ՏԻԹՐՈՅԹԻ ՄԷՋ ՀԱՅ – ԹՈՒՐՔ ՀԱՄԱՁԱՅՆԱԳՐԻ ԱՌՆՉՈՒԹԵԱՄԲ՝ ԼՈՒՍԱԲԱՆԱԿԱՆ ՀՐԱՊԱՐԱԿԱՅԻՆ ԶՐՈՅՑ

am1 Կի­րա­կի, Սեպ­տեմ­բեր 20, 2009ին,  Տիթ­րոյ­թի Սուրբ Սար­գիս եկե­ղեց­ւոյ մէջ, կա­տար­ուած պա­տա­րա­գի արա­րո­ղու­թե­նէ ետք, եկե­ղեց­ւոյ յա­րա­կից սրա­հին մէջ տե­ղի ու­նե­ցաւ շա­հե­կան լու­սա­բա­նա­կան զրոյց-դա­սա­խօ­սու­թիւն մը, Հայ-Թուրք յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու առն­չու­թեամբ:

Օր­ուայ զրու­ցա­խօսն էր Հ.Յ.Դաշ­նակ­ցու­թեան բիւ­րո­յի ան­դամ ընկ. Հայկ  Օշա­կան եւ ներ­կայ էին տեղ­ւոյն »Ազա­տա­մարտ« կո­մի­տէ­ու­թեան, Հ.Ե.Դաշ­նակ­ցու­թեան եւ քոյր միու­թիւն­նե­րու ան­դամ­ներ:

Օր­ուայ հան­դի­սա­վարն էր »Ազա­տա­մարտ« կո­մի­տէ­ու­թեան փոխ ատե­նա­պետ ընկ. Մայքըլ Պաղ­տա­սար­եան, որ բեմ հրա­ւի­րեց զրու­ցա­խօս, Հ.Յ.Դաշ­նակ­ցու­թեան բիւ­րո­յի ան­դամ ընկ. Հայկ Օշա­կա­նը:

Խօս­քէն ետք, հա­սա­րա­կու­թեան կող­մէ կա­տար­ուե­ցան զա­նա­զան հար­ցադ­րում­ներ, որոնց յար­գե­լի զրոյ­ցա­խօ­սը տուաւ յստակ լու­սա­բա­նու­թիւն­ներ: Ստո­րեւ, Հայկ Օշա­կա­նի խօս­քը.-

»Առա­ջին հեր­թին ըսեմ, որ մեր ազ­գին հա­մար ասի­կա ամե­նէն դժուար հանգրուա­ննե­րէն մէկն է, որով­հե­տեւ մե­զի հա­մար Հա­յաս­տա­նի ներ­կայ վար­չա­կար­գի որոշու­մը հա­մա­զօր է դա­ւա­ճա­նու­թեան: Դա­ւա­ճա­նու­թիւն Ցե­ղաս­պա­նու­թեան, Ցե­ղասպա­նու­թեան զո­հե­րուն, եւ մնա­ցոր­դա­ցին: Դժուար է երե­ւա­կա­յել որ մենք այս հիմ­նա­կան դժուա­րին ու անըմբռ­նե­լի կա­ցու­թիւնը կը դի­մագ­րա­ւենք հի­մա: 

Հ.Յ.Դաշ­նակ­ցու­թիւնը մեծ ճիգ կը տա­նի այս հա­մա­ձայ­նա­գի­րը չէ­զո­քացնե­լու զո­րը ու­նի հիմ­նա­կան եր­կու հար­ցեր:

Օըուան բանախօս՝ Դոկտ. Հայկ Օշական
Օըուան բանախօս՝ Դոկտ. Հայկ Օշական

Առա­ջին, Հո­ղա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թիւն եւ սահ­ման­նե­րու ան­ձեռնմ­խե­լու­թիւն :

