«ՖԷՅՍՊՈՒՔ»-Ը ԹԵԹԵՒՍՈԼԻԿՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ՇԱՏԱԽՕՍՈՒԹԵԱՆ ՎԱՐԱԿ

Մարք Յարութիւնեան

            Խօսելու, լսուելու, ցուցադրուելու մարմաջ…

            Exhibitionnism-ը հոգեբանական հիւանդութիւն է: Հարցուցէ՛ք հոգեբանին եւ հոգեբոյժին: «Ֆէյսպուք»-ը այս վարակին բացուող դուռն է:

            Կար ժամանակ, թերթ կը կարդայինք, ձայնասփիւռ կը լսէինք եւ հեռատեսիլի լուրերը կը սպասէինք տեղեկանալու, կարծիք կազմելու համար: Հիմա լրատուամիջոցները շրջանցուած են: Մեծեր եւ պզտիկներ, լուր տարածելու եւ կարծիք յայտնելու համար, լրատուամիջոցի պէտք չունին, դիմատետրը (ֆէյսպուք, facebook)  կը բաւէ: Ով ինչ կ’ուզէ կ’ըսէ, համակրական-հակակրական հակազդեցութիւններ, թեր ու դէմ կարծիքներ, ճիշդ եւ թիւր լուրեր, անհանդուրժողութիւններ, անմիջական, խօսքի ազատութեան իրաւունքով, մարդիկ կը թառին ցանցին վրայ:

            Լարախացները որքան ալ մարզուած եւ տաղանդաւոր ըլլան, զիրենք պաշտպանող ցանց կ’ունենային: Նոր տեսակի լարախաղացները, զիրենք լսողները եւ դիտողները,  ցանց չունին:

            Հայաստանի վարչապետը, նախարարը, կուսակցական պատասխանատուն, քաղաքագէտը, լրագրողը, դժգոհները, շապիկ-վարտիք վաճառողները, նաեւ դուրսը, իրենց ընտրած թիրախին հասնելու համար, անմիջապէս կը տեղադրեն դիմատետրի վրայ իրենց ծանուցումը, դատումը կամ հանդիսաւոր պատգամը: Կրկէս եթէ գացած էք, կը տեսնէք, որ trapezist-ները զիրենք պաշտպանող ցանց ունին: Դիմատետրի վրայ ճամբորդողը եւ ոստոստողը ցանցի պէտք չունին, դիմատետրի (ֆէյսպուք) վրայ կը փռեն իրենց կարեւորութիւնը, վարդապետական կարծիքները, դատարկաբանութիւնները:

            Գէթ պաշտապանող ցանց ունենային պատգամ ստացողները, թիրախները, որպէսզի չանհանգստանան:

            Թաւշեայ Յեղափոխութեան սովորութիւնը շարունակելով, Նիկոլ Փաշինեան միտք, թելադրութիւն, դատում, կարծիք, կը տեղադրէ դիմատետրի էջին վրայ, մոռնալով որ հիմա վարչապետ է, երկրի պատասխանատու, իր հետեւորդներու ակնկալութիւններուն խօսափողը կամ յուշարարը չէ: Հայաստանի Դիմատետրը Սահմանադրական Ժողով է, դատարան է, ամբաստանեալներով եւ ամբաստանողներով, համաճարակի հարցով առողջապահական տեսակէտներու եւ մանրապատումներու բեմ, ամբոխավարական ամէն կարգի արտայայտութիւններու կազէթ: Աւելի պարզ. հաշուեյարդարի կրկէս:

            Հիմա մամուլը կ’օգտուի դիմատետրէն եւ կ’արտատպէ ինչ որ կ’ըսուի անոր էջերուն վրայ: Հետազօտող լրագրողի կարիք չէ մնացած: Հարցում ընելու կարիք չկայ: Ամէն բան հրապարակի վրայ է, քէն, վէճ, գրգռութիւն: Կ’արթննաք եւ փրկարարական երկու տող կը գրէք: Ճաշարան կ’երթաք եւ ձեր երջանկութիւնը դիմատետրի վրայ կը տեղադրէք: Մեծ-մայրիկը մանթը կը պտրաստէ, կը նկարէ եւ դիմատետրի վրայ փափկակերի այդ ճաշատեսակը կ’անմահացնէ:

            «Ֆէյսպուք»-ի մանթի պատկերը չարախօսութիւն կամ բանակռիւ չէ, անվնաս է:

            Քաղաքական, վրիժառական, անհանդուրժողական եւ բանգիտական առատաբանութիւնները պառակտող են:

            Դիմատետրի մեծ վարպետ դարձած Ամերիկայի նախագահէն ետք, Հայաստանի վարչապետը ետ չմնալու համար, զայն կը գերազանցէ, քնացած ըլլայ թէ արթուն: Ան կոչ կ’ընէ «ժողովուրդ»-ին դատարանի շէնք երթալ եւ թոյլ չտալ որ դատաւորները հոն մուտք գործեն, կը հակազդէ այս կամ այն ընդդիմադիրի խօսքին եւ քննադատութեան: Իրարանցում կայ: Ամբոխահաճութեան (populism) միշտ նորութիւն պէտք է, գործողութիւն, յարձակում, վրէժ եւ «ֆէյսպուք»-ը արագահարուած զէնքի կը նմանի, ավտոմատի:

            Հայաստանի վարչապետը տեւաբար քաւութեան նոխազներ կը փնտռէ, որպէսզի իր անսխալականութիւնը հաստատէ, երբ չի յաջողիր, միշտ իրմէ դուրս պատասխանատուներ կան: Եթէ կառավարութիւնը անկարող եղաւ պսակաձեւ ժահրի (կորոնավիրուս) դէմ պայքարելու, չըսաւ թէ խարխափեցաւ, ինք ըսաւ որ դիմակի կարիք չկայ, որ այդ ժահրը ոչինչ է, (պինցետով պիտի հանէր եւ արաղի մէջ խեղդէր), հիմա կը մեղադրէ ժողովուրդը, որ չի հետեւիր պահանջուած զգուշութիւններուն, մեղաւոր է ընդդիմութիւնը, մեղաւոր են լրատուամիջոցները… զորս պէտք է հակակշռել որ իրենց ուզածը չըսեն եւ չգրեն, շրջանցելով մամլոյ ազատութեան օրէնքները: Ի վերջոյ, «ժողովուրդ»ը կամ «քննադատաող»-ը ինչպէ՞ս եւ ինչո՞ւ յանցաւոր ըլլան, անոնք կառավարող չեն, դէպքերու ընթացքին վրայ ազդելու միջոցներ չունին:

            Եթէ «կորոնովիրուս»-ի յայտնաբերման առաջին օրերուն կառավարութիւնը եւ վարչապետը չըսէին, որ դիմակը վարակէն պաշտպանուելու համար անօգուտ է, այսօ՛ր, մեր փոքրիկ երկրի երեք միլիոն բնակիչներէն 26.658-ը  վարակակիրներ չէին ըլլար:

            Հայաստանի Առողջապահութեան նախարար Արսէն Թորոսեան կը յայտնէ, թէ վարակուածներու թիւը կ’աճի հաւաքների ժամանակ եւ կ’աւելցնէ, որ ան կախում չունի Կառավարութեան քայլերից: Օրնիբուն դատ-դատաստանով զբաղող կառավարութիւնը, պարէտը, Ա.Ա.Ծ.-ը (Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութիւնը), ինչպէ՞ս կրնան ըսել, որ վարակուածներու թիւի աճը կախում չունի Կառավարութեան քայլերից…, այլ՝ բոլորի վարքագծից, պարզ՝ յանցաւոր է ժողովուրդը: Չքմեղացում:

            Ըստ նախարարի կանխատեսումներուն եւ տրամաբանութեան, Հայաստան պէտք է ունենար 30.000 վարակակիր, եւ ունի միայն 27.000… Այդքան ալ հեռու չեն թիւերը: Եթէ համեմատութիւնները պահենք, Ֆրանսան պէտք է ունենար 600.000 եւ ոչ միայն 166.000…

            Ֆրանսայի մէջ այս ժահրի դէմ պայքարին մէջ արձանագրուած թերացումներուն համար պատասխանատուներ դատարան պիտի տարուին: Հայաստան պիտի ունենա՞յ նման վերաբերում, ոչ թէ պատիժները բազմապատկելու համար, այլ որպէս ուղեցոյց՝ ապագայի թերացումներէն խուսափելու:

            Եթէ «ֆէյսպուք»-ով նուազ խաղայինք, նուազ պատնէշներ կանգնէինք «նորեր»-ու եւ «նախկիններ»-ու միջեւ, նուազ զբաղէինք դատարաններով, դատերով եւ դատաւորներով, այլ բաներու աւելի ժամանակ կրնայինք յատկացնել, փոխանակ զարգացնելու մեծերու եւ պզտիկներու անմիտ առատաբանութիւնները եւ տարածելու ասուպի կեանք անգամ չունեցող (չ)անմահութեան պատկերները:

            Ժամանակակից իմաստասիրութեան հիմնադիր ֆրանսացի Ռընէ Տէքարթ կ’ըսէ, որ «ողջախոհութիւնը աշխարհի լաւագոյն ձեւով բաժնուած բանն է»: Ամէն անգամ, որ այս տողերը յիշեմ, զանոնք կ’ամբողջացնեմ ըսելով՝ որ հայերը չէր ճանչցած…

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*