ՄՈԼՈՐԱԿԸ ԲՌՆՈՒԱԾ Է ԱՒԵՐՈՂ ՏԵՆԴՈՎ

0 0
Read Time:5 Minute, 26 Second

Յ. Պալեան

            Պսակաձեւ Ժահրի (Covid 19) ստեղծած բարդ կացութիւնը մէկ երկրի կամ մէկ քաղաքի չի վերաբերիր: Վտանգուած են համայն մարդկութեան առողջութիւնը, տնտեսութիւնը, երկիրներու ընկերային-քաղաքական համակարգերը, միջազգային հաւասարակշռութիւնը եւ խաղաղութիւնը: Այս մասին, ապրիլ ամսուան սկիզբը, արտայայտուած էր ՄԱԿի ընդհանուր քարտուղար Անթոնիօ Կիւթերէզ: Մեր ընտանիքին, թաղին, համաքաղաքացիներուն եւ երկրին անմիջականով մտահոգուած, չենք տեսներ,- կամ չենք ուզեր տեսնել,- որ աշխարհի մէջ լայնածաւալ խռովութիւններ կան, փտած իշխանութիւններու յառաջացուցած տնտեսական, ընկերային եւ առողջապահական անհանդուրժելի անհաւասարութիւններուն պատճառով: Իշխանութիւններու նկատմամբ անվստահութիւնը տիրապետող հասարակաց գիծն է անհանգստացած զանգուածներուն: Որոնք, երբ պահը գայ, պիտի անհանգստացնեն:

            Ներազգային եւ միջազգային խաղաղութիւն-հաւասարակշռութիւնը մեծաւորներու պաշտօնատուներէն եւ դիւանագիտական ճապկումներէն դուրս եկած է: Ամենուրեք կը զարգանան դժգոհութիւններ, անհաւասար ապահովութեան, սնունդի եւ բժշկական խնամքի հարցերով: Այսօր լարուածութիւնը միջպետական ըլլալէ դադրած է եւ իջած է ընկերային-դասակարգային ոլորտ, ստեղծելով պայթիւնավտանգ կացութիւն, որ արդէն այժմէական է տարբեր երկիրներու մէջ, ինչպէս Լիբանան, Իրաք, Հնդկաստան, ուր զանգուածները կը բողոքեն: Անհաւասարութիւններու եւ անապահովութեան հետեւանքով անխուսափելի պիտի ըլլան բռնարարքները: Երկիրներու ներքին բռնկումները կրնան մասնակի չըլլալ եւ տարածուիլ մէկ երկրէն միւսը: Պսակաձեւ ժահրը, Covid 19ը, կուտակուած դժգոհութիւնները պայթեցնող պատրոյգը կրնայ ըլլալ եւ միջազգայնանալ: Կառավարութիւնները անկարող կրնան ըլլալ դիմագրաւելու յեղաշրջող տարերային ալիքը:

            Աւելի վատթար է կացութիւնը թերաճ եւ զարգացման ընթացքի մէջ եղող երկիրներուն, որոնք կանգնած են սննդամթերքի մատակարարման եւ բժշկական խնամքի անբաւարարութիւններու առջեւ: Վտանգ՝ սովի եւ համաճարակներու: Հարուստ երկիրները այս կամ այն ձեւով կ’օժանդակեն ծայրայեղ աղքատութեան մէջ եղողներուն: Միւսները, ստիպուած պիտի ըլլան աճեցնելու գաղթականական ալիքները: Նկատի առնելով, որ արդէն հարուստ երկիրները փակած են իրենց սահմանները, բախումներ եւ անոնց հետեւող զոհեր կրնան զոհեր: Այսինքն, պատերազմական վիճակ պիտի ստեղծուի ոչ թէ պետութիւններու միջեւ, այլ սովահար եւ անյոյս զանգուածներու ներխուժումով: Նախահամավարակային համեմատական խաղաղութիւնը պիտի խախտի, խախտած է:

            Մեծ տնտեսագէտ ըլլալու կարիք չկայ հասկալու համար, որ այսօրուան միջազգային նկարագրով համավարակը պատճառ պիտի ըլլայ ընկերային եւ տնտեսական մեծ բարդութիւններու, ներազգային եւ միջազգային ապակայունացումներու: Այդ կը սորվեցնէ նաեւ պատմութիւնը: Ն.Ք., Ե դարուն, Աթէնք հարուածուեցաւ ժանտախտով, որ վերջ տուաւ հին Յունաստանի յառաջդիմութեան եւ բարօրութեան: Զ եւ Ը դարերու ժանտախտի համավարակը, որ տարածուած էր ճամբորդութիւններու եւ առեւտրական հաղորդակցութիւններու հետեւանքով, խլած է 25էն 50 միլիոն զոհեր: Այն ատեն մոլորակի բնակչութիւնը եօթը միլեառ չէր, մասնագէտներու գնահատումով ան հազիւ 300 միլիոն էր: Կոստանդնուպոլսոյ մէջ ամէն որ մեռած են 10.000 հոգի, եւ քանդուած  անոր զինուորական եւ տնտեսական հզօրութիւնը: ԺԴ դարու կէսի Եւրոպան հարուածած ժանտախտի հետեւանքով մեռած են 35 միլիոն հոգի, օրուան բնակչութեան 40 առ 100ը, խոչնդոտելով զարգացման ընթացքը: Միջերկրականի նաւահանգիստները ծանր հարուած ստացած են: Այն ատեն է որ հաստատուած է քառասնօրեայ մեկուսացման դրութիւնը (quarantaine):

