ԱՇԽԱՐՀԱԳՐԱՂԱՔԱԿԱՆ ՇԱՀԵՐԸ ԳԵՐԱԿՇԻՌ ԵՆ՝ ՅԱՆՈՒՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒԹԵԱՆ

Ա.Ա.

Քաղաքականութեան մէջ ազգային ապահովութիւնը, տնտեսական շահերը, աշխարհագրաքաղաքական ազդեցութիւններու ծիրին ընդարձակումն ու անոր պահպանման միտող ծրագիրները շատ աւելի կը կշռեն եւ կը գերադասեն, օրինակի համար՝ ճշմարտութեան, արդարութեան, իրաւունքներու թէ մարդկային արժէքներու տարբեր դրսեւորումներու յարգման եւ երաշխաւորման բոլոր տեսակի ակնկալութիւններն ու սպասումները։
Ասոր լաւագոյն եւ նորագոյն օրինակը սէուտցի այլախոհ լրագրող Ժամալ Խաշոկճիի սպանութեան ծրագրումը եւ գործադրութիւնը եւ ապա ստեղծուած իրավիճակն է, ուր մէկէ աւելի տուեալներ զիրար կը խաչաձեւեն՝ իրարու վրայ ճնշումներու գործիքներու վերածուելով։
Միաձուլուած գործօններուն մղիչ ուժը քաղաքական հաշիւներն են, որոնք տնտեսական դրուածք եւ ենթահող ունին։
Սէուտական Արաբիա – Միացեալ Նահանգներ ռազմավարական գործակցութիւնը դաշինք է եւ կը միտի Միջին Արեւելքի մէջ Իրանը եւ անոր ներկայացուցած քաղաքական- զինուորական ազդեցութիւնները հաւասարակշռել։ Իրան – Ռուսաստան ճակատին դիմաց՝ Միացեալ Նահանգներ – Սէուտական Արաբիա ռազմավարական գործակցութիւնը միջին արեւելեան աշխարհագրաքաղաքական ընդհանուր իրավիճակին մէջ բեւեռ մըն է,ուր Թուրքիա ունի իր առանձին եւ իւրայատուկ նշանակութիւնը՝ իբրեւ ամբողջացնող կամ անհրաժեշտութեան պարագային փոխարինող շրջանային ուժ մը։ Ուաշինկթընի համար՝ Թուրքիա ՆԱԹՕ-ի զինակցութեան դաշնակից պետութիւն մը ըլլալէ աւելի, Միջին Արեւելքի մէջ կարեւոր ուժ մըն է, բայց ոչ այնքան, որքան Սէուտական Արաբիան, որովհետեւ հոս արդէն իր խօսքը ունի տնտեսական- ելեւմտական գործօնը։ Ասոր հարազատ եւ անկեղծ թարգմանը եղաւ նախագահ Տանըլտ Թրամփ, երբ առանց բառերը ծամծմելու յայտարարեց, որ բնաւ պատրաստ չէ Սէուտական Արաբիոյ դէմ տնտեսական պատժամիջոցներ հաստատելու՝ Խաշոկճիի սպանութեան հարցով, որովհետեւ Ռիատ բազմամիլիառ տոլարի առեւտրական գործառնութիւններու համաձայնագրեր ունի Միացեալ Նահանգներու հետ, ինչպէս նաեւ կարեւոր գործօն մըն է, որպէսզի Միացեալ Նահանգներ կարենան հակակշիռի տակ պահել քարիւղի միջազգային սակերը։ Թրամփ նաեւ նշեց Չինաստանն ու Ռուսիան, որոնք շատ ուրախ պիտի ըլլան, եթէ Ուաշինկթըն Սէուտական Արաբիոյ դէմ տնտեսական պատժամիջոցներ հաստատեն, որովհետեւ այդ պարագային Ռիատ իր հայեացքները պիտի յարէ Մոսկուայի եւ Պէյճինկի՝ զէնքի իր գնումներու նոր հասցէներու իմաստով։
