ՀԱՅՐԵՆԻ ԳՐՈՂ ԱԶԱՏ ԵՂԻԱԶԱՐԵԱՆԻ  ՀԻՆ-ՆՈՐ ԲՈՒԹ ՀԱՐՑՈՒՄԻՆ, Ո՞Վ ԵՒ ԻՆՉՊԷ՞Ս ՊԻՏԻ ՊԱՏԱՍԽԱՆԷ

0 0
Read Time:5 Minute, 40 Second

Յ. Պալեան

            Մտաւորականը գիտէ անջատուիլ անմիջականէ, հոսանքին դէմ կանգնիլ եւ հրապարակել ճշմարտութիւն, զոր այսօ՛ր պէտք է լսել: Չարձանագրել յիշողութեան մէկ անկիւնը եւ ապա աւաղել ըսելով՝ չէինք գիտեր, չգիտցանք:

            Այսօր ազգովին ընկճուած ենք: Մեր դարաւոր թշնամին կրկին հարուածած է մեզ եւ կրկին կը բզկտէ հայրենի հողը: Ընկճուած ենք, անփառունակ պարտութիւն կրած ենք: Թշնամին յաղթած է մեր իսկ մեղսակցութեամբ:

            Միշտ պէտք է փորձել ճանչնալ թշնամին կարենալ պաշտպանուելու համար: Բայց որքան ալ ցաւցնող ըլլայ եւ նոյնքան  հիմնական է ճանաչումը մեր սնուցած ներքին թշնամիին, թշնամիներուն, անոնք ըլլան անհատներ, մտայնութիւն, թէ անգրագիտութիւն:

            Համացանցով կարդացի Ազատ Եղիազարեանի «ՄԵՐ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԱՂՔԱՏՈՒԹԻՒՆԸ» խորագրուած յօդուածը, որուն մէջ կայ դիպուկ ախտաճանաչում մը, զոր արտագրեցի, քանի որ ան կը բնորոշէ Հայաստանի եւ սփիւռք(ներ)ի իմացական-քաղաքական եւ ազգային-քաղաքական վերաբերումներու մակերեսայնութիւնը եւ անորակութիւնը:

            Ազատ Եղիազարեանի խօսքը չէ ուղղուած ոչ թուրքին, ոչ ազերիին, ոչ ֆրանսացիին, ոչ արաբին, ոչ ամերիկացիին, ոչ ռուսին, այլ՝ մեզի: Հարկ է մէջբերուած երկու տողը կարդալ, գերմանացի իմաստասէր Հուսէրլի թելադրած եղանակով. «Երթալ դէպի իրերը մերկ եւ միամիտ հոգիով»: Այսինքն, չըսել որ ըսուածը մեզի չի վերաբերիր, մենք այդ բաներէն վեր ենք:

            Ազատ Եղիազարեան կ’ըսէ.

«Ինչո՞ւ ենք մենք այդքան սիրում   գաւառական մարգարէներին ու փրկիչներին, որոնք ամէն օր խօսում են համացանցում, հրապարակներում եւ հեռուստատեսութեամբ»:

            Պահ մը կանգ պէտք է առնել, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), մոռնալ մեր հանգամանքները (այնքա՜ն բազմաթիւ են հանգամանաւորները), մեր յաճախ քարացած մտայնութիւնները, կողմնապաշտութիւնները, (չ)ամենագիտութիւնները, եսերը, եւ որոշել յիշուած իմաստութեամբ, մերկ եւ միամիտ հոգիով, դիտել ու դատել մեր ժողովուրդի դիմագրաւած խնդիրները: Միթէ՞ կորսնցուցած ենք համակեցութեան, պատասխանատուութեան, յառաջդիմութեան, արդարութեան եւ իրաւունքի համար անհրաժեշտ էականը, որ ողջախոհութիւնն է:

            Ինչո՞ւ սիրած ենք եւ կը սիրենք գաւառական մարգարէներն ու փրկիչները, որոնք ամէն առիթով եւ ամէն միջոց օգտագործելով, տիրական եւ վարդապետական կարծիքներ կը յայտնեն, մանաւանդ ամբոխի դիւրահաւան կիրքերու բաւարարման համար կարգախօսներու սնունդ կը մատակարարեն: Յաճախ կը յիշեմ, միջինարեւելեան հայկական գաղութի մը հանրածանօթ բեմբասացը, զոր մարդիկ յուզումով կը լսէին եւ կ’ըսէին, թէ «ի՜նչ լաւ կը խօսի, մարդ բան չի հասկնար», կամ մեծ մայրաքաղաքի մը մէջ ուրիշ մը, երբ բեմէն կ’իջնէր, կ’ըսէր՝ «այսօր ալ կլլեցուցինք», դեռ չեմ խօսիր անոնց մասին, որոնք ուրիշներու գրած խօսքով բեմ կ’ելլեն ցուցադրուելով եւ ծափահարուելով «կարեւոր մարդ», «մարգարէ» եւ «փրկիչ» ըլլալու համար, իրենց պատկերը տեսնելու համար թերթի մը էջին, հեռատեսիլի պզտիկ պատուհանին, կամ սրահին մէջ առաջին շարքին աթոռ ունենալու:

            «Մարդու»ն մակարդակը որքան ցած ըլլայ, այնքան բարձր կ’ըլլայ անոր իշխանատենչութիւնը, փքուելու պահանջը: Իր կիրքի բաւարարման համար ան խտրութիւն չի դներ միջոցներուն միջեւ, ժողովուրդը կը դարձնէ ամբոխ, զայն կը չարացնէ անոր աչքին առջեւ պարզելով թշնամիներ, քանդելու համար կուռքերը, որպէսզի ինք կուռք դառնայ: Այս դրութիւնը մարդու պատմութեան չափ հին է, արտադրած է բռնակալներ, որոնք ի վերջոյ իրենք դարձած են իրենց զոհերը:

            Եթէ մարդիկ միայն լսէին իրաւ մեծերու եւ իմաստուններու խօսքը, հետեւէին անոնց պատգամին:

            Այս հարցերու մասին մտածեցի, երբ կարդացի Ազատ Եղիազարեանի յօդուածը եւ առանձնացուցի իր միտքը:

            Բայց ախտը հին է, արմատացած:

            Ամբոխահաճութեան (populism) ախտաւոր երեւոյթին մասին կը խօսինք այսօր, ոմանք կը խօսին: Զանգուած կայ, որ չի հասկնար, թէ իր քիթէն բռնած կը տանին, երբ ինք կը կարծէ թէ ինքն է որ ընտրութիւն կը կատարէ ազատօրէն: Ամբոխային դատողութիւնը յաճախ, շատ յաճախ, գերութեան մէջ է: Ազատ Եղիազարեանի խօսքին մասին երբ կը մտածէի, յիշեցի, որ հարիւր քսան տարի առաջ, ազգի նուիրեալ մը, երբ ազգը ստրկացուած էր, յայտնատեսութեամբ ըսած էր, հետեւեալը: Մէջբերումը պէտք է կարդալ, զայն դուրս բերելով աւելի քան մէկ դարու հնութիւն ունեցող շրջանակէն, եւ սեւեռել կատարուած ախտաբանութիւնը, այն ատեն թերեւս աւելի լաւ կը տեսնենք մենք մեզ եւ մեր ներկան, կը ճշդենք մեր ուղին:

            Ազգի նուիրեալը, որ կեանքով վճարեց իր գաղափարին համար, կը կոչուէր Քրիստափոր Միքայէլեան: Ան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան «ԴՐՕՇԱԿ» թերթի Ապրիլ 1900 Թիւ 3-ին մէջ, «Ամբոխային Տրամաբանութիւն» խորագրին տակ կը գրէր.

«Այն ժամանակ, երբ դուք՝ այնպիսի մի չարագործութեան դիմաց, ինչպիսին են հայկական կոտորածները, բռնկուած էք անսահման ցասումի սուրբ զգացմունքով միայն, այն ժամանակ, երբ հայութիւնը ջնջելու բացարձակ քաղաքականութեան դիմաց, դուք կարող էք ունենալ մի անընկճելի ձգտում միայն – ազատուել վերջապէս այսքան չարիքների միակ պատճառից – ահա այդ ժամանակ, ասում ենք, ձեր շուրջը, այս ու այնտեղ, դուք տեսնում էք հայ մարդիկ, որոնք ոտնակոխ անելով բացարձակ ճշմարտութիւնը, պատրաստ են բարին չար անուանել ու չարը՝ բարի. պատրաստ են համարեա թէ արդարացնել մարդկային պատմութեան մէջ չտեսնւած մի բարբարոսութիւն, պատրաստ են անօրինակ բռնութեան հեղինակի մեղքը փաթաթել այդ բռնութեան դէմ կռւող բանակի վզին…» (ընդգծ. Յ.Պ.)

            Այնքա՜ն թափանցիկ է խօսքը եւ այժմէական: Վեջին տողը կը պատկերացնէ ամբոխային տրամաբանութիւնը, որ է՝ «անօրինակ բռնութեան հեղինակի մեղքը փաթաթել այդ բռնութեան դէմ կռւող բանակի վզին»…

            Հարիւր քսան տարի առաջ ըսուած խօսքը այսօր կը շարունակէ Ազատ Եղիազարեան, երբ կ’ըսէ. «Այս ամբոխային հոգեբանութիւնը մեր երկրում փոխարինում է քաղաքականութեանը: Չեմ կարծում, որ մենք խորութեամբ հասկանում էք մեր կեանքում կատարուած աղէտալի յեղաշրջման էութիւնը»: Այսինքն՝ կորսնցուցած ենք պատմութենէն դասեր քաղելու ունակութիւնը, եւ այդպէս է որ ազգը կը դառնայ ամբոխ:

            Ազատ Եղիազարեան ահազանգ կը հնչեցնէ. «Հիմա մենք յայտնուել ենք ծանրագոյն վիճակում: Սահմաններն են ճշգրտում»: Որ կը նշանակէ Հայաստանէն հողեր խլելու ընթացք, այնպէս, որ կարծէք՝ Հայաստաններու բռնագրաումը չէր բաւեր, ամէն օր որ կ’անցնի, կ’աճի բռնագրաւման ցանկութիւնը, հեռաւոր նպատակ ունենալով Հայաստանի անհետացումը քարտէսէն: Մեծ ռազմագէտ եւ մեծ պատմաբան ըլլալու կարիք չկայ այս մերկ իրականութիւնը տեսնելու:

            Հայ մտաւորականութիւնը պէտք է խօսի: Բայց այդ խօսքը փուճ է, եթէ ժողովուրդը իր ամբոխային տրամաբանութեան ախտաւոր վիճակէն դուրս չգայ, չդադրի իր վաղը կորսնցնելիք իր այսօրուան բարօրութեան կառչելէ, չանսայ ազգային հիմնականի առաջադրանքին, միշտ՝ ներսը եւ դուրսը:

            Հայաստանի ցոյցերը, ոստիկանական ջոկատները, ելեկտրանացած մթնոլորտը լաւ օրուան ոչ մէկ յոյս կը ներշնչեն:

            Նուազագոյն ողջախոհութիւն ունեցող հայը, մի՛շտ ներսը եւ դուրսը, ինքզինքին հարց կու տայ, կու տա՞յ, թէ պարտուած եւ իր դիրքին կառչած իշխանութենէն եւ բուռն կերպով իշխանափոխութիւն պահանջող համախմբումէն զատ ԵՐՐՈՐԴ ՃԱՄԲԱՅ ՄԸ ՉԿԱ՞Յ, վերականգնելու համար ներազգային միութիւնը, ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆ ՆՊԱՏԱԿԻ մը շուրջ համախմբելու արդէն ջլատուած եւ ընկճուած ազգը: ԵՐՐՈՐԴ ՃԱՄԲԱՅ՝ որ ըսէ, թէ բոլորդ իրաւունք չունիք եւ ԻՐԱՒՈՒՆՔ ՈՒՆԻՆ ԱԶԳԸ ԵՒ ՀԱՅՐԵՆԻՔԸ: ԱԶԳԸ՝ որ ի Հայաստան եւ սփիւռս աշխարհի:

            Համախմբուելու խնդիրը սոսկ ՀԱՄԱԽՈՀՈՒԹԵԱՆ խնդիր չէ,- հայերէնը խեղճացնող Հայաստանի արդիականացածները կ’ըսեն կոնսանսիւս,- այլ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՓՐԿՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ԱԶԳԻ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄԻ ԾՐԱԳԻՐ, զոր իրագործելու համար կիրքերու մթնոլորտէն ծնած նոր իշխանութիւներն անգամ ի վիճակի պիտի չըլլան իրագործելու:

   ԻՆՉՈ՞Ւ ՉԵՆՔ ԽՕՍԻՐ ԵՐՐՈՐԴ ՃԱՄԲՈՒ ՄԱՍԻՆ, մոռնալով մեր անհատական եւ հաւաքական եսերը, մեր ուսերէն թօթուելով մեր սխալներու, պարտութիւններու եւ մեր փոխադարձ լուտանքներու թանձրացած ոչինչ ծնելու ուժ ունեցող մոխիրը:

            ԵՐՐՈՐԴ ՃԱՄԲԱՅ, ճիշդ մարդ ճիշդ գործին վրայ դնելով, մարդոցմով՝ որոնք իրենց մէջ կրեն փշուր մը հողի ուժով ապրող Արշակ թագաւորէն, Մահաթմա Կանտիի անշահանդրութենէն, պարտութիւնը առանձին մերժող Շարլ տը Կոլէն, եւ Յովհաննէս Թումանեանէն:

            ԵՐՐՈՐԴ ՃԱՄԲԱՅ: Լսել Յովհաննէս Թումանեանը.

Բայց հին ու նոր քո վէրքերով կանգնած ես դու կենդանի,
Կանգնած խոհո՜ւն, խորհըրդաւոր ճամբին նորի ու հընի.
Հառաչանքով սըրտի խորքից խօսք ես խօսում Աստծու հետ
Ու խորհում ես խորին խորհուրդ տանջանքներում չարաղէտ,
Խորհում ես դու էն մեծ խօսքը, որ պիտ ասես աշխարհքին
Ու պիտ դառնաս էն երկիրը, ուր ձըգտում է մեր հոգին-
Յոյսի՜ հայրենիք,
Լոյսի՜ հայրենիք։

            Եթէ մեծ ու պզտիկ, իշխանութիւն եւ ընդդիմութիւն, անտարբերներ եւ չէզոքներ, տէրունական աղօթքի պէս վարժուին կրկնել այս տողերը եւ հաւատալ բանաստեղծի տեսիլքին, տէր ըլլալ այդ տեսիլքին, ինչե՜ր կրնանք ընել…

            Միշտ պէտք է յաճախել մեծերու դպրոցը: Անոնք անխարդախ ճամբացոյց են:

 

 

 

 

           

 

 

 

           

           

 

           

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Ա.Մ․Ն․ Արեւելեան Թեմի Սարկաւագաց Համագումար
Next post Բառագիտական – 9

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles