ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԻ ԿԱՅՈՒՆԱՑՄԱՆ ՀԵՌԱՆԿԱՐՈՎ

Վստահութիւնը կը պահանջէ անկեղծութիւն,
առանց վերապահութեան անկեղծութիւն:

Սթեֆըն Զվէյկ

Գաղտնիք չկայ. Հայաստան, ինչպէս խորհրդային կայսրութեան փլուզումէն ետք անկախացած երկիրները, կ’անցնին նորանուաճ եւ փորձի պակաս ազատականութեան հետեւանք սակաւապետական (օլիկարխական) եւ տնտեսական փտախտի (կոռուպցիա) հանգրուանէ: Այս է իրողութիւնը: Ե՞րբ կ’աւարտի այս հանգրուանը, մարգարէանալ դժուար է: Խարխափումի շրջան է:
Հայաստանի վերանկախացումէն ետք իրարու յաջորդած կառավարութիւնները բախեցան ներազգային մեծ խոչնդոտի մը, որուն մասին պէտք է խօսիլ ոչ թէ աջ եւ ահեակ քննադատութիւններ տեղացնելու համար, այլ զայն վերացնելու: Այդ խոչնդոտը ներհայաստանեան եւ այդ հունով Հայաստան-սփիւռք վստահութեան խնդիրն է: Դիպուկ է գրող Սթեֆըն Զվէյկի բանաձեւումը, ըստ որուն Վստահութիւնը կը պահանջէ անկեղծութիւն, առանց վերապահութեան անկեղծութիւն:
Այսինքն մեր ժողովուրդին եւ հայրենիքին համար, երբ այնքան բարդ խնդիր կը դիմագրաւենք, զանազան բնոյթի մեքենայութիւնները եւ ճապկումները, որոնց բեմը տասնեակներով կուսակցութիւններն են, պարզապէս վնասակար են:
Եթէ հայկական ընկերութեան բոլոր մակարդակներու եւ շերտերու գործունէութիւնը, (փառասիրութիւն, մրցակցութիւն, շահախնդրութիւն, անհանդուրժողութիւն, թշնամութիւն) քննենք ոչ թէ մեղաւորներ փնտռելու եւ դատապարտելու համար, այլ կառուցողական ընթացք որդեգրելու համար, թերեւս կը յաղթահարենք մեր խճճուած դժուարութիւնները:
Մեր պատմութեան ներկայ հանգրուանին մեր ժողովուրդին համար իրապէս անտեղի պերճանք է անպայման իրաւունք ունենալու եւ իշխելու ցանկութիւնը, անգիտացումներով, իրականութիւնները շրջանցելով, կարողութիւնները եւ արժէքները անտեսելով: Նման մթնոլորտի մէջ վստահութիւն եւ անկեղծութիւն անկարելի կը դառնան: Նման կացութեան համար մենք ենք պատասխանատու եւ ոչ թէ ոեւէ արտաքին ուժ կամ թշնամի:
Վերանկախացումէն ի վեր տեւաբար նաւարկեցինք փոխադարձ անվստահութեան ջուրերու վրայ, մէկ խմբաւորում միւսին դէմ: Ոչ մէկ ղեկավար խօսեցաւ անցեալի ճիշդ կամ սխալ յանցանքներու եւ վերագրումներու հետ հաշտուելու մասին, որպէսզի հաւաքական ճիգով եւ իմաստութեամբ միասնաբար դիմագրաւենք նոր ժամանակները: Եթէ Քրիստոսի պէս ըսենք, թէ ով որ չէ մեղանչած թող նետէ առաջին քարը, մենք կրնանք մտնել պատմութեան նոր ուղին, կը հակակշռենք վերականգնումի ազդակները:
Անցեալի հետ հաշտուելու վեհութիւնը մեր այսօրուան առաջնահերթութիւնը պէտք է ըլլայ: Ըլլար: Այս վերաբերումը անպայման չի ջնջեր տարբերութիւնները, բայց ազգային իմաստութեամբ պէտք է ըսել եւ գործել, որ տարբեր ըլլալ չնշանակէ թշնամի ըլլալ, այլ ըլլալ լրացուցիչ: Ղեկավարութեան կողմէ շեշտուած տարբերութիւնները ժողովուրդին կողմէ կ’ընկալուին որպէս թշնամութիւն: Այդպէս է ամբոխային տրամաբանութիւնը:
Նաեւ պէտք է դադրիլ անցեալի փառքով ներկան արդարացնելու կամ անցեալի սխալներով ներկան դատափետելու բիւզանդական փաստարկներէ, եւ հաւաքական ուժերով դիմագրաւել մեր այսօրը, որպէսզի ապագան ըլլայ աւելի պայծառ:
Իսկ եթէ բնական կերպով ընդունինք, որ սխալներ գործուած են պատմական պահու մը եւ յաճախ ալ մեզմէ անկախ պայմաններու բերումով, քաղաքականութիւնը կ’ունենայ նոր որակ: Հայաստան, թէեւ փոքր, բայց պետութիւն է, եւ բնական է որ ընկերային, տնտեսական եւ քաղաքական պայմանները երբեմն կամ յաճախ իրենք զիրենք պարտադրեն նոյնինքն պետութեան, ղեկավարութիւններուն (անոնք ըլլան իշխանութիւն թէ ընդդիմութիւն):
Երբեմն պէտք է լսել իմաստունները: Ֆրանսացի մեծ գիտնական Ժան Ռոսդան ճշմարտութեան մասին ունէր հետեւեալ բանաձեւը. «Ճշմարտութիւնը՝ թառած իր սխալներու կոյտին վրայ»: Այսինքն սխալներու ճշդումով կը յանգինք ճշմարտութեան:
Ընդունելով իրողութիւնները եւ յառաջանալով ազգային-ընկերային առաջադրանքներ իրականացնելու անկեղծ միտումով, վստահութիւն կը վերականգնենք, այլեւս չենք առաջնորդուիր հրէի եւ հեթանոսի տարբերութիւններ փնտռելով, մեծ կամ պզտիկ հաւատաքննական ատեաններ սարքելով: Մեծ ճառեր գոռալու փոխարէն, եթէ որդեգրենք երբեմն դուն ալ իրաւունք ունիս ըսելու համեստութեան մարզաձեւը, հակամարտութիւնները կը նուազեցնենք եւ այդ պարագային լաւագոյն ուժերը կարելի կ’ըլլայ օգտագործել, անկախաբար կողմերու դասական պատկերէն:
Պիտի մտածե՞նք օր մը, մէկ երկու կամ հինգ տարուան համար ԱԶԳԱՅԻՆ ՄԻԱՍՆՈՒԹԵԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆ մը, լաւագոյն ուժերու մասնակցութեամբ յառաջացնելու մասին, եւ մանաւանդ անվերապահ վստահութիւն յայտնելով, զօրակցելով, հաւաքական կամք ցուցաբերելով, առանց խրելու անվերջանալի խծբծանքներու եւ քննադատութիւններու տիղմին մէջ: Նման կացութեան մէջ կը վերականգնի նաեւ ժողովուրդի լաւատեսութիւնը եւ կորովը, տեսնելով որ իշխանութիւնը աթոռամարտ չի մղեր:
Փոխանակ տեւաբար առաջ քշելու այս կամ այն անձի կամ կազմակերպութեան իրաւ կամ ենթադրեալ սխալները, ի՞նչ պէտք է ընել որպէսզի խօսինք նաեւ դրական գործերու եւ երեւոյթներու մասին, այս հիման վրայ նախաձեռնենք համագործակցութիւններու: Այս կ’ըլլայ քաղաքականօրէն հասուն հաւաքականութեան եւ ղեկավարութեան վերաբերում, որմէ կը շահին ազգը եւ հայրենիքը:
Ուրիշ երկիրներ ալ հարցեր ունին: Մեր հարցերը յար եւ նման չեն անոնց, բայց բնական է որ նմանութիւններ ըլլան: Հետեւաբար, ոչ թէ պէտք է ընդօրինակել ինչ որ կը պատահի այլ երկրի մը մէջ, այլ օգտուիլ անոնց փորձէն, քաջ գիտնալով որ ժողովուրդները եւ երկիրները տարբեր են, ունին իրենց իւրայատկութիւնները, այսինքն դպրոցի մէջ ինչ որ սորված ենք չենք կրնար գրքունակ կերպով որպէս շապիկ հագցնել այս կամ այն երկրին:
Այս մասին պէտք է խօսիլ իրարու հետ, պէտք է խօսիլ ժողովուրդին հետ, հրա-ժարելով ճշմարտութեան մենաշնորհը եւ վերջին խօսքը ունենալու յաւակնութենէն:
Ափրիկեան նորանկախ երկիրներուն համար ընդունուած է ըսել, որ ժողովրդավարութեան հաստատումը դժուարութիւններու կը բախի, քանի որ դեռ յամառօրէն կը շարունակուին ցեղախմբային, տոհմական եւ այլ տարբերութիւններ: Այդ երկիրներուն մէջ կարենալ իրաւ ժողովրդավարութիւն հաստատելու համար, այլ երկիրներու օրէնսդրութիւնները ընդօրինակել անբաւարար է, պէտք է ստեղծել ժողովրդավարական մշակոյթ, դպրոցներով, մամուլով, գրականութեամբ եւ արուեստներով: Այդ երկիրներու ընտրանին կացութիւնը ըմբռնած է, նոյնիսկ եթէ յաջողութեան համար պէտք է սպասել:
Այս մասին կը խօսիմ ոչ թէ Հայաստանը բաղդատելով անոնց, այլ խօելու համար միտումի մասին: Հայաստան եւս պէտք է զարգացնել ժողովրդավարական մշակոյթ, որպէսզի քաղաքացին չենթարկուի թաղային հեղինակութիւններու, կամ զոհը ըլլայ ընտրակաշառքի:
Քաղաքացին զոհը պէտք չէ չըլլայ նաեւ ընտրանի համարուած կամ բարձր խօսող անձին: Ան պէտք է դաստիարակուի անպայման այո՛ չըսելու, վարժուի ունենալու սեփական կարծիք:
Այս ընելու համար պէտք է զարգացնել անկախ մամուլը, որուն համար յաճախ կ’ըսուի չորրորդ իշխանութիւն, պայմանաւ որ ան արժանի ըլլայ այդ կոչման, արդարացնէ զայն:
Ի հարկէ, այս ըսել ընտրութենէ ընտրութիւն, ըսել բեմերէ, ոչինչ կը փոխէ:
Անկախ չորրորդ իշխանութիւնը, մոռնալով սեփական գիւղի եկեղեցիին զանգին ղօղանջը, պէտք է հասնի իւրաքանչիւրին ի՛ր յարկին տակ, Հայաստան, ինչու չըսել նաեւ՝ սփիւռք(ներ):
Եւ անհրաժեշտ է ժողովուրդը վարժեցնել իրաւ արժէքները գնահատելու, զոհը չըլլալու ոչ ամբոխավարութեան, ոչ ալ ժամանակավրէպ ու վնասակար հաւատարմութիւններու, զարգացնելով գիտակից, անշահախնդիր եւ անկեղծ վստահութեան պայմանները:
Երբեմն պէտք է մտածել՝ անմիջականի եւ ապագայի մասին, սովորականի զսպաշապիկը պատռելով:
Այս գիտակցութեամբ պէտք է առաջնորդուիլ, ըլլանք բուրգին գագաթը թէ ստորոտը եւ ըստ այնմ քաղաքականութիւն խաղալ:
Պատմութեան աստեղային պահերը յաճախ չեն կրկնուիր:
Պէտք է գիտնալ իմաստութեամբ պատշաճիլ: Գիտնալ թէ ո՞ւր ենք եւ ի՞նչ կրնանք ընել: Այնքա՜ն թելադրական է մեծ բանաստեղծ Շարլ Պոտլէրի «Ձկնկուլ » (L’albatros) խորագրով բանաստեղծութիւնը, ուր կայ հետեւեալ տողը. «Իր (ձկնկուլին) հսկայի թեւերը կ’արգիլէին որ ան քալէ»:
Անկեղծ պէտք է ըլլալ, ճիշդ կողմնորոշուիլ, վստահութիւն ներշնչել այդ աստե-ղային պահէն օգտուելու համար: Անցեալը, մեռեալները եւ բացակաները դեր չունին, անոնցմով չ’ապրիր ներկան: Պէտք է ըլլալ յանձնառու ներկայ:
Եւ կ’եզրակացնեմ Սթէֆըն Զվէյկի քաղաքականութեան մասին հետեւեալ խօսքով. «Ամէն օր կրկին կը հաստատենք, որ քաղաքականութեան երկդիմի եւ յաճախ ոճրային խաղին մէջ, որուն ժողովուրդները միշտ դիւրահաւանութեամբ կը վստահին իրենց զաւակները եւ իրենց ապագան, լայնամիտ եւ բարոյական անձեր, անդրդուելի համոզումներով մարդիկը չեն որ կը յաղթեն, այլ արհեստավարժները, զորս կը կոչենք դիւանագէտներ, ճարտար ձեռքերով արուեստագէտներ, դատարկ խօսքերով եւ սառած ջիղերով»:
Արհեստավարժները՝ որոնք կուսակցութիւնները կը բազմապատկեն ոչ թէ ծառայութեան համար, այլ ունենալու համար իրենց կրպակները, որոնք շատ ալ տարբեր չեն ափրիկեան «կլանային» կղզիացումներէ:

Յ. Պալեան

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*