“ԸՆ­ԹԵՐ­ՑՈ­ՂԸ ՊԷՏՔ Է ՊԱՏՄ­ՈՒԱ­ԾԸ ՏԵՍ­ՆԷ, ԼՍԷ… ՀԱՄՆ ՈՒ ՀՈ­ՏԸ ԱՌ­ՆԷ…“, ԿԸ ՅԱՅՏ­ՆԷ ԳՐԻ­ԳՈՐ ԳՐԱՃ­ԵԱՆ

0 0
Read Time:7 Minute, 54 Second
Գրաճեան Ախթամար (Վան)  կղզի այցելութեան ընթացքին
Գրաճեան Ախթամար (Վան) կղզի այցելութեան ընթացքին

Քա­նի մը շա­բաթ առաջ, “Հայ­րե­նիք“ի խմբագ­րա­տուն այ­ցե­լած, նոյ­նինքն հե­ղի­նակ` Գրի­գոր Գրաճ­եա­նի (Պէյ­րու­թաբ­նակ) ձե­ռամբ, ստա­ցանք “Վե­րա­դարձ դէ­պի անց­եալ“ գիր­քէն օրի­նակ մը: Ապա տե­սակ­ցու­թիւն եւ զրոյց…այս բո­լո­րը բա­ւա­րար եղան տե­ղե­կու­թիւն­ներ ստա­նա­լու, այս հե­տաքրք­րա­կան պատմ­ուածք­նե­րուն մա­սին:

Նոյն­քան հա­ճե­լի եւ լսա­տե­սո­ղա­կան բնոյթ ու­նէր այս զրոյ­ցը, որ­քան նոյ­նինքն գիր­քը: Մես­րո­պա­շունչ լե­զուով գրուած եւ յատ­կա­պէս խնամ­քով պատ­րաստ­ուած յօդ­ուա­ծագ­րու­թիւն­ներ, դժբախտաբար կը պակ­սին այս օրե­րուն (…տա­րի­նե­րուն):

Ստո­րեւ, լոյս կ՛ըն­ծա­յենք հար­ցազ­րոյց մը Գրի­գոր Գրաճ­եա­նին հետ, նա­եւ նա­խա­բանն (գրական ենթագլուխ) ու յա­պա­ւու­մով, մա­սեր եր­կու պատմ­ուածք­նե­րէն.- մէ­կը` Սուր­իոյ հիւ­սի­սա­յին շրջա­նի հա­յա­հոծ գիւ­ղե­րուն մա­սին (գրական ենթագլուխ), իսկ միւ­սը, Լի­բա­նա­նի եր­բեմ­նի ամառ­նա­յին հայ­կա­կան գիւղ` Շթո­րա­յի մա­սին (գրական ենթագլուխ).-

 

Հ.- Գիր­քին անուն է “Վե­րա­դարձ դէ­պի անց­եալ“ իսկ կող­քի օգ­տա­գործ­ուած նկա­րը` “Հրա­ժեշտ“: Հոս տե­ղին է հարց տալ.- Վե­րա­դարձ եւ ապա հրա­ժե՞շտ, հրա­ժեշտ վե­րա­դար­ձի՞ն կամ վե­րա­դարձ հրա­ժեշ­տի՞ն:

Պ.- “Վե­րա­դարձ դէ­պի անց­եալ“ պատմ­ուածք­նե­րու հա­տո­րով, ձգտում կայ վե­րա­դառ­նա­լու մեր յու­շե­րուն, անց­եա­լի սո­վո­րու­թիւն­նե­րուն, պատ­մու­թեան, մեր սխալ­նե­րուն եւ սխրանք­նե­րուն, կորստ­եալ հայ­րե­նի­քին, մեր պա­հան­ջա­տի­րու­թեան …

“Վե­րա­դարձ“ին հրա­ժեշտ տա­լու հարց չկայ այլ ընդ­հա­կա­ռա­կը, բո­լո­րիս կող­մէ պա­հանջ­քը կը զգաց­ուի վե­րա­դառ­նա­լու  անց­եա­լին:

Հա­տո­րին կող­քի օգ­տա­գործ­ուած նկա­րը` “հրա­ժեշտ“ը, վեր­ջին գծագ­րու­թիւնն է կեան­քի ըն­կե­րոջս, Լի­լա­յին, որ 2000 թուա­կա­նին բաժն­ուե­ցաւ մեզ­մէ առ յա­ւէտ:

Իսկ ես այո, յա­ճախ կը վե­րա­դառ­նամ “հրա­ժեշտ“ին:

 

Հ.- 25-ի շուրջ պատմ­ուածք­ներ լոյս ըն­ծայ­ուած են, թուա­կա­նագր­ուած շար­քով: Այս մէ­կը կա­տար­ուած է պա­հե­լու հա­մար ժա­մա­նա­կագ­րա­կան կա՞ր­գը, հա­կա­ռակ անոր որ ար­ծարծ­ուած նիւ­թե­րը կը ներ­կա­յաց­նեն զա­նա­զան ժա­մա­նա­կաշր­ջան­ներ եւ կապ չու­նին գրուած թուա­կան­նե­րուն հետ:

Պ.- Պատմ­ուածք­նե­րը թուա­կա­նագր­ուած շար­քով լոյս ըն­ծայ­ուած են, սա­կայն ոչ ան­պայ­մա­նօ­րէն ժա­մա­նա­կագ­րա­կան շար­քով դա­սա­ւոր­ուած: Գրե­թէ բո­լոր պատմ­ուածք­նե­րուն պա­րա­գա­յին, նպա­տա­կադր­ուած է հի­նի եւ նո­րի, անց­եա­լի եւ ներ­կա­յի մի­ա­ձու­լու­մը:

 

Հ.- Ի՞նչ մղած է, որ այս գիր­քը լոյս ըն­ծա­յես:

Պ.- Ճամ­բոր­դու­թիւն­նե­րու տե­ղե­կագր­ման կող­քին պատմ­ուածք­ներ կան, որոնք յի­շո­ղու­թեան վրայ հիմն­ուած են կամ յի­շա­տա­կե­լի դէպ­քի մը առ­թիւ գրուած են: Բո­լո­րին պա­րա­գա­յին ալ, ինչ­պէս նշուե­ցաւ, ժա­մա­նա­կին մէջ “ճամ­բոր­դու­թիւն“ մը գո­յու­թիւն ու­նի, ետ եւ առաջ շար­ժե­րով:

Նա­խա­պէս, գիրք մը հրա­տա­րա­կե­լու մի­տում չկար, իսկ երբ գրու­թիւն­նե­րուն թիւը բազ­մա­ցաւ, Անի Փա­փազ­եան-Աս­դուր­եա­նին (կո­ղա­կի­ցիս` Լի­լա­յին, մօ­տիկ դա­սըն­կե­րու­հին) թե­լադ­րան­քով եւ քա­ջա­լե­րու­թեամբ, ծնունդ առաւ “վե­րա­դարձ“ը:

 

Հ.- Գրի­գոր Գրաճ­եա­նի գրի­չը իւ­րա­յա­տուկ է իր ոճով: Կար­դա­ցո­ղը կրնայ բա­ռին բուն իմաս­տով պատ­կե­րաց­նել, վրձնա­հա­րել եւ նոյ­նիսկ բե­մադ­րել: …Եւ այս պա­րա­գա­յին վե­րա­դար­ձը շար­ժուն է, ապ­րող եւ շնչող: Այս գծով, կա­րե­լի՞ է ման­րա­մաս­նել:

Պ.- Աշա­կեր­տա­կան օրե­րէս սկսած, տպա­ւոր­ուած եւ ազդ­ուած եմ այն ու­սու­ցիչ­նե­րէս, որոնք նիւթ մը կը փո­խան­ցէ­ին պատ­կե­րա­ւոր եւ երե­ւա­կա­յու­թիւնը սրող  իւ­րա­յա­տուկ ոճով: Յե­տա­գա­յին, հա­մալ­սա­րա­նի օրե­րուն, ու­սու­ցիչ­ներ ու­նե­ցած եմ, օրի­նակ` ամե­րիկ­եան հա­մալ­սա­րա­նի դա­սա­խօս փրոֆ. Սայ­քա­լին, որոնք պատ­մա­կան շրջան մը ներ­կա­յա­ցու­ցած մի­ջո­ցին, կը ստեղ­ծէ­ին լսա­տե­սո­ղա­կան մթնո­լորտ: Ու­սա­նող­նե­րը ոչ միայն կը լսէ­ին այլ կար­ծէք կը “տես­նէ­ին“ անց­եա­լին մէջ կա­տար­ուա­ծը:

Յա­ջող պատմ­ուածք մը այն է, որ “շար­ժուն“ է, նոյ­նիսկ “շար­ժա­պատ­կե­րա­յին“ է: Ըն­թեր­ցո­ղը սրե­լով զգա­յա­րան­նե­րը, իր մտա­պաս­տա­րին վրայ պէտք է պատմ­ուա­ծը “տես­նէ“, “լսէ“, համն ու հո­տը առ­նէ:

Հ.- Հայրդ եղած է գի­րի եւ գրա­կա­նու­թեան սի­րա­հար: Արդ­եօք ան որե­ւէ ազ­դե­ցու­թիւն ու­նե­ցա՞ծ է վրադ:

Պ.- Հայրս եղած է ու­սու­ցիչ, ման­կա­վարժ եւ գրող: Իր հե­տաքրք­րու­թեան առար­կան եղած է ման­կա­կան գրա­կա­նու­թիւնը: Մա­նուկ­նե­րու հա­մար հրա­տա­րա­կած է եր­կու գրքեր` “Մա­նուկ­նե­րու Գիրք“ը եւ “Մա­նուկ­նե­րու Բեմ“ը վեր­նագ­րե­րով:

Կը յի­շեմ պա­տա­նե­կան օրե­րուս, հօրս նմա­նե­լու փոր­ձեր կ՛ը­նէի, երբ կարճ պատմ­ուածք­ներ կը գրէի եւ զա­նոնք կը բաժ­նէի դա­սըն­կեր­նե­րուս, որ­պէս­զի կար­դան:

Ան­կաս­կած, մեծ եղած է իր ազ­դե­ցու­թիւնը վրաս, սա­կայն մեր եր­կու­քին ընտ­րած նիւ­թերն ու ոճե­րը կը տար­բե­րին:

 

Հ.- Գիր­քին մէջ, Սուր­ի­ա­հա­յու­թեան մա­սին բա­ւա­կան մը անդ­րա­դար­ձած ես: Ներ­կայ իրա­դար­ձու­թիւնը, ակա­մայ ի՞նչ զգա­ցում կը ձգեն վրադ:

Պ.- Սուր­իոյ մէջ պա­տա­հած դէպ­քե­րը, (ճիշդ պի­տի ըլ­լար ըսել պա­տե­րազ­մը), եւ սուր­ի­ա­հա­յու­թեան կրած տա­ռա­պան­քը բա­ռե­րով կա­րե­լի չէ բա­ցատ­րել: Միայն անոնք, որոնք վա­յե­լած են հա­լէ­պա­հա­յու­թեան հիւ­րա­սի­րու­թիւնը, Քե­սա­պի, Եա­գուպի­էի, Ղը­նըմի­էի “հայ­րե­նի“ հո­ղին վրայ ոտք կո­խած են, ներ­կայ գտնուած են գիւ­ղե­րու տօ­նախմ­բու­թիւն­նե­րուն, կրնան ափ­սո­սան­քով վեր­յի­շել “կար, ու չկայ“-ներ :

Ներ­կա­յիս, գնա­հա­տե­լով կա­ցու­թիւնը, կրնանք ըսել թէ, ազ­գո­վին որ­քան բան կորսն­ցու­ցած ենք: Պի­տի կա­րե­նա՞նք վե­րա­կանգ­նել անց­եա­լը: Այս ար­դէն մեզ մտա­տան­ջող հար­ցումն է:

 

Հ.- Հա­ւա­նա­բար կա­րե­լի էր եր­կա­րել պատմ­ուածք­նե­րու շար­քը: Յա­տուկ պատ­ճառ մը կա՞ր, որ այլ յու­շեր ու գրու­թիւն­ներ չա­ւելց­ուե­ցան:

Պ.- Ան­շուշտ թէ կա­րե­լի էր եր­կա­րել պատմ­ուածք­նե­րուն շար­քը: Անց­եա­լի մա­սին շատ բան ու­նինք յի­շե­լիք ու պատ­մե­լիք: Պէտք էր տեղ մը դա­դար մը առն­ուէր եւ ըն­թեր­ցո­ղին ներ­կա­յաց­ուէր պատմ­ուածք­նե­րը, հա­տո­րի մը մէջ ամ­փոփ­ուած:

 

Հ.- Վեր­ջա­բա­նին մէջ, կառ­չած մնա­լով հան­դերձ անց­եա­լը, ներ­կան ու ապառ­նին շաղ­կա­պող հիւս­քին, ըն­թեր­ցո­ղը հա­մոզ­ուած է որ աւար­տած է “Վե­րա­դարձ դէ­պի անց­եալ“ը: Արդ­եօք ապա­գա­յին նմա­նօ­րի­նակ նիւ­թեր պի­տի ար­ծար­ծու՞ին:

Պ.- Ինչ­պէս յիշ­ուե­ցաւ վե­րեւ, անց­եա­լը ամէն մէ­կուս մտքի եւ հոգիի կա­րե­ւոր բա­ժինն է, մեր ար­մատն իսկ է, այն­պէս որ վե­րա­դարձ դէ­պի անց­եա­լը ան­խու­սա­փե­լի է: Իսկ անց­եա­լի եւ ներ­կա­յի հիւս­քը, ան­վեր­ջա­նա­լի է. ան պէտք է շա­րու­նակ­ուի եւ սե­րուն­դէ սե­րունդ փո­խանց­ուի:

Ապա­գա­յի ծրա­գիր­ներ կան, սա­կայն կա­նուխ է այդ մա­սին խօ­սի­լը:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՀԱՅ­ԿԱ­ԿԱՆ ՇԹՈ­ՐԱՆ
Next post ՀԱ­ՄԱ-Հ.Մ.Ը.Մ.-ԱԿԱՆ 9-ՐԴ ԽԱ­ՂԵ­ՐՈՒՆ 650 ՄԱՐ­ԶԻԿ­ՆԵՐ ՊԻ­ՏԻ ՄԱՍ­ՆԱԿ­ՑԻՆ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles