ՀԱՅԵՐԸ ԹԵԼ ԱՊԻԱՏԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ

Թել Ապիատի Սուրբ Խաչ եկեղեցին
Թել Ապիատի Սուրբ Խաչ եկեղեցին

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ
Յատուկ ՜՜Հայրենիք՜՜ին համար պատրաստուած, յօդուածագիր՝ Աւօ Գաթրճեանի այս ուսումնասիրութիւնները կը ներկայացնեն Սուրիահայ զանազան գաղթօճախներ եւ անոնց ետին գտնուող հարուստ պատմական անցեալը:
Նաեւ, շաբաթներու վրայ երկարող ՜՜Հայերը Սուրիոյ Պատնութեան Մէջ՜՜ յօդուածաշարքը կ՛ընդգրկէ կարգ մը անտիպ նկարներ, որոնք կը պատկանին յօդուածագրին, որ սոյն ուսումնասիրութեան համար օգտագործած է Սուրիոյ տարածքին մեր շրջաքայութեան ընթացքին հետազօտական, ականատեսի եւ ականջալուրի ու մանաւանդ անձնական գրադարանի արխիւներ, նաեւ Բերիոյ Հայոց Թեմի Ազգային Առաջնորդարանի արխիւային նիւթեր եւ այլ հրատարակութիւններ:

%d5%a9%d5%a5%d5%ac-%d5%a1%d5%ba%d5%ab%d5%a1%d5%bfԹել Ապիատ (արաբ.՝ تل أبيض) կը գտնուի Սուրիոյ Րագգա նահանգի, Հալէպի հիւսիս-արեւելեան կողմը, Րագգա քաղաքէն դէպի հիւսիս 100 քմ հեռաւորութեան վրայ եւ Թուրքիոյ հետ սահմանակից կարեւոր անցումային կէտ կը նկատուի ուրկէ կը բաժնուի երկաթագծով մը: Թել Ապիատ կը գտնուի Ուրֆայի Աքչաքալէ սահմանակէտին մօտ:
Թել Ապիատ հայկական աւան մը եղած է նախապէս, հիմնուած հայրենիքէն տեղահանուած հայերու կողմէ: Հայոց ցեղասպանութենէ ճողոպրած հայերը երբ եկան Թել Ապիատ, քանի մը տարուան ընթացքին այնքան շէնցուցին, որ այցելուներ ապրեցան բոլորովին անծանօթ վայրի մը մէջ գտնուելու պատրանքը ունենալով: Շրջանի արտաքին տեսարանը սքանչելի բնանկար մը կը ներկայացնէ: Ծառախիտ պարտէզներ կ’եզերեն զայն: Սահմանի այս կողմը տարածուած ներկայ աւանի հիմնադիրները եղած են առաւելաբար ուրֆացի հայեր եւ կարմուճցիներ, յետոյ հաստատուած են ուրֆացի հայախօս սուրիանիներ եւ այլ տարրեր:
Թել Ապիատը 1915-ին դէպի Պաղտատ երկաթուղիի կայարաններէն մէկն էր` Մուրշիթփընարի, Արաբունարի (Այն Արապ, Քոպանի) Ճէյլանփընարի, Սերեկանիյէի, Րաս ուլ-Էյնի կամ Գամիշլիի պէս:

Ս. Խաչ եկեղեցին
Ս. Խաչ եկեղեցին

Թել Ապիատը Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակաշրջանին միւս շրջաններուն պէս Ցեղասպանութեան կեդրոններէն մէկը եղած է: Թել Ապիատ գացող երկաթուղին մերկ հայ կիներու բռնաբարուած դիակներով լեցուն եղած է: Մեծ եղեռնի օրերուն Հալէպի մէջ Գերմանիոյ հիւպատոս Վալթեր Ռոսլերի զեկուցումին մէջ կը խօսուի Թել Ապիատի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններուն մասին. ,Բազմաթիւ կիներ կը ծննդաբերէին ճամբուն վրայ, եւ անոնցմէ շատերը ցաւ կը քաշէին դաժան հսկիչներու հսկողութեան տակ: Ծնած երեխաներու հետ այլ փոքր երեխաներն ալ ճամբաները կը ձգէին: Թել Ապիատի մօտ, անապատին մէջ, իսլամ մը լքուած երկու երեխաներ վերցուց եւ փրկեց զանոնք, հակառակ անոր որ կրնար մեծ խնդիր ունենալ թուրքերուն հետե:
Թել Ապիատի հայերու կարեւոր մէկ մասը սկզբնական շրջանին պարտիզպանութեամբ կը զբաղի, իսկ ամառ ատեն ալ փերեզակութիւն կ’ընէ գիւղէ գիւղ պտտելով, իր պարտէզի պտուղները կամ բանջարեղէնները փոխանակելու համար հացահատիկներով: Սակայն, հետզհետէ երբ մնայուն բնակութեան հիմեր դրին, բնականաբար կառուցեցին եկեղեցի եւ դպրոց, սեփական հողերու տէրեր եղան եւ մեծ մասամբ երկրագործական աշխատանքի լծուեցան, մշակելով գլխաւորաբար ցորեն, գարի, ոսպ եւ բանջարեղէն: Զարգացուցին նաեւ անասնապահութիւնը: Իսկ աւելի ուշ ժամանակաշրջանին հողագործութիւնը աւելի տարածուեցաւ: Ինչպէս նաեւ փոքր առեւտրականներ, ագարակատէրեր, արհեստաւորներ եւ խանութպաններ:
Այստեղ անհրաժեշտ կը նկատենք ընդգծելու, որ Թել Ապիատի շրջանը քանի որ Ուրֆա նահանգի մաս կը կազմէր, հետեւաբար օսմանեան ժամանակաշրջանին Ուրֆացի հայեր հողեր ունէին Թել Ապիատի շրջանը, այդ իսկ պատճառով է, որ Մեծ եղեռնի ընթացքին հայեր ժամանակաւորպէս տեղափոխուելու նպատակով անցան սահմանին այս կողմը, առանց գիտակցելու, որ անգամ մըն ալ այդ կողմ պիտի չկարենան անցնիլ, իսկ միւս կողմէ ալ պապենական հողերը պիտի բռնագրաւուին:
Առ այդ, Հայոց ցեղասպանութեան յաջորդող առաջին երեք տասնեակ տարիներուն շուրջ 200 հայ ընտանիքներ կեդրոնացած էին Թել Ապիատի մէջ:
Պատմական կարեւորութեան համար պէտք է ըսել, որ Թել Ապիատի շուրջ կան գիւղեր, որ Մեծ եղեռնէն ետք հայերու ժամանակաւոր ապաստան եւ հաւաքավայր եղած են, ինչպէս Թել ալ-Սեմըն (تل السمن), Խըրպեթ ալ-րըզ (خربة الرز), Թինէ Քուպրա (تينة كبرى), Թինէ Սուղրա (تينة صغرى) եւ Ղազուեթ Միսաք (غزوة ميساك): Թել ալ-Սեմընի մէջ գոյութիւն ունի վայր մը, որ մինչեւ օրս կը ճանչցուի ճարիյեթ ալ-Արմէն (جرية الأرمن) անունով:
Թել Ապիատի հարաւը կը գտնուի Էյն Արուս հայկական գիւղը, որ կ’անդրադառնանք ստորեւ:
1940-ական տարիներուն Թել Ապիատէն սկսաւ դէպի Հալէպ եւ այլ քաղաքներ գաղթը: 1953-ի տուեալներով 85 հայ ընտանիքներ մնացած էր միայն, իսկ 1954-ի տուեալներով՝ 110 տուն հայ առաքելական համայնքի պատկանող ընտանիքներ գոյութիւն ունեցած են:
Վերոնշեալ թուականներէն ետք արդէն Թել Ապիատի մէջ կայք հաստատած հայութեան կէսէն աւելին հեռացած էր շրջանէն, եւ աւանը մասամբ միայն պահած էր իր հայկական դիմագիծը:
Թել Ապիատի հայ համայնքը ընդհանրապէս եղած են բարեկեցիկ եւ կը հաշուէր մօտաւորապէս 40 ընտանիքներ, որոնք համախմբուած էին Ս. Խաչ եկեղեցւոյ եւ Ազգ. Խորէնեան երկսեռ վարժարանի շուրջ:
Համայնքը կը ղեկավարուէր Թաղական խորհուրդով:
Ազգ. Խորէնեան վարժարանը հիմնադրուած է 1926-ին: Վարժարանը 1953 եւ 1954-ի տուեալներով ունեցած է 80-90 երկսեռ աշակերտ, այս թիւին շուրջ 55-ը մաս կը կազմէ մանկապարտէզի բաժնին: Նշենք, թէ վերոնշեալ թուականին Թել Ապիատէն դուրս, կամրջակի մօտիկը կառուցուած է պետական դպրոց մը, ուր բացի տեղացի ժողովուրդի աշակերտներէ, կը յաճախեն նաեւ սուրիանիներ (որոնք դպրոց չունին) եւ հայ վարժարանի 4-րդ դասարանէն ելած աշակերտները: 1992-ի տուեալներով ունեցած է 42 աշակերտ, ուսուցչական կազմը 5 անդամ ունէր, իսկ այլ պաշտօնեայ՝ 2 անձ:
Թել Ապիատի Ս. Խաչ Նախնական եկեղեցին՝ Ս. Աստուածածինը կառուցուած է 1930-1932 թուականներուն, այժմ Ս. Խաչ եկեղեցի:
Ս. Աստուածածին եկեղեցին թէեւ հողաշէն եւ թիթեղածածկ առաստաղով կառուցուած էր՝ այնու հանդերձ երկար տարիներ ան ծառայած է հայ ազգին՝ հայեցի եւ քրիստոնէական դաստիարակութեան օճախ հանդիսանալով:
1974-ին, եկեղեցին կը վերանորոգուի եւ 14 Սեպտեմբեր 1975-ին, Քրիստոսի ամենայաղթ Խաչափայտի Վերացման տօնին առիթով կը կատարուի նորակառոյց եկեղեցւոյ հիմնարկէքը եւ օծումը, Ս. Խաչ վերանուանումով՝ ձեռամբ՝ Բերիոյ Հայոց Թեմի նախկին Առաջնորդ Գերշ. Տ. Տաթեւ Ս. Արք. Սարգիսեանի: Երկրորդ վերանորոգութիւնը իրականացած է 1996-ին: Ունի մէկ Ս. Սեղան: Ապա 2000-ին շինուած է մկրտութեան աւազանը (արդեամբ` հալէպահայ Ֆիլիփ Մանուէլեանի):
Ս. Խաչ եկեղեցւոյ շրջափակէն ներս կը գործէ Ս. Խաչ Կիրակնօրեայ Դպրոցը, որ հիմնուած է 1978-ին:
Ամէն տարի, Խաչվերացի տօնին, ժողովրդային ուխտագնացութիւն կը կազմակերպուի դէպի Ս. Խաչ եկեղեցի:
Թել Ապիատի Ս. Խաչ եկեղեցին չէ ունեցած մնայուն քահանայ: Եղած են տարիներ, որ Տէր Զօրի եւ Արաբ Բունարի քահանան պարբերաբար այցելած են Թել Ապիատ հոգեւոր մխիթարութիւն տալու համար:
Շրջանը քանի որ Բերիոյ Թեմին կը պատկանի, հետեւաբար Բերիոյ Թեմի օրուան Առաջնորդներու տնօրինութեամբ շրջանը ունեցած է այցելու հովիւ: Քահանան կ’այցելէ հոս եւ հոգեւոր մխիթարութիւն տալէ վերջ կը մեկնի: Հարսանիքի, կնունքի կամ մահ մը պատահելու պարագային հոս կը հրաւիրուի դարձեալ իր կրօնական արարողութիւնը կատարելու համար:
Թել Ապիատի մէջ գործած են հետեւեալ մարզական, մշակութային, բարեսիրական եւ այլ միութիւններու մասնաճիւղեր.-
– Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւն (ՀԲԸՄ): ՀԲԸՄ-ը այստեղ ցայտուն գործունէութիւն ունեցած է:
– Սուրիահայ Օգնութեան Խաչ (ՍՕԽ): 1940-ի տուեալներով մասնաճիւղը ունեցած է երկսեռ 21 անդամ, իսկ 1950-ականներուն նոյնպէս երկսեռ 40 անդամ եւ նկատառելի թիւով արծուիկներ: Յայտնենք, թէ մասնաճիւղը իր գործունէութիւնը կեդրոնացուցած էր Ազգ. Խորէնեան վարժարանին շուրջ եւ հիւանդներուն օգնած:
– Հայ երիտասարդաց ընկերակցութիւն (ՀԵԸ): Ունեցած է սկաուտական շարժում, ինչպէս նաեւ ֆութպոլի խումբեր, որոնք տեղական եւ քոյր կազմերու հետ յաճախակի մրցումներ ըրած են:

Թել Ապիատի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի-Ֆութպոլի Խումբը
Թել Ապիատի ՀՄԸՄ-ի-Ֆութպոլի Խումբը

– Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն (ՀՄԸՄ):

ՀՄԸՄ-ի Թել Ապիատի մասնաճիւղը հիմնուած է 1932-ին, ունեցած է սկաուտական եւ մարզական խումբեր: Շրջանցելով Համաշխարհային Բ. պատերազմի ընթացքին իր անդամներէն շատերուն զինուորագրութեան բերումով բացակայութիւնները, 1942-ին, նոր թափով վերսկսած է գործունէութիւնը: Ունեցած է ֆութպոլի զոյգ խումբեր, վոլիպոլի խումբ մը եւ սկաուտական կազմ: Այդ ժամանակաշրջանին Ճեզիրէ շրջանի ամէնէն գուրծունեայ մասնաճիւղերէն մէկը եղած է: 1950-ական թուականներուն ՀՄԸՄ-ը ունեցած է երկրորդական կարգի ֆութպոլի խումբ մը: Ամէն տարի մասնակցած է միջ-մասնաճիւղային մրցումներուն: Մասնաճիւղը իր կենսունակ գործունէութեամբ մինչեւ 1961 պահած է իր սեփական ակումբը:
1990-էն ետք Թել Ապիատ ցաւալի պատկեր կը պարզէր, դժուար էր հանդիպիլ երիտասարդի մը, որ իր կեանքը կապած ըլլար այս շրջանին: Քանի որ քաղաքը բնականաբար աւելի հրապուրիչ էր քան գիւղը: Այս պատճառով ալ հետզհետէ նօսրացած հայութեան երիտասարդական կազմակերպութիւնները իրենց յարաճուն կենսունակութենէն բան մը կորսնցուցին մեծագոյն դժուարութիւններու առջեւ գտնելով ինքզինքնին:
Հետեւաբար, Թել Ապիատէն հայերու գաղթը լայն ծաւալ ստացաւ հետագային, եւ շուրջ 35 ընտանիք մնացին հոն:
Թել Ապիատի մէջ արաբներէն զատ կան նաեւ թիւրքմեններ եւ քիւրտեր:
Մարտ 2011-էն սկսեալ Սուրիոյ մէջ զարգացող դէպքերը ինչպէս որ ալեկոծեցին սուրիահայութիւնը եւս, ինքնաբերաբար իր բաժինը ստացաւ նաեւ Թել Ապիատի բնակիչն ու հայութիւնը:
Նշենք, որ Թել Ապիատի շրջանը Սուրիոյ մէջ առաջին վայրը եղաւ, որ այսպէս կոչուած Իրաքի եւ Շամի իսլամական պետութեան (ՏԱՀԵՇ) խմբաւորումի զինեալներու տիրապետութեան ձեռքը անցաւ:
Արդարեւ, իսլամական ծայրայեղական զինեալներու յարձակումի թիրախ դարձաւ Թել Ապիատի հայ առաքելական Ս. Խաչ Եկեղեցին, վար առին Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ խաչը, այրեցին եկեղեցւոյ սրբապատկերները եւ հանդերձարանը:
Թել Ապիատի հայութիւնը ենթարկուեցաւ անապահովութեան, նիւթական մեծ կորուստներու, տնտեսական եւ հոգեբանական բեկումի: Թել Ապիատէն Գամիշլի տեղափոխուեցան մեծ թիւով հայեր. անոնց յատկացուեցան բնակարաններ՝ ազգային կալուածներու մէջ: Իսկ ուրիշներ Սուրիոյ այլ ապահով շրջաններ, եւ Սուրիայէն դուրս:
Շրջանը մինչեւ քիւրտերու ձեռք անցնիլը կը գտնուէր իսլամ արմատական զինեալ ահաբեկչական խմբաւորումներու հակակշիռին տակ:
28 հոկտեմբեր 2013-ին ՏԱՀԵՇ-ի խմբաւորումի զինեալներ Թել Ապիատին մէջ հրկիզեցին հայ առաքելական Ս. Խաչ եկեղեցին, ուր ապաստան գտած էին շրջանին մէջ բնակող արաբ ընտանիքներ: Զինեալ խմբաւորումի անդամները կիրակի ուշ երեկոյեան եկեղեցւոյ խաչը վար առած են եւ հրկիզած ներքին բաժինը` պատերուն վրայ ,Լիուա Համզէե կոչուած ջոկատի ստորագրութիւնը ձգելով: Այնուհետեւ, Ս. Խաչ Եկեղեցին եւ Ազգ. Խորէնեան վարժարանը դարձաւ ՏԱՀԵՇ-ի կեդրոնը:
Հետեւաբար, Թել Ապիատի դժուար եւ վտանգաւոր պայմաններուն մէջ նոյնիսկ հայ համայնքի զաւանկերէն ոմանք հոն ներկայութիւն եղան, եւ գոյատեւեցին իրենց կեանքը, անշուշտ իսլամական օրէնսդութեան՝ շարիայի պարտադրած օրէնքներուն ենթարկուելով:
Թել Ապիատի մէջ ծանր մարտեր մղուեցան սուրիական բանակի եւ զինեալ խմբաւորումներու միջեւ:
Պէտք է ընդգծել, որ այս քաղաքը տարիներու ընթացքին հայաթափուած է. այնտեղ կ’ապրին տասնեակ մը հայ ընտանիքներ: Քրիստոնեայ հոգեւորականներու առեւանգումի, տարբեր դաւանապատկան եկեղեցիներու աւերման, ռմբակոծման եւ հոգեւոր գործիչներու սպանութեան դէպքերը երբ վերլուծելու ըլլանք կը տեսնենք, թէ ծայրայեղ իսլամականութիւնը ընդհանրապէս թիրախ ընտրած է քրիստոնէական միջավայրերը` յստակ այն ուղերձը փոխանցելով, որ քրիստոնեայ ազգաբնակչութիւնը ապագայ չունի տարածաշրջանին մէջ:
Ժամանակի ընթացքին Սուրիոյ հիւսիսը երբ քրտական յառաջախաղացք տեղի ունեցաւ, 17 յունիս 2015-ին Սուրիոյ քրտական Ժողովուրդի պաշտպանութեան ջոկատները ծանր մարտերու իբրեւ հետեւանք ազատագրեցին ՏԱՀԵՇ-ի կողմէ գրաւուած Թել Ապիատը:
ՏԱՀԵՇ զգալի կորուստներ կրեց, եւ անոր զինեալները նահանջեցին, սակայն նախապէս ականապատած էին բազմաթիւ փողոցներ եւ շէնքեր: Այդ պատճառով ալ քաղաքայիններուն խորհուրդ տրուած էր դուրս չգալ տուներէն, մինչեւ որ սակրաւորները աւարտեն իրենց աշխատանքը:
Վերջապէս, Թել Ապիատի հայկական եկեղեցւոյ դէմ կատարուած ոտնձգութիւնը կը դիտարկուի ընդհանրապէս տարածաշրջանի ապաքրիստոնէացման միտող (եւ ոչ թէ զուտ հայկական թիրախ ընտրած) ընդհանուր գործողութիւններու շարքին: Մանաւանդ, որ Թել Ապիատը հայաթափուած քաղաք է:
Արդարեւ, քրտական ժողովրդավարական միութիւն-Ահրար Շամ (ծայրայեղ իսլամականներ) բախումները պէտք է դիտարկել իբրեւ քիւրտ-թուրք բախումներ` սուրիական տարածքներու վրայ: Այս առումով ալ Թել Ապիատի եկեղեցւոյ հրկիզումը ընդհանուր քրիստոնէական թիրախէն քայլ մը անդին անցած ըլլալու տրամաբանութիւնը կը յուշէ. թէկուզ քաղաքին հայաթափուած պատկերով:
Թել Ապիատ, որ յունիս 2015-ին ազատագրուած էր ,Իսլամական պետութիւնե (ԻՊ) ահաբեկչական կազմակերպութեան զինեալներէն, վերջերս յայտարարուած է ժողովրդավարական ինքնավարութիւն: Քաղաքին մէջ տեղական ինքնակառավարում կազմակերպելու նպատակով՝ տեղի արաբ, քիւրտ թուրքմէն եւ հայ բնակչութեան ներկայացուցիչներէն կազմուած խորհրդարան հիմնուած է: Խորհրդարանը ունի 7 արաբ, 4 քիւրտ, 2 թուրքմէն եւ 1 հայ ներկայացուցիչ: Թել Ապիատի այժմու ղեկավարութիւնը քաղաքականապէս պիտի ենթարկուի Սուրիոյ Արաբ Բունար (Էյն ալ-Արապ, Քոպանի) քրտական վարչատարածքային միաւորման:
Կը նշուի, որ ժողովրդավարական ինքնավարութիւն ստեղծելու պատրաստութիւնները սկսած էին դեռ Քրտական Ժողովրդավարական Միութիւն Կուսակցութեան (ԺՄԿ-PYD) ռազմական թեւի` Ժողովուրդի Պաշտպանութեան Ուժերու (ԺՊՈՒ-YPG) եւ սուրիական որոշ ընդիմադիր խմբաւորումներու կողմէն քաղաքը ԻՊ-էն ազատագրելէն յետոյ:
Թել Ապիատի մէջ անցեալին ապրող 35 հայ ընտանիքնի փոխարէն, այսօր այնտեղ կ’ապրի շուրջ 10 ընտանիք: Նշենք, թէ բացի ընտանիքներէն այնտեղ կան շուրջ 15 անհատ հայեր, որոնք կը շարունակեն իրենց գործերը վարել:
Միւս կողմէ, այնտեղ մեծ թիւով սեփական հողատարծքներ ունեցող հայ անհատներ ալ կան, որոնց հողերը ՏԱՀԵՇի կողմէ բռնագրաւուած էր, քիւրտերու ձեռքը անցնելէ ետք հայ տէրերուն վերադարձուեցաւ:
Հայկական Ս. Խաչ եկեղեցին, որ ՏԱՀԵՇի գրաւման օրերուն՝ հրկիզուած եւ անոր գմբեթէն խաչը վերցուած էր: Եկեղեցին վերանորոգուած եւ 6 յունուար 2016-ին Ս. Ծննդեան տօնին հայկական եկեղեցւոյ զանգակի տեղադրումը կատարուած է եւ Քիւրտ բնակիչներու ներկայութեամբ՝ առանց հոգեւոր հովիւի ծննդեան աղօթքներու արտասանութիւն կատարուած է: Այս բոլորը տեղի ունեցած է առանց եկեղեցւոյ խաչի տեղադրման:
Տեղւոյն Ազգ. Խորէնեան վարժարանէն ներս ցարդ դասաւանդութիւն տեղի չունենար:
Թել Ապիատի անկումով խզուեցաւ Թուրքիա-Րագգա ամէնէն կարճ ճամբան, որ ՏԱՀԵՇ-ի մարդուժի եւ զէնք-զինամթերքի մատակարարման գլխաւոր շնչերակն էր:
ԷՅՆ ԱՐՈՒՍ

Թել Ապիատէն քիչ մը հեռու՝ Թել Ապիատի հարաւը կը գտնուի նաեւ հայաբնակ գիւղ մը Էյն Արուս (արաբ.՝ عين العروس): Պլիխ գետի ակնաղբիւրն է Էյն Արուսը, որ այդ իսկ պատճառով ալ Էյն աչք անունը տրուած է:
Գիւղը 75 հայ ընտանիքէ կը բաղկանար, մեծաւ մասամբ Ուրֆացի:

Էյն Արուսի...
Էյն Արուսի…

1932-ին կը հիմնուի Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան (ՀԲԸՄ) մասնաճիւղը:
Էյն Արուս հայաբնակ գիւղը ունէր Ազգ. Նուպարեան երկսեռ վարժարան մը, որ հիմնուած է 1939-ին, որուն հովանաւորն էր Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւնը: 1940ական տուեալներով դպրոցը ունեցած է 73 երկսեռ աշակերտ: Վարժարանի տնօրէնն էր Պետրոս Քելլիկեան: Տ. Բաբգէն քահանայ Զէնեան 1944-1945 ուսումնական տարեշրջանին պաշտօնավարած է վարժարանէն ներս, իբրեւ ուսուցիչ:
1939-ին Պետրոս Քելլիկեանի Նախաձեռնութեամբ կը հիմնուի Հայ Երիտասարդաց Ընկերակցութեան (ՀԵԸ) մասնաճիւղը: Մասնաճիւղը մշակութային գործունէութենէ զատ զարկ կու տայ մարզական ձեռնարկներու: Մասնաճիւղը ունեցած է ֆութպոլի զօրաւոր խումբ մը, որ մասնակցած է ՀԵԸ-ի միջ-մասնաճիւղային խաղերուն: Մասնաճիւղը ունեցած է սեփական դաշտն ու ակումբը:

...քանդուած ջաղացքը
…քանդուած ջաղացքը

Էյն Արուսի մէջ Հ.Մ.Ը.Մ.-ը հիմնուած է 1947-ին: Հ.Մ.Ը.Մ.-ի մասնաճիւղը հոն գործած է քիչ թիւով, որոնք միաժամանակ եղած են վարչական, մարզիկ եւ սկաուտ: Նիւթական միջոցներն ալ համեմատաբար համեստ ըլլալով՝ տկար մասնաճիւղին գոյութիւնը կը պահուի մինչեւ 1950-ական թուականներու կէսերը, միջ-մասնաճիւղային խաղերուն արձանագրելով քանի մը տարուան մասնակցութիւն:
Իսկ Սուրիահայ Օգնութեան Խաչի Էյն Արուսի մասնաճիւղը 1937-1938-ին ունէր 40 երկսեռ անդամներ: Մասնաճիւղը իր գործունէութիւնը մասնաւորապէս կեդրոնացուցած է դպրոցին շուրջ եւ հիւանդներուն օգնած: Հակառակ փոքր ու աղքատ մասնաճիւղ մը ըլլալուն տեղւոյն Ազգային վարժարանէն ներս որդեգրած է չորս որբ աշակերտներ:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*