Այս իրականութիւնը, որ ոչ մէկու համար գաղտնիք է, բնականաբար Ռիատի մէջ անտես առնուած չէր, եւ ով որ է Ժամալ Քաշըքժիի սպանութեան հրահանգը տուողը, շատ լաւ գիտէր ասիկա եւ հաշիւներն ալ ըստ այնմ ըրած էր։
Թրամփ սակայն նոյն մօտեցումը չցուցաբերեց Թուրքիոյ նկատմամբ։ Երկու տարի առաջ ձերբակալուած եւ բանտարկուած ամերիկացի կրօնական Էնտրիւ Պրենսընի ազատ արձակման պահանջով՝ Միացեալ Նահանգներու նախագահը շատ արագ կողմնորոշուեցաւ եւ տնտեսական պատժամիջոցներ՝ Թուրքիոյ դէմ, իրարու յաջորդեցին, որովհետեւ այս պարագային մէկէ աւելի դրդապատճառներ գոյութիւն ունէին եւ Պրանսընի խնդիրը միայն համոզիչ ծածկ մըն էր։ Ռուսական Էս-400 տիպի հակօդային պաշտպանական համակարգի գնման խնդիրը, Թուրքիոյ կորիզային առաջին կայանին կառուցման մէջ Ռուսիոյ կեդրոնական դերակատարութիւնը, տակաւին՝ Ռուսական բնական կազը Սեւ Ծովուն յատակէն Եւրոպա փոխադրելու կոչուած Թրքական Հոսք կազատարը, ինչպէս նաեւ, ամերիկեան տնտեսական պատժամիջոցները անտեսելով՝ Իրանի օժանդակութեան ապացոյցները, ինչպէս կ՛ըսեն բաժակը յորդեցուցած էին եւ պահն ու դրդապատճառը շատ յարմար էին, որ ամերիկեան դաս մը տրուէր Թուրքիոյ։Այդպէս ալ եղաւ եւ լարուածութեան որոշ շրջանէ մը ետք՝ ջուրերը վերադարձան իրենց բնական հունին եւ Պրանսըն ազատ արձակուեցաւ։Նոյնիսկ տեղեկութիւններ շրջան ըրին, թէ Սպիտակ Տունը արտաքին գործոց նախարարութեան թելադրած է քննելու Էրտողանի մահացու թշնամին՝ Ֆեթհուլա Կիւլէնը Թուրքիոյ արտայանձնելու կարելիութիւնները։ Հոս սակայն պէտք է կարեւորութեամբ շեշտել, թէ որքան ալ ծանր եղան ամերիկեան պատժամիջոցները, ամերիկեան ԷՖ- 35 տիպի հալածիչներու Թուրքիոյ վաճառքը չկասեցուեցաւ։Ի վերջոյ տնտեսական գործօնը շատ աւելի ծանր պիտի կշռէր։
Սէուտական Արաբիոյ պարագան սակայն Թուրքիոյ թղթածրարին չի նմանիր։Բազմամիլիառանոց գործառքներու համաձայնագրերու տէր Ռիատի ղեկավարութիւնը բարկացնելու ոչ մէկ միտում գոյութիւն ունի, թէկուզ տասը այլախոհ լրագրող կը սպաննուի աջ ու ձախ։Հարցը ուրեմն ոչ թէ մարդկային իրաւունքներու, արդարութեան ճշմարտութեան պահպանման կը վերաբերի, այլ՝ շատ աւելի ընդարձակ ծիրի մը մէջ, Չինաստանի եւ Ռուսիոյ դիմաց Սէուտական Արաբիոյ դռները չբանալու ամերիկեան ազգային շահերուն հետ համընկնող քաղաքականութեան մը,որ երբեք հաշուի չի կրնար առնել մէկ լրագրողի նկատմամբ վայրագ ոճիր գործելու հրաման մը։

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*