Ստեփականերտի Մէջ Աւարտեցաւ «Հայաստան-Արցախ Ռազմավարական Դաշինք» Գիտաժողովը

ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏ․- Հ․Յ․ Դաշնակցութեան նախաձեռնութեամբ, Արցախի Հանրապետութեան Ազգային ժողովի նիստերու դահլիճին մէջ տեղի ունեցաւ «Հայաստան-Արցախ ռազմավարական դաշինք» գիտաժողովը` Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Արցախի Հանրապետութեան իրաւապայմանագրային յարաբերութիւնները նոր մակարդակի բարձրացնելու օրակարգով:
Այս գիտաժողովի կազմակերպութեամբ ազդարարուեցաւ երկու հայկական պետութիւններուն միջեւ համապարփակ համագործակցութեան համաձայնագիր կնքելու հոլովոյթին մեկնարկը: Նաեւ պատրաստուեցաւ հռչակագիր մը եւ կեանքի կոչուեցաւ կազմակերպական կոմիտէ, որ պիտի կազմակերպէ համահայկական ստորագրահաւաք` ի պաշտպանութիւն Հայաստան-Արցախ ռազմավարական դաշինքի:
Գիտաժողովը ընտրեց կազմակերպական կոմիտէ` կազմուած 15 անդամներէ, երեքը` Արցախէն, ութը` Հայաստանէն, չորսը` սփիւռքէն: Կազմակերպական կոմիտէի անդամներն են` Վարդգէս Բաղրեան (Արցախ), Գագիկ Պետրոսեան (Արցախ), Դաւիթ Իշխանեան (Արցախ), Արմէն Ռուստամեան (Հայաստան), Կիրօ Մանոյեան (Հայաստան), Իշխան Սաղաթէլեան (Հայաստան), Գեղամ Մանուկեան (Հայաստան), Դաւիթ Շահնազարեան (Հայաստան), Սերկէյ Բագրատեան (Հայաստան), Գեղամ Նազարեան (Հայաստան), Ռուբէն Մելիքեան (Հայաստան), Մասիս Աբրահամեան (Հոլանտա), Սէյրան Բաղդասարեան (Ռուսիա), Մելիք Գարագաւորեան (Լիբանան), Վաչէ Թովմասեան (Միացեալ Նահանգներ):
Մասնակիցներուն առաջարկները կազմակերպական կոմիտէն քննարկումներէ ետք պիտի ընդգրկէ հռչակագիրին մէջ:
Բացման խօսքով հանդէս եկաւ Արցախի ազգային ժողովի նախագահ Աշոտ Ղուլեան:
«Անհնար է պատկերացնել Արցախը առանց Հայաստանի, եւ հակառակը՝ Մայր հայրենիքը առանց Արցախի: Հայկական միասնական տարածքի այս փոխկապակցուածութիւնն է, որ մեզ աւելի կը զօրացնէ հայրենիքի մէջ, իսկ Սփիւռքի մեր հայրենակիցներուն ալ հաւատք կը ներշնչէ միահամուռ մեր ազգային նպատակներուն հասնելու ձգտումներուն նկատմամբ: Համատեղ գործելու անհրաժեշտութիւնը ոչ միայն կենսական պահանջ է, այլ նաեւ հայկական երկու հանրապետութիւններուն մէջ համազգային համերաշխութիւն ու համաչափ զարգացումը ապահովելու, եւ մեր անվտանգութիւնը լաւագոյնս երաշխաւորելու կարեւոր միջոց: Պետականաշինութեան միեւնոյն ճանապարհը անցնելով՝ մենք շատ յաճախ առաջնորդուած ենք փորձի փոխանակմամբ, համատեղ քննարկումներու ընթացքին ձեւաւորուող դիրքորոշումներու եւ տարբեր հարցերու շուրջ ընդհանուր տեսլական ունենալու գաղափարներով»,- ըսաւ Ղուլեան՝ ընդգծելով, որ ընթացող ֆորումը պիտի դառնայ այն ձեռնարկը, ուր համակողմանիօրէն քննութեան պիտի առնուին հայկական երկու հանրապետութիւններուն միջեւ իրաւապայմանագրային յարաբերութիւնները նոր մակարդակի բարձրացնելու պահանջն ու անոր իրագործման ժամկէտները: Ըստ Ղուլեանի՝ անցեալ տարիներուն ընթացքին արտաքին մարտահրաւէրներով, աշխարհաքաղաքական ու տարածաշրջանային զարգացումներով պայմանաւորուած, եղած են ժամանակներ, երբ Հայաստան-Արցախ ռազմավարական դաշինքը շատ մօտ էր իրականութիւն դառնալուն: Սակայն, առարկայական իրողութիւններէ մեկնած՝ առկայ մօտեցումները միշտ յանգած են այն բանին, որ դաշինքի կայացումը պէտք է ըլլայ խոր քննարկումներու արդիւնքի, ինչպէս նաեւ տարբեր տեսակէտներու եւ դիրքորոշումներու հետեւանք:
Գիտաժողովի նախագահ Վազգէն Մանուկեան, իր խօսքին մէջ կարեւոր համարեց նման ձեռնարկի մը կազմակերպումը, եւ նշած, որ Արցախի հարցը կը համախմբէ ողջ հայութիւնը:
«Արցախի վերաբերեալ իր որոշումները հայ ժողովուրդը ընդունած է խորհրդարանի որոշումներով, հանրաքուէներով, մեզի պարտադրուած պատերազմին դիմակայելով եւ յաղթելով: Նոր սերունդը իր որոշումը վերահաստատած է 2016 թուականին տեղի ունեցած ապրիլեան քառօրեային ժամանակ: Իշխանութիւնները պարտաւոր են մեր ժողովուրդին կամքը բանակցութիւններու միջոցով դարձնելու իրականութիւն: Արցախի անկախութեան միջազգային ճանաչումը իրականացնելու համար պէտք է տարուին լուրջ աշխատանքներ: Մենք պէտք է աւելի բարձրացնենք մեր պետութեան տնտեսական համակարգը, բանակի մարտունակութիւնը, ձեռք բերենք նոր դաշնակիցներ՝ կանխելու համար պատերազմը: Արցախի եւ Հայաստանի յարաբերութիւնները պէտք է դնել իրաւական հիմքերու վրայ»,- աւելցուց Մանուկեան:
Արցախի Առաջնորդ Պարգեւ Արք. Մարտիրոսեան տեղեկացուց, որ համաձայնագիր ունենալը անհրաժեշտութիւն է, եւ յստակացուց, որ անիկա տէ ֆաքթօ կար, բայց կարիք կայ, որ տը ժիւրէ ալ ըլլայ: «Եթէ տէ ժիւրէ ունենանք այդ պայմանագիրը, անիկա կրնայ լայն բանալ Հայաստանի թեւերը, գործելու սահմանները», նշեց Սրբազանը:
Անդրադառնալով այն դիտարկման, թէ տեսակէտ կայ, որ դաշնագիրի կնքումը կրնայ բարդացնել ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակին հետ մեր յարաբերութիւնները, ան արձագանգեց. «Ասկէ ալ աւելի վատ վիճա՞կ. պատերազմական վիճակի մէջ ենք, ասկէ ալ վատ վիճակը ո՞րն է: Ամէն օր կը կրակեն սահմանին»:
Հ․Յ․Դ․ Բիւրոյի նախագահ Արմէն Ռուստամեան իր խօսքին մէջ ըսաւ, անդրադարձաւ Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Արցախի Հանրապետութեան միջեւ համապարփակ համագործակցութեան եւ փոխյարաբերութիւններու կարգաւորման: Ան յայտնեց, թէ փոխյարաբերութիւններու կարգաւորման համար անհրաժեշտ է իրաւապայմանագրային հիմքեր ապահովել եւ այս նպատակադրումը լիովին համահունչ է միջազգային իրաւունքի հիմնարար սկզբունքներուն, անիկա կը բխի արցախեան տագնապի լուծման ներկայ հոլովոյթին պայմանաւորուած մարտահրաւէրներէն եւ խնդիրներէն:
Ռուստամեան ըսաւ. «Ակնյայտ է, որ մարդու տարրական իրաւունքները չեն կրնար շարունակաբար ոտնահարուիլ կամ անտեսուիլ, իսկ մարդասիրական ծրագիրները արգելափակել կամ կասեցնել միայն այն պատճառով, որ շուրջ երեսուն տարի է, որ ղարաբաղեան տագնապը լուծելը կարելի չ՛ըլլար: Արցախի Հանրապետութեան ամբողջ սերունդ մը զրկուած է տարրական իր այս իրաւունքները լիարժէքօրէն գործադրելու եւ միջազգային մարդասիրական ծրագիրներէն լիիրաւօրէն օգտուելու կարելիութենէն: Այս անարդարութեան վերջ դնելը ո՛չ միայն հայ ժողովուրդին անքակտելի իրաւունքն է, այլեւ միջազգային հանրութեան եւ միջնորդ կողմերու հիմնական պարտաւորութիւնը: Հայկական կողմերը պարտաւոր են ամրապնդել իրենց պաշտպանութիւնն ու անվտանգութիւնը։ Ակնյայտ է նաեւ, որ Արցախի Հանրապետութեան նկատմամբ Ատրպէյճանի կողմէ կատարուած որեւէ ռազմական գործողութիւն կամ սպառնալիք միեւնոյն ժամանակ ուղղուած պիտի ըլլայ անմիջականօրէն Հայաստանի Հանրապետութեան: Հետեւաբար երկու հայկական պետութիւններուն համար, միասնական անվտանգութեան ու պաշտպանութեան համակարգ ձեւաւորելը բնական ու կենսական պահանջ է»:
Հ․Յ․Դ․ Բիւրոյի անդամ Կիրօ Մանոյեան, իր հերթին, շեշտեց, որ Հայաստան-Արցախ ռազմավարական դաշինքը անհրաժեշտութիւն է:
Ան յայտնեց.«Հայաստան-Արցախ ռազմաքաղաքական դաշինքը վերջին փամփուշտը չէ մեր զինանոցին մէջ, վերջին փամփուշտը Հայաստան-Արցախ վերամիացման յայտարարութիւնն է, բայց մինչ այդ անհրաժեշտ է ունենալ Հայաստան-Արցախ իրաւապայմանագրային յարաբերութիւններ, որոնք, ի վերջոյ, պիտի յանգեցնեն անոր։․․․
Ճիշդ չէ ըսել, որ պէտք է յարմար պահերու սպասել, քանի որ ժամանակին առիթներ եղած են, որոնք չեն օգտագործուած: Եթէ դարձեալ սպասենք ուշ պիտի ըլլայ։ Մենք պէտք է ունենանք այն իրաւապայմանագրային յարաբերութիւնները, որոնք ի վերջոյ հնարաւորութիւն պիտի տան հայկական երկու պետութիւններու վերամիաւորման իրականացման: Այս քայլը ո՛չ միայն պիտի նպաստէ Արցախի մէջ բնակող մեր ժողովուրդի իրաւունքներու պաշտպանութեան, այլեւ՝ պիտի հիմնաւորէ շարք մը հարցեր։ Այսօր կարելի չէ 180 աստիճանի շրջադարձ կատարել եւ գործի դնել այդ 1989-ի վերամիաւորման որոշումը, բայց անհրաժեշտ է այդ ուղղութեամբ քայլեր առնել` անկախ անկէ, թէ ո՛վ ինչպէս կը նայի անոր: Դիւրին պիտի չըլլայ, բայց ատիկա դիմագրաւելը եւ մեր յաջողութեան միակ գրաւականը միասնականութիւնն է»:
Հ․Յ․Դ․ Բիւրոյի նախկին ներկայացուցիչ Հրանդ Մարգարեան իր խօսքին մէջ յայտնեց, թէ վտանգը այն է, որ հայ ժողովուրդին մէկ մասը կ՛ենթադրէ` քանի դեռ պատերազմի վտանգ կայ, քանի դեռ մեծաթիւ բանակ պահելու անհրաժեշտութիւն կայ, ուրեմն Արցախը բեռ է, եւ, որքան կարելի է շուտ, պէտք է ազատիլ այդ հարցէն: Մարգարեանի կարծիքով` կայ նաեւ այլ մօտեցում մը, որ Արցախը հնարաւորութիւն է, ազդակ, որ հայ ժողովուրդը իր գօտին պինդ պահէ: «Պէտք է կարենանք դիմակայել ու յաղթել այս գոյամարտը», ըսաւ ան։
Արցախի ազգային ժողովի «Հայրենիք» խմբակցութեան ղեկավար Արթուր Թովմասեան՝ իր վրդովմունքը յայտնեց այն հարցին մասին, թէ ինչու մինչեւ այսօր Հայաստանի հանրապետութիւնը չէ զբաղած Արցախի անկախութեան ճանաչման խնդիրով:
Քաղաքական գործիչ Դաւիթ Շահնազարեան իր կարգին բեմահարթակ բարձրանալով, յայտնեց, թէ․- «Այսօր մենք կ՛ապրինք աշխարհի մը մէջ, ուր գոյութիւն չունի միջազգային իրաւունք, գոյութիւն չունի անվտանգութեան այն համակարգը, որ ձեւաւորուած է Համաշխարհային Բ. պատերազմէն ետք: Այսօր կ՛ապրինք աշխարհի մը մէջ, ուր բարեկամիս բարեկամը կրնայ ըլլալ մեր թշնամին, եւ թշնամիին դաշնակիցը կրնայ ըլլալ նաեւ դաշնակիցս: Այս իրավիճակին մէջ աւելի կարեւոր կը նկատեմ, որ Հայաստան-Արցախ ռազմավարական դաշինքէն ետք նոր թափ հաղորդուի Արցախի Հանրապետութեան միջազգային ճանաչման հոլովոյթին: Եւ այս խնդիրը բանակցային սեղանի վրայ չէ, որ իշխանութիւններու կողմէ չէ միայն, որ պիտի լուծուի»։
Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոպերթ Քոչարեանի գրասենեակի ղեկավար Վիքթոր Սողոմոնեան ելոյթ ունեցաւ եւ յայտնեց, թէ «Խնդիրներ կան, որոնք այս նախաձեռնութեան շրջագիծին մէջ պիտի կարենանք լուծել: Ես կը կարծեմ` նոյնիսկ կրնանք այս նախաձեռնութեան շրջագիծին մէջ մշակել գործողութիւններու այնպիսի համակարգ, որ թոյլ կու տայ ամէնօրեայ դրութեամբ զբաղիլ մեր առջեւ դրուած խնդիրներու լուծումով` Հայաստանի եւ Արցախի համարկումի խնդիրներով»:
Իր խօսքի աւարտին ան առաջարկեց, որ Հայ Դատի գրասենեակները պաշտօնապէս վերանուանուին Հայ Դատի եւ Արցախի միջազգային ճանաչման գրասենեակներ:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*