մէջ, մարդ մը որքան աւելի մտացի է, այնքան նուազ իր կուսակցութեան մէջ է:

Սթանտալ, ԺԹ. դարու ֆրանսացի մեծ գրող

 

            Հայաստան նոր կուսակցութիւն մըն ալ պիտի ունենայ: Լուրը տուած էին թերթերը: Կուսակցութիւններուն թիւը չեմ գիտեր, որ կարենամ ըսել, թէ այս նոր քանիերորդը պիտի ըլլայ: Ըսուած է, որ կուսակցութիւնը գրանցելու համար ապագայ ղեկավարը համախոհ եւ հետեւորդ կը փնտռէ:

            Շուրջ 80 կուսակցութիւններուն թիւին մէկ յաւելումը ոչինչ պիտի փոխէ: Եթէ վիրաւորական չհամարուի, կ’ըսենք՝ Կափառնայում… Կարդալ Ս. Գիրքը:

            Միթէ՞ 30.000 քառ.քմ տարածութեամբ եւ լաւագոյն պարագային 3 միլիոն բնակչութեամբ երկրի մը համար անհեթութիւն կամ անտեղի պերճանք չէ 80 կուսակցութիւն ունենալ: Օր մը պէտք է հրապարակել իւրաքանչիւրի անդամներու թիւը: Կ’ըսեն, որ անոնցմէ ոմանք միանձնեայ կուսակցութիւններ են:

            80 կուսակցութիւն կ’ենթադրէ 80 ծրագիր:

            Հայաստանի քուէարկողը եթէ ընտրելու իր դերին մօտենայ լրջութեամբ, պէտք է որ ծանօթանայ 80 ծրագիրներու, այսինքն դառնայ քաղաքագիտութեան դոկտոր:

            Պատահա՞ծ է, որ այդ 80 ծրագիրները բացատրուին Մասիսի, Խաչիկի, Վետիի բնակիչներուն, որպէսզի անոնք քաջատեղեակ ըլլան եւ որպէս գիտակից քաղաքացի ընտրեն եւ քուէարկեն: Այլապէս երկիրը կը խրի ամբոխահաճութեան տիղմին մէջ, եւ ժողովրդական կամքը կը շահագործուի, վարպետորդիներ մանիպուլացիա կ’ընեն,- բառը նորահայերէն է,- քուէարկողը կը դառնայ խամաճիկ, սպասելով յաջորդ մանիպուլացիան:

            Համավարակի պարտադրած տնարգելութեան այս օրերուն, մեր գիտցածին, չգիտցածին եւ գիտնալ ուզածին աղբիւրն է համացանցը: Սեղմեցի կոճակը: Ահաւասիկ արդիւնքը.

27 Փետրուար 2019-ի գրուածը կ’ըսէ.

«Հայաստանի Մէջ Կայ 81 Կուսակցութիւն, որոնցմէ 25ը ստեղծուած Է վերջին 5 տարիներուն»:

            «21 Փետրուար 2019ի դրութեամբ՝ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ պետական գրանցում ստացած են 81 կուսակցութիւններ, կը յայտնէ Արդարադատութեան նախարարութեան իրաւաբանական անձերու պետական գրանցման գործակալութիւնը:

«Միայն վերջին 5 տարիներուն, 2013էն 2018, պետական գրանցում ստացած են 25 կուսակցութիւններ: Ընդհանրապէս, լուծարուած են 49 կուսակցութիւններ, եւ պետական գրանցում ստացած 81 կուսակցութիւններէն 2ը եւս կը գտնուին լուծարման գործընթացին մէջ:

            «81 կուսակցութիւններուն ցանկին մէջ կան անուններ, ինչպէս՝ «Կանայք հայոց աշխարհի», «Գիւմրեցու ոգի», «Մեր տունը Հայաստանն է»:

«Ըստ քաղաքական եւ ընտրական արհեստագիտութիւններու փորձագէտ Արմէն Պատալեանի՝ 81 կուսակցութիւններէն շուրջ 70ը գոյութիւն չունի»:

            Անձի մը որոշումով ստեղծուելիք նորանուն կուսակցութիւնը տեսակարար ի՞նչ պիտի փոխէ երկրի համայնապատկերին մէջ:

            Երեւակայե՛նք. եթէ համախոհական կառավարութիւն մը ստեղծուի, հանճար պէտք է ըլլալ 80 ծրագիրներ համադրելու եւ յառաջացնելու բոլորին կողմէ ընդունելի վերականգնումի հրաշք ՄԷԿ ծրագիր:

            Խօսակիցներ, ընթերցողներ, կը խորհին, որ վերլուծական աշխատանք մը, քննադատութիւն մը, պետութեան (հայրենի կամ մեր բնակած երկրի), կամ՝ միութեան մը, կուսակցութեան մը, եկեղեցիին դէմ, թշնամութիւն են: Եթէ այդպէս մտածենք, այլակարծութիւնը կը թաղենք, սրբագրութիւն եւ բարելաւում անկարելի կը դառնան, կանգ կ’առնէ յառաջդիմութիւնը:

            Ֆրանսան ոչ աւանդապահ շաբաթաթերթ մը ունի, Le Canard Enchaîné, որուն քննադատութեան եւ երգիծանքին թիրախ են կուսակցութիւնները, քաղաքական գործիչները հաստատութիւնները, եկեղեցին, կրթութիւնը, խորհրդարանը, վարչապետը, նախարարները, նախագահը: Անհաճոյակատար, անկախ եւ հետախուզող խօսքի բեմ մը:

            Իմացած եմ, որ Ֆրանսայի նախագահներէն  մին, որ եղած էր քաղաքապետ, երեսփոխան, նախարար, վարչապետ, նախագահական պալատի պահակագունդէն մէկը, ամէն չորեքշաբթի առաւօտ (յիշեալ թերթը թերթավաճառի կրպակները կը հասնի այդ օրը) կը ղրկէր, որ թերթը բերէր: Գիտէր, որ թերթը չէր խնայեր նաեւ իրեն:

            Հիանալի: Քաջ: Իրատես: Լսելու ունակ:

             Քննադատողը, տարբեր կարծիք ունեցողը, ճշմատութիւններ յայտնաբերողը հանրութեան եւ հանրային կեանքին թշնամին չէ: Ընդհակառակն, անոնց սրբագրման եւ բարելաւման՝ ջատագով, եթէ անոնք չեն տարուիր անձնական հաշուեյարդար ընելու միտքով, դառնութիւններու չեն ծառայեցներ խօսքի ազատութեան իրաւունքը, այլ՝ հանրային բարիքի:

            Անորակներ եւ տհասներ չեն հանդուրժեր այլակարծութեան, եւ երբ իշխանութիւն ունենան՝ կը կազմակերպեն հալածանք ազատ խօսքի եւ այլակարծութեան դէմ, այդ հալածանքը կը դարձնեն համակարգ, կը փակեն թերթերը, հսկողութեան տակ կ’առնեն լրատուամիջոցները, կը դատեն եւ կը բանտարկեն տարբեր կարծիք ունեցողները, քննադատողները, ազատ խօսքի կրող լրագրողները:

            Ի՞նչ կ’ըսէ պատմութիւնը: Երբ մենատիրութիւն հաստատուի, երբ մեծաւորին խօսքը ըլլայ օրէնք, վերջ կը գտնեն ազատութիւնները: Անհանդուրժողութիւնը անբաւարարութեան զգացումի, արհամարհանքի դէմ անկարողութեան, անզօրութեան եւ ընկճուածութեան արդիւնք է. հոգեկան բարդոյթ: Եւ երբ այս կամ այն ձեւով իշխանութիւն ձեռք կը բերէ բարդոյթ ունեցողը, ան ազատ ընթացք կու տայ անհանդուրժողութեան:

            Այդպէս ծնունդ առած են պզտիկ եւ մեծ մենատէրերը, բռնակալները: Մեծ կամ պզտիկ Հիթլերները, ֆաշականութիւնը: Երեւոյթը գոյութիւն ունեցած եւ ունի ոչ միայն պետութիւններու մակարդակին, այլ նաեւ թաղապետութիւններու, միութիւններու, կուսակցութիւններու մէջ, ստեղծելով առասպելներ անփոխարինելիութեան եւ անսխալականութեան, իշխողին տալով իր չունեցած շնորհներուն լուսապսակը, ան իր կարգին, կը ստրկացնէ շրջապատը, իշխանութիւնը դարձնելով եսին ծառայող միջոց եւ ոչ հանրային ծառայութիւն:

            Եթէ երկրի մը մտաւորականութիւնը աչալուրջ չըլլայ, չխօսի, չքննադատէ, իշխանաւորները դժուարութիւններու յանդիման իրենց դիրքերը պահելու համար դիւրութեամբ կը տարուին անփոխարինելիութեան եւ նախախնամականութեան կեղով: Այսինքն անհրաժեշտ է ունենալ գիտակից եւ յանձնառու քաղաքացիներ: Ի հարկէ, այս ցանկալ եւ ըսել դիւրին է, բայց իրականութենէն յաճախ հեռու:

            Միշտ պէտք է նկատի ունենալ ընկերութեան մը, մեր պարագային հայ ազգի եւ Հայաստանի դիմագրաւած դժուարութիւնները, աղէտները: Դար մը առաջուան ցեղասպանութեան խոցը չդարմանուած, կրկին ենթարկուեցանք բռնագրաւման եւ ջարդի: Վաղուան վերականգնումը գեղեցիկ խօսքով, դիրքապաշտութեամբ, բարեսիրութեամբ չի կրնար ըլլալ: Հարկ է կառչիլ սեփական իրաւ կարողութիւններու եւ կարելիութիւններու, եւ քալել:

            Յաջողելու համար անհրաժեշտ է ըլլալ վստահելի, վստահութիւն  ներշնչել, վստահիլ, ըլլալ օրինակելի: Ունենալ յստակ եւ հասկնալի ծրագիր ու նպատակ, որոնց մէջ հանրութիւնը ինքզինք տեսնէ, իր ներկան եւ ապագան, իր իրաւունքերը, ապահովութիւնը, բարեկեցութիւնը, ինքզինք զգայ մասնակից: Նաեւ՝ գիտնալ գնահատել արժէքները, նոյնիսկ իր անձէն եւ խմբակցութենէն դուրս: Կարեւոր են թափանցիկութիւնը քաղաքացիին յարգուած ըլլալու զգացումը: Համագումար՝ հաւաքականութեան ծառայելու պարտք:

            Եթէ Հայաստանի մէջ տիրեն այս սկզբունքները, եթէ քաղաքական փառասիրութիւն ունեցողներ առաջնորդուին անոնցմով, ամբարտաւանութիւնը չըլլայ վարքագիծ, անհատը, կուսակցութիւնը, պետութիւնը կրնան ստեղծել հաւաքական ուժ եւ յաջողիլ: Այս առաքինութիւններու բացակայութեամբ կը բացատրուի Հայաստանի կուսակցութիւններու բազմացումը:

            Ինչպէ՞ս հասնիլ այս գիտակցութեան: Նախ զիրար լսելով:

            Դադրելով հանրայինը եսի կամ գրպանի կրպակ համարելէ:

            Ինչո՞ւ 80 կուսակցութիւն:

            Հայրենատէրը, հայրենասէրը եւ հայրենանուէրը մէկ ուղղութեամբ կը նային. ծառայել ազգին եւ հայրենիքին: Իրաւ հաշուեկշիռ ընել առանց տիրացու ըլլալու:

            Եւ զոհ չըլլալ քաղաքացին ոտքի քնացնող իմաստակներու եւ անոնց փայտեայ լեզուին, ֆրանսացին կ’ըսէ՝ langue de bois, ասութիւն՝ զոր չկրցայ հայացնել:

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*