«ԴԵՂԻՆ ԲԱՃԿՈՆ» ՇԱՐԺՈՒՄԸ ՆԱՀԱՆՋԻ ԿԸ ՄԱՏՆԷ ՄԱՔՐՈՆԸ

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

Աւելի քան մէկ ու կէս տարի առաջ, բաւական շռնդալի յաղթանակով մը Էլիզէի պալատը մուտք գործած Էմանուէլ Մաքրոն Երեքշաբթի օր զգայացուց նահանջ մը արձանագրեց եւ տեղի տուաւ «Դեղին Բաճկոն» կոչուած շարժումին առջեւ, որ երեք շաբաթէ ի վեր երկրաշարժի մատնած է Ֆրանսայի քաղաքական բեմն ու հրապարակները։ Իր վարչապետին՝ Էտուար Ֆիլիփի միջոցով, Մաքրոն ընդունեց, որ կարելի չէ ականջ փակել ժողովուրդի բողոքի ձայնին դիմաց եւ յայտարարեց, որ վառելանիւթի սակերու բարձրացման որոշումը սառեցուցած է 6 ամիս։
Աւելի քան երեք շաբաթ առաջ, ու կենսոլորտի վիճակին վատթարացումը կանխելու կոչուած Լեհաստանի անցեալ շաբաթավերջի միջազգային խորհրդաժողովին նախօրեակին, Մաքրոն յայտարարած էր, որ յառաջիկայ տարեսկիզբին, վառելանիւթի տուրքերը պիտի բարձրացնէ, քաջալերելու համար ապականիչ քարիւղէն այլ ուժանիւթի գործածութիւնը։ Այդ որոշումը եղաւ անմիջական պատճառը ցոյցերու շղթայազերծման. դեղին բաճկոն հագուած ցուցարարները ողողեցին Փարիզի ու բազմաթիւ այլ քաղաքներու հրապարակներն ու փողոցները, որոշ շրջաններ անդամալուծութեան մատնեցին, բախումներ ունեցան ոստիկանութեան հետ, աւերումներ ու հրկիզումներ կատարեցին, անտեսելով նախագահին այն լուռ սպառնալիքը, թէ տեղի պիտի չտայ բռնարարքներու դիմաց։ Տեղի ունեցան ձերբակալութիւններ, ինկան վիրաւորներ, արձանագրուեցաւ մահ։ Ի վերջոյ, վարչապետ Ֆիլիփ Երեքշաբթի օր յայտարարեց իշխանութեան ետքայլը, որ սակայն առաջին ակնարկով բաւարար երաշխիք չի նկատուիր հակամարտութեան կասեցման համար։ (Ի դէպ, պատմական հանգրուան մը նշող իրադարձութիւնները ըստ բաւականին չգրաւեցին ամերիկեան կամ կարգ մը այլ երկիրներու զանգուածային մամուլին ուշադրութիւնը, իսկ հայկական մամուլը բաւականացաւ նշուլային ու կրաւորական լրատուութեամբ. նման «չէզոքութիւն» կարելի՞ է արդարացնել անով, որ «մենք հիմա մեր ընտրութիւններով զբաղած ենք, ուրիշին տագնապը մեզի ի՛նչ..»)։
Նորագոյն տուեալներուն համաձայն, ժողովուրդին աւելի քան 70 առ հարիւրը զօրակից է «Դեղին Բաճկոն» շարժումին, բազմաթիւ պատճառներով։ Հիմնական պատճառը այն է, որ վառելանիւթի սակագիներու բարձրացում՝ կը նշանակէ ապրուստի սղութեան ծանրացում։ Կþըսուի նաեւ, որ կառավարութեան որոշումէն օգտուողներ պիտի ըլլան, սակայն անոնք կը կազմեն ժողովուրդին հազիւ… մէկ առ հարիւրը (քանի մը տարի առաջ, Միացեալ Նահանգներու մէջ ալ «մէկ առ հարիւրը ընդդէմ 99 առ հարիւրին» խորագիրով շարժում մը տեղի ունեցաւ եւ բարձրացուց ելեւմտական ամրութիւններու գրաւման դրօշը, սակայն մնաց անհետեւանք ու այսօր գրեթէ մոռցուած է…)։ Վերջապէս, մէկէ աւելի վիճակագրողներ կը հաւաստեն, որ նախագահին ժողովրդականութիւնը հսկայական անկում արձանագրած է, ան ներկայիս կը վայելէ ժողովուրդին հազիւ 23 առ հարիւրին համակրանքը։