            Այդ համավարակը կաթողիկէ եկեղեցիին մեծ հարուած հասցուցած է, մեծ թիւով եկեղեցականներ մեռած են, քանի որ անոնք առաջին օգնութեան փութացողները եղած են աղէտեալներուն: Գիտնականներ կ’ըսեն, որ մեռած եկեղեցականները հապճեպ եւ առանց պատրաստութեան փոխարինելով, Կաթողիկէ եկեղեցին տկարացած է, եւ քանի մը տարի ետք, որպէս հետեւանք յառաջացած է բողոքականական բարեկարգումը: Արդէն տկարացած Բիւզանդական կայսրութիւնը հարուածած համավարակը, պատճառ եղած է, որ 1453ին ան գրաւուի թուրքերու կողմէ: Նոյն ձեւով տկարացած են Ճենովայի եւ Վենետիկի հանրապետութիւնները:

            Այսօր համավարակը համամոլորակային է, հաղորդակցութիւնները այդպէս են: Կանգ առած են փոխանակութիւնները, սահմանները փակ են, աշխատանքները գրեթէ կասած, հետեւաբար անհատներ եւ երկիրներ զրկուած են եկամուտէ: Զանգուածները կրնան պոռթկալ երբ ապրելու միջոց չունենան: Այս՝ մասնաւորաբար թերաճ եւ զարգացման ընթացքի մէջ եղող երկիրներու պարագային: Դէպի Եւրոպա ներխուժման թափը կրնայ սաստկանալ, ճարտարարուեստական եւ առեւտրական մեծ ընկերութիւնները կրնան սնանկանալ: Օրինակ մը. Միացեալ Նահանգներու մէջ, կացութեան հետեւանքով, կան 22 միլիոն գործազուրկներ: Ապակայանացումներ կրնան պատահիլ նաեւ Եւրոպայի մէջ:

            Համաշխարահային տեսակէտէ մեծ աղէտներու կրնան յանգիլ տագնապները, եթէ անոնք բռնկին բազմամիլիոն բնակչութիւն ունեցող երկիրներու մէջ, ինչպէս Հնդկաստան, կամ հոն ուր կենցաղային պայմանները շատ վատ են, ինչպէս Հարաւային Ամերիկայի կարգ մը երկիրներու թիթեղածածուկ թաղամասերը, ֆավելաները, սով, հիւանդութիւն եւ ըմբոստութիւն գումարելով: Եւ քանի որ մոլորակը այլեւս հեռու չունի, ինչ որ կը պատահի այլ երկինքներու տակ, իր արձագանգը կը գտնէ ամէն տեղ:

            Համավարակի դէմ պայքարելու համար պարտադրուած մեկուսացումը ընդհանուրին կողմէ ընդունելի եւ հանդուրժելի չի կրնար ըլլալ: Համեստ եկամուտով աշխատաւորը, պահուած գումարներ չունի, որպէսզի ամիսներ ապրի: Կամ դուրս պիտի գայ՝ դիմագրաւելով վարակը, կամ ըմբոստանայ: Միայն հարուստ երկիրները կրնան մեկուսացումը յարգել տալ, ի հարկին կարօտեալ քաղաքացիներուն յատկացում ընելով: Միւսնե՞րը… Անխուսափելի կը դառնան ըմբոստութիւնները, որոնց կրնանք հետագային զանազան անուններ տալ: Եւ երբ կարելի չ’ըլլար կայունութիւնը պահել, ժողովրդավարութիւնը կրնայ չքանալ, կամ բրտութեամբ կայունութիւն կը հաստատուի:

            Երբ յաղաթահարուի համավարակը, ժողովուրդները հաշուեկշիռ պիտի ընեն, հասկնալու համար, որ իշխանութիւնները որքանով ատակ եղան աղէտին դէմ պայքարելու համար: Բացասական դատումի պարագային, անխուսափելի պիտի ըլլան մերժումները, փոփոխութիւնները եւ դատապարտութիւնները: Ժողովուրդը անողոք կրնայ ըլլալ իշխանաւորներուն դէմ, երբ հաստատէ, որ ինք ձգուած էր իր բախտին, իսկ իրենք կրնային երթալ եւ խնամուիլ այլ երկիրներ, կամ պատսպարուիլ, սպասելով որ փոթորիկը անցնի:

            Ճարտարարուեստական եւ արտադրողական խանգարումը նաեւ պատճառ կրնայ ըլլալ մեծ ցնցումներու: Այսպէս, Չինաստան, որ դարձած է աշխարհի կենցաղային արտադրութիւններու աշխատատեղ, ապսպրանքներու եւ սպառման ապրանքներու արտածման  խնդիր կրնայ ունենալ, քանի որ, կարգ մը երկիրներ, կը մտածեն վերադառնալ անցեալի իրենց արտադրական տնտեսութեան, ինքնաբաւ ըլլալու համար: Չինաստան ստիպուած պիտի ըլլայ օգնելու դժուարութեան մատնուած եւ թերաճ երկիրներուն, որպէսզի անոնք շարունակեն սպառել, կամ պիտի դիմագրաւէ գործազրկութիւն, որուն հետեւանքով կրնան խռովութիւններ ծագիլ երկրին մէջ:

            Աւելի ծանրակշիռ կրնայ ըլլալ փոքր եւ արտաքին օժանդակութեամբ ապրող երկիրներու պարագան: Պարզ օրինակ մը, որ մտածելու կը մղէ: Ֆրանսան վարակի դէմ պաշտպանուելու համար դիմակի անբաւարարութեան դիմաց գտնուեցաւ, Չինաստանէն ապսպրեց: Հիմա արդէն սկսած է արտադրել: Այս եւ այլ պարագաներու, երկիրներ պիտի ձգտին ինքնաբաւ ըլլալ եւ նուազ կախում ունենալ ուրիշէն: Պարզ է, որ համավարակէն ետք առեւտրական փոխանակութիւններու չափը եւ հասցէները պիտի փոխուին:

            Համավարակի անմիջական արդիւնքը եղաւ այն, որ կարգ մը ընկերային խռովութիւններ եւ շրջանային պատերազմներ կանգ առին:

            Յատկանշական մեծ տագնապը կը վերաբերի նաւթային արտադրութեան եւ անոր գինի անկման, որ նաւթ արտադրող երկիրները կը կանգնեցնէ արտադրական եւ տնտեսական խնդիրներու առջեւ, պատճառ դառնալով քաղաքական եւ ընկերային ցնցումներու:

            Մոլորակի բնակչութեան անհակակշռելի դարձած աճը, անոր հետեւանքով սննդամթերքի եւ ճարտարարուեստական արտադրութիւններու փոխանակութիւնը եւ փոխադրութիւնը, ապրանքներու եւ մարդոց շրջագայութիւնը եւ անոնց հետեւանքով բնածխային կազի անհարկի յաւելումը, ընկերային, քաղաքական եւ բնապահպանական վտանգ դարձած են:

            Կրօնագաղափարական տիրակալական նպատակներ հետապնդող ուժեր, կրնան սպառնական կերպով վերայայտնուիլ, օգտուելով առիթէն, եւ վերսկսիլ աշխարհի հաւասարակշռութեան պատասխանատուութիւն ստանձնած ուժերուն դէմ պայքարը:

            Ներկայ բազմերես տագնապը ղեկավարութիւնները պիտի մղէ վերատեսութեան ենթարկելու դրամատիրական դրութիւնը, քանի որ անհաւասարութիւնները անհամեմատօրէն աւելի շեշտուած պիտի ըլլան եւ կարելի պիտի չըլլայ շարունակել կեանքը այս կամ այն ձեւով ցարդ ինքզինք պարտադրած դրամի միջազգային կայսերապաշտութեան օրէնքով:

            Պէտք է սպասել համավարակի աւարտը եւ եւ անոր հետեւելիք հաշուեկշիռները եւ հաշուեյարդարները:

            Պիտի շարունակուի՞ մարդը մարդուն գայլն է (Հոպզ) բարոյականը, թէ գիտակցական լուսաւորումով մը, ղեկավարութիւնները պիտի առաջնորդուին եւ առաջնորդեն ուրիշի իրաւունքը իմ պարտականութիւնս է (Ռընէ լը Սէն, ֆրանսացի իմաստասէր) իրաւ բարոյականութեամբ:

            Միամիտներ միայն պիտի ըսեն՝ «սպասենք եւ տեսնենք», wait and see… Յիշենք ԻՒՆԵՍՔՕ-ի տնօրէն Ֆետերիքօ Մայորի խօսքը. «Վաղը միշտ ուշ է»:

            Հեռատեսիլի դիպուկ պատկեր մը եւ գալիքի մարգարէութիւն: Երիտասարդ կին մը սննդամթերք բաժնող բարեսիրական միութեան մը պահեստին առջեւ էր, եւ ըսաւ. «Առաջին անգամն է որ նման օգնութեան կը դիմեմ: Գործ չունիմ եւ զաւակս անօթի է»: Այս կացութեան մէջ գտնուողներ պիտի գրեն գալիք պատմութիւնը:

 

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՓԱԹԵԹԱՅԻՆՆ ՈՒ ՓՈՒԼԱՅԻՆԸ ՆՈՅՆ ՏԱՊԱԿԻՆ ՄԷՋ
Next post ԴԱՂԴՂԱՆ-ՀՄԱՅԻԼ ՉԱՐԽԱՓԱՆԸ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles