ԼՍՈՂՈՒԹԵԱՆ ՅԱՆԿԱՐԾԱԿԱՆ ԿՈՐՈՒՍՏ SUDDEN HEARING LOSS

Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան

Մոնրէալ

 

Լսողութեան յանկարծական կորուստ ըսելով կը հասկնանք լսղութեան այն կորուստը, որ կը պատահի անակնկալօրէն՝ բնական լսողութիւն ունեցող անձի մը:

Խօսելէ առաջ այս նիւթին մասին պարտք կը զգամ ամփոփ ձեւով անդրա-դառնալ ականջի կազմախօսութեան (anatomy)  եւ լսողութեան բնախօսական (physiological) գործընթացին:

 

Ականջը կազուած է երեք բաժիններէ՝

Ա. Արտաքին ականջ

Բ. Միջին ականջ

Գ. Ներքին ականջ

 

Ա. Արտաքին ականջը կազմուած է ականջակոնքէ-ականջախեցէ (pinna) եւ արտաքին անցուղիէ-ցնցուղէ (external canal), որ ունի 25 – 28 մմ երկարութիւն եւ կը վերջանայ բարակ եւ մասամբ թափանցիկ թմբկաթաղանթով (ear drum): Ան ունի 9 քառակուսի մմ տարածութիւն եւ 0.1 մմ հաստութիւն:

Բ. Միջին ականջը կազմուած է օդով լեցուն թմկախոռոչէ (middle ear cavity) եւ լսափողէ-Եւստաքեան խողովակէ (Eustachian tube), որ 3.5 սմ երկարութեամբ բարակ եւ առաձքական խողովակ մըն է եւ կը բացուի քթաըմբանին

(nasopharynx) մէջ: Լսափողը բնական պայմաններու մէջ շարունակ հաղոր-դակցութեան մէջ է արտաքին աշխարհին հետ քթաըմբանին միջոցաւ: Ան կ՚օդաւորէ միջին ականջը եւ կը նպաստէ միջին ականջի հեղուկի արտաքսումին դէպի քթաըմբան: Թմբկախոռոչին արտաքին պատն է՝ թմբկաթաղանթը, իսկ անոր ներքին պատին վրայ կան երկու պզտիկ բացիկներ-պատուհաններ, որոնք կը կոչուին՝ ձուաձեւ պատուհան (oval window) եւ կլոր պատուհան (round window): Թմբկախոռոչին մէջ կը գտնուին երեք ոսկրիկներ, որոնք կը կոչուին՝ մուրճ (maleus), սալ (incus) եւ ասպանդակ (stapes): Երեք ոսկրիկները միացած են իրարու շարժական յօդերով: Մուրճը առաջին ոսկրիկն է եւ նստած է թմբկաթաղանթին վրայ, իսկ ասպանդակը երրորդ ոսկրիկն է եւ նստած է ձուաձեւ պատուհանին վրայ, որ ներքին ականջին սկզբնաւորութիւնն է:

Գ. Ներքին ականջը բարդ կառուցուածք մըն է եւ անոր համար կը կոչուի բաւիղ (labyrinth): Ան կազմուած է ոսկրային եւ թաղանթային  բաժիններէ: Ոսկրային բաւիղին մէջ կը գտնուի թաղանթային բաւիղը: Երկու բաւիղներուն միջեւ եղած տարածութիւնը լեցուն է արտաքին աւիշով (perilymph), իսկ թա-ղանթային բաւիղը լեցուն է ներաւիշով (endolymph): Ներքին ականջը կազմուած է անդաստակէ (vestibule), խխունջէ (cochles) եւ երեք կիսաբոլոր խողովակներէ (semicircular canals): Խխունջը ինքնիր վրայ պարուրուած է 2.5 անգամ եւ իր կարգին կազմուած է ոսկրային եւ թաղանթային հատուածներէ: Թաղանթային բաժնին մէջ կը գտնուի լսողութեան Քորթեան օրկանը (organ of Corti), որ ծածկուած է տարբեր երկարութեամբ եւ հաստու-թեամբ շուրջ 30000 լարերով, որոնց վրայ կը գտնուին ձայնազգաց թելանման մազային եւ յենարան բջիջները: Այս բջիջներու միացումով կը կազմուին լսո-ղութեան ջղային թելիկները, որոնց միացումով կը կազմուի լսողութեան ջիղը: Բարձր ձայները կ՚ընկալուին խխունջի յատակի լայն բաժինէն, իսկ մեղմ ձայները կ՚ընկալուին խխունջի գագաթի բաժինէն:

Կիսաբոլոր խողովակներուն մէջ զետեղուած են թելանման բջիջներ, որոնք մարմնի շարժման ուղղութիւնը եւ արագութիւնը փոխուելու միջոցին կը  գրգռուին: Ասոնք հաւասարակշռութեան ջիղի սկզբնական բջիջներ են:

Այս բջիջներու միացումով կը կազմուի հաւասարակշռութեան ջիղը, որ, միանալով լսողական ջիղին, կ՚ուղղուի դէպի ուղեղ: Կիսաբոլոր խողովակները ուղեղին կը հայթայթեն որոշ տեղեկութիւններ մարմնին դիրքին, կացութեան եւ գլխու շարժումներու մասին. Հետեւաբար ուղեղը կ՚որոշէ համադրել մարմնի յարմարագոյն ձեւը եւ հաւասարակշռութիւնը: Կիսաբոլոր խողովակներուն կ՚օժանդակեն անդաստակին երկու տոպրականման բաժինները՝ պարկիկը (saccule) եւ արգանդիկը (utricle), որոնք բարակ անցքերով կը միանան     խխունջին եւ կիսաբոլոր խողովակներուն:

Բնական լսողութիւն  համար ունենալու ենք ականջի բնական ձեւով գործող արտաքին, միջին եւ ներքին բաժիններ, առանց որեւէ ձայնի փոխանցման եւ ընկալական արգելքներու, ինչպէս նաեւ բնական ուղեղային կառուցուածք եւ գործելակերպ: Բարձր հնչիւնները ներքին ականջ կը  հաղորդուին նաեւ գանկի ոսկորներուն միջոցաւ:

Ծանօթանալէ ետք ականջին կազմախօսութեան կարելի է հասկնալ լսո-ղութեան կենսաբանական գործելակերպը: Ականջը ունի ձայն-հնչիւն հաղոր-դող-փոխադրող (conductor) եւ ընդունող-ընկալող (receptor) բաժիններ: Ականջի արտաքին եւ միջին բաժինները հնչիւն հաղորդող մասերն են, իսկ ներքին բաժինը՝ հնչիւն ընկալող մասն է: Արտաքին աշխարհէն թմբկա-թաղանթին հասնող ձայնալիքները, այլ խօսքով՝ ձայնային ոյժը կը փոխուի մեքենական ույժի. թմբկաթաղանթը կը շարժի , իր հետ շարժելով երեք ոսկրիկներու շղթան. Ասպանդակը կը խրուի ձուաձեւ պատուհանին մէջ եւ կը փոխանցէ հնչիւնը ներքին ականջի ներաւիշին, որ իր կարգին շարժման կ՚ենթարկէ լսողութեան ջիղի յենարան եւ մազային բջիջները: Հոս է, որ մեքենական ոյժը կը փոխուի ելեքդրական ոյժի եւ ձայնալիքները իբրեւ ելեքդրական ոյժ կ՚ուղղուին դէպի ուղեղ, ուր լսողութիւնը կը մեկնաբանուի առողջ ուղեղաբջիջներու կողմէ:
Լսողութեան անակնկալ կորուստ տեղի կ՚ունենայ երեք ախտաբանական գործընթացով՝

Ա. Արտաքին ձայնալիքներու փոխանցման անակնկալ խանգարում-ընդմի-ջում.

Բ. Արտաքին ձայնալիքներու ընկալման անակնկալ խանգարում-ընդմիջում.

Գ. Ուղեղաբջիջային լսողութեան մեկնաբանական խանգարում.

 

Ա. Արտաքին ձայնալիքներու փոխանցման խանգարում տեղի կ՚ունենայ թմբկաթաղանթի եւ միջին ականջի ախտաբանական հետեւեալ երեւոյթներով՝

ա. Թմբկաթաղանթի անակնկալ մեծ վնաս եւ ամբողջական ծակում, որ կը յառաջանայ երկու պատճառներով՝

  1. Գանկային զօրաւոր հարուած-վնաս (trauma),
  2. Մթնոլորտի ճնշումի անակնկալ փոփոխութիւն, որ տեղի կ՚ունենայ լեռ բարձրանալու եւ լեռնէն վարէջքի ընթացքին ինչպէս նաեւ օդանաւային ճամ-բորդութեան ընթացքին:

Թմբկաթաղանթի ամբողջական վնասումով արտաքին ձայնալիքները ամբողջութեամբ չեն փոխացուիր դէպի միջին եւ ներքին ականջ եւ կը յառա-ջանայ լսողութեան յանկարծական մասնակի կորուստ:

բ. Միջին ականջին երեք ոսկրիկներու անակնկալ քայքայում եւ իրարմէ անջատում, որ կը յառաջանայ երկու պատճառներով՝

  1. Գանկային զօրաւոր հարուած-վնաս.
  2. Շիճուկային հեղուկի (serous fluid) անակնկալ կուտակում թմբկախոռոչին մէջ, որ կը յառաջանայ՝

– Վերին շնչառական համակարգի անակնկալ սուր ժահրային (viral) բորբո-քում։

– Մթնոլորտի ճնշումի անակնկալ փոփոխութիւն, որ տեղի կ՚ունենայ լեռ բարձրանալու եւ լեռնէն վար իջնելու ընթացքին, ինչպէս նաեւ օդանաւային ճամբոդութեան ընթացքին:

Ոսկրիկներու քայքայումով եւ իրարմէ անջատումով  արտաքին ձայնա-լիքներու փոխանցումը դէպի ներքին ականջ ամբողջովին տեղի չ՚ունենար եւ կը յառաջանայ լսողութեան յանկարծական մասնակի կամ ամբողջական կո-րուստ:

 

Բ. Արտաքին ձայնալիքներու ընկալման անակնկալ խանգարում-ընդմիջումը տեղի կ՚ունենայ հետեւեալ պատճառներով՝

ա. Լսողութեան ջիղի հատում եւ խխունջի վնասում, որոնք կը յառաջանան գանկային զօրաւոր վնաս-հարուածով,

բ. Լսողութեան ջիղի տկարացում-փճացում, որ կը յառաջանայ հետեւեալ ախտապատճառներով՝

  1. Մարմնական ժահրային ընդհանուր սուր հիւանդութիւններ, ինչպէս՝  հարբուխ (cold), կրիփ (influenza), ջրծաղիկ (varicell), ունկնանկ (mumps), սող-նախտագօտի (herpes zoster), սողնախտ (herpes simplex).
  2. Վերին շնչարական համակարգի սուր ժահրային եւ մանրէական (bacterial) բորբոքումներ.
  3. Լսողութեան ջիղի թթուածինով յագեցած անբաւարար արեան մատա-կարարում, որ տեղի կ՚ունենայ՝ լսողութեան ջիղի զարկերակներու խցումով, արեան յառաջացած գերճնշումով (hypertension), շաքարախտով եւ արեան ճարպերու  բարձրացումով.
  4.   Որոշ դեղերու գործածութիւն, որոնք նկատուած են ականջաթունաւորիչ դեղեր (ototoxic drugs): Այս դեղերէն են՝  միզամղիչ (diuretic) դեղերը, ցաւաբեկ դեղեր՝ aspro-ն, aspirine-ը, հակամանրէական դեղեր՝ neomycine-ը, kanamycine-ը, streptomycine-ը եւ հակաճահճատենդային դեղ՝ quinine-ը:
  5. Ծերացում (aging).
  6.   Մենիէրեան (Meniere’s disease) հիւանդութեան անակնկալ սուր զարգա-ցում: Մենիէրեան  հիւանդութիւնը ընդհանրապէս կը յայտնուի նոպայական (paroxismal) գլխապտոյտով եւ ականջաբզզիւնով ու լսողութեան ընկալական կորուստով։ Մենիէրեան հիւանդութեան ախտաբանական զարգացումը տեղի կ՚ունենայ ներաւիշի  կուտակումով ներքին ականջին մէջ, որ կը յառաջացնէ  ներքին ականջի ընդլայնում եւ լսողական ու հաւասարակշռութեան ջիղի ճնշուածութիւն: Այս փոփոխութիւնները կը յառաջացնեն վերոնշեալ երեք ախտանշանները: Մենիէրեան հիւանդութեան անակնկալ սուր զարգացման ճշգրիտ պատճառը անորոշ է: Սակայն անոր զարգացումով տեղի կ՚ունենայ լսողութեան յանկարծական մեծ կորուստ:
  7. Շատ բարձր-ուժգին եւ անակնկալ ձայներու ենթակայութիւն-վնաս (acoustic trauma), որ կը պատահի անակնկալ եւ զօրաւոր պայթումներով, ռում-բերու արձակումով, որսութեան ընթացքին բամբուշտներու արձակումով եւ շատ բարձր աղմկարար երաժշտութեան ունկնդութեան ընթացքին:

 

Գ. Ուղեղաբջիջային լսողութեան մեկնաբանական խանգարումները կը յա-ռաջանան ուղեղաբջիջային վնասումով, որ տեղի կ՚ունենայ հետեւեալ պատ-ճառներով՝

ա. Ներուղեղային անակնկալ արիւնահոսում.

բ. Գանկային զօրաւոր  հարուածխ.

գ. Ներուղեղային անակնկալ գերճնշումխ.

դ. Ուղեղի զարկերակներու անակնկալ խցում։

 

Լսողութեան յանկարծական կորուստ կը պատահի որեւէ տարիքի, առա-ւելաբար յառաջացած տարիքի:

 

Լսողութեան յանկարծական կորուստի ախտաճանաչումը կը կատարուի հե-տեւեալ գործընթացով՝

Ա. Լսել հիւանդը եւ իմանալ անկէ լսողութեան կորուստին նկարագրականը.

Բ. Կատարել՝

ա. Բժշկական ընդհանուր քննութիւն եւ ականջային մանրակրկիտ քննու-թիւն ականջդիտակի (otoscope) օգտագործումով.

բ. Լսելաչափութիւն (audiometry) գիտնալու համար լսողութեան կորուստի տարողութիւնը.

գ. Արեան շաքարի եւ ճարպերու տարրալուծարանային քննութիւն.

դ. Գլխու եւ մասնաւորապէս ականջի զանազան նկարահանումներ՝

Ք-ճառաքայթային (X-ray) նկարահանում եւ համակարգչային շերտագրական նկարահանում (CT Scan).

 

Լսողութեան յանկարծական կորուստը կրնայ ըլլալ մասնակի կամ ամբող-ջական՝ համաձայն ախտապատճառին տարողութեան: Անոր կրնան ուղեկցիլ ականջաբզզիւն (tinnitus)  եւ ակնաշարժ (nystagmus):

Անոր դարմանումը կախեալ է ախտապատճառէն: Հիմնական ախտաճա-նաչումը կատարուելէ ետք, որոշ պարագաներու կը կատարուի ախտապատ-ճառին դարմանումը:

Փոխանցման անակնկալ խանգարումներու եւ ուղեղաբջիջային լսողութեան մեկնաբանական խանգարումներու հետեւանքով յառաջացած լսողական կորուստը ընդհանրապէս կարելի է վերականգնել մասամբ կամ ամբողջովին՝ դարմանելով հիմնական ախտապատճառը: Իսկ ընկալական խանգարում-ներով յառաջացած լսողական յանկարծական կորուստը ընդհանրապէս կարե-լի չէ վերականգնել:

 

 

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*