Ի՞նչ պատահեցաւ մէկ ու կէս տարուան մէջ, որ Մաքրոնի հմայքը ա՛յսքան տժգունի։ Արդեօք մոռցուա՞ծ է, որ ան 2016-ին հեռացաւ նախագահ Հոլանտի վարչակազմէն, հրապարակ նետեց «En Marche» շարժումը, բարձրացուց «առեւտուրի տրամաբանութեան զարկ ատլու» դրօշը եւ աջ ու ձախ գետին փռելով՝ 2017ի Մայիսին շահեցաւ Ֆրանսայի նախագահի աթոռը, ընտրութեան երկրորդ հանգրուանին ծանր պարտութեան մատնելով ծայրայեղ աջակողմեան Մարին Լը Փէնը։ Ան շահեցաւ քուէներուն 66 առ հարիւրը, ու Էլիզէի պալատ մուտքի օրերուն, ժողովուրդին 62 առ հարիւրը կը համակրէր անոր։ Իսկ հիմա՝ միայն 23 առ հարիւրը…
Մանրամասնութիւններու մէջ մտնելը մեզ պիտի տանի օր աւուր արձանագրուած դէպքերու ժամանակագրումին. այդ չէ մեր նպատակը, սակայն գոնէ արձանագրենք քանի մը հիմնական գիծ. մաքրոնեան Ֆրանսայի իրադարձութեանց հետեւողներ կþըսեն, որ նախագահին ժողովրդականութիւնը երկար ատենէ ի վեր դանդաղ նահանջի մէջ էր, որովհետեւ ան ո՛չ միայն չիրականացուց ընտրարշաւի օրերու իր կարգ մը խոստումները, այլ որոշ զգայուն ոլորտներու մէջ ետդարձ ալ կատարեց։ Այսօր, շատ չի խօսուիր այն դրական քայլերուն մասին, որոնք իրականացան Մաքրոնի օրով։ Կարգ մը դէտեր կþըսեն, որ երբ այսօր աջն ու ձախը հաւասարապէս ելած են Մաքրոնի դէմ ու անոր «գլուխը կը պահանջեն», այս շարժումը պէտք չէ դիտել միայն ապրուստի սղութեան սպառնալիքին բովանդակութեան մէջ, այլ պէտք է աչքի առջեւ ունենալ ընկերային հարցի մը քաղաքական շահագործման գործօնը. իսկ եթէ պահ մը աշխարհի տարածքին մեր շուրջը դիտենք, կրնանք պարզ աչքերով տեսնել, որ մարդկային ահաւոր տագնապներ ամէն օր ինչպիսի չարաշահումներու կþենթարկուին քաղաքական բեմի վարիչներուն կողմէ, ո՛չ միայն ի հեճուկս զանգուածներու գրպաններուն, այլեւ՝ բիւրաւոր կեանքերու…։
Այսուամենայնիւ, եթէ մէկդի ձգենք քաղաքական շահարկումի վերաբերող մեկնաբանութիւնները (Ֆրանսայի բացայայտ թէ քողարկուած մրցակիցները հրապարակ եկան քննադատողի պատմուճանով. մինչեւ իսկ Սպիտակ Տան իմաստո՜ւն պետը կենսոլորտի ապականումի տագնապին մասին իր վնասաբեր կեցուածքը արդարացուց Ֆրանսայի իրադարձութիւններով), կարելի չէ արհամարհել պարզ իրականութիւնը, որուն դիմաց Ֆրանսայի իշխանութիւնը անկարելի նկատեց ականջ փակելը։ Ֆրանսացի ժողովուրդը, զանգուածը, հաւատարիմ մնաց իր իրաւունքներու պաշտպանութեան գիծին, որ բնազդ չէ, այլ գիտակից կեցուածք։ Բացայայտ է, որ 1968-ի ուսանողական ցոյցերէն ի վեր ամէնէն խռովայոյզ այս շարժումը յստակ դրդապատճառ ունէր եւ իշխանութեան հասկցուց, որ կարելի չէ ժողովուրդի տարրական պահանջներուն նկատմամբ անլուրջ վերաբերմունք ունենալ, խոստումներով ընտրապայքար տանիլ եւ յետոյ, ետդարձ ընել ճշդուած ուղիէն, որդեգրել քայլեր, որոնք ապրուստի պայմանները պիտի վատթարացնեն։ Փաստօրէն, կան կարմիր գիծեր, որոնց արհամարհումը՝ իր վիճակին իրազեկ ժողովուրդի աչքին կը նսեմացնէ անգա՛մ դրական քայլեր իրականցանողը։
Բանալին, ուրեմն, իրազեկ քաղաքացի ըլլալն է, հեռու՝ ամբոխային տրամաբանութենէն։ Իսկ արդարութեան ու իրաւունքի ձեռքբերման նպատակով շղթայազերծուած շարժումներ կրնան ի վերջոյ բրտութեան ալ հասցնել բողոքողները։ Բրտութիւնը ոչ մէկ ատեն բաղձալի է, սակայն իշխանութեան վրայ եղողը պէտք չէ ժողովուրդը դնէ բրտութեան դիմելու կացութեան մէջ։

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*