Այս բա­ռե­րը Ար­ցա­խի ուղղ­ուած ակ­նարկ մըն է, եւ կը նշա­նա­կէ թէ Հա­յաս­տան-Թուրք­իա պի­տի պահ­ան­ջեն շրջա­կայ եր­կիր­նե­րու հո­ղա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թիւնը, նե­րառ­եալ Ատր­պէյ­ճա­նը, որուն մէջ կ’ինայ նա­եւ Ար­ցա­խը: Թուր­քե­րը հրա­պա­րա­կաւ, իրենց յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րու մէջ ըսին, որ Ատր­պէյ­ճա­նի հո­ղա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թիւնը կա­րե­ւոր է, եւ ներ­կայ սահ­մա­ննե­րու վա­ւե­րա­ցու­մը վերջ­նա­կան հաս­տա­տումն է սահ­մաննե­րու որ կը նշա­նա­կէ թէ մենք այ­լեւս որե­ւէ հո­ղա­յին պա­հանջք չենք կրնար ներ­կա­յացնել: Կը նշա­նա­կէ որ Թուրք­իա որե­ւէ հող տա­լու պատ­ճառ չու­նի հա­յե­րու:

Աշ­խար­հի տա­րած­քին եր­կու հա­րիւ­րէ աւե­լի եր­կիր­ներ սահ­մա­նա­յին հար­ցեր ու­նին այս հանգր­ուա­նին: Օրի­նակ Չի­նաս­տան-Ռու­սաս­տան, Ճա­փոն-Ռու­սաս­տան, Եւ­րո­պական, Ասի­ա­կան, Ափ­րիկ­եան եւ Մի­ջին Արե­ւել­քի կարք մը սահ­մա­նա­կից եր­կիր­ներ, որոնք հո­ղա­յին հար­ցեր ու­նին: Նման հո­ղա­յին հար­ցեր ու­նե­ցող պե­տու­թիւն­ներ նախ կը յայ­տա­րա­րեն թէ իրա­րու հետ ան­հա­մա­ձայ­նու­թիւն ու­նին: Այդ եր­կիր­նե­րը ընդ­հանրա­պէս իրենց սահ­մա­նա­յին հար­ցե­րը կը ներ­կա­յաց­նեն մի­ջազ­գա­յին ատ­եա­նին որ­պէսզի քնար­կէ իրենց դժուա­րու­թիւնը: Երկ­րորդ, այս հա­մա­ձայ­նագ­րի մէջ ար­ձա­նագր­ուած սահ­մա­ննե­րու վերջ­նա­կան հաս­տա­տու­մը ի շահ թուրք­իոյ է, եւ ի վնաս Հա­յաս­տա­նի: Ներ­կայ Հա­յաս­տա­նի սահմա­նը ստո­րագր­ուած է 1921-ին Կար­սի հա­մա­ձայ­նագ­րով: Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վարու­թիւնը պէտք է Թուրք­իոյ ըսէ որ այս հա­մա­ձայ­նա­գի­րը մենք կը մեր­ժենք որով­հե­տեւ այդ հա­մա­ձայ­նա­գի­րը ստո­րագր­ուած է Խորհր­դա­յին ճնշու­մի տակ: Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թեան առած այս քայ­լը մե­զի հա­մար բո­լո­րո­վին ան­հասկ­նա­լի է:

Մայքըլ Պաղտասարեան կը կատարէ ձեռնարկին բացումը
Մայքըլ Պաղտասարեան կը կատարէ ձեռնարկին բացումը

Եր­րորդ, պատ­մա­կան հար­ցե­րու մա­սին ար­խիւ­նե­րու գի­տա­կան քննար­կում կա­տա­րե­լը, են­թադ­րել կու տայ թէ մին­չեւ այ­սօր կա­տար­ուած բո­լոր տու­եալ փաս­տացի հրա­տա­րա­կու­թիւն­նե­րը կ’ան­տես­ուին եւ եր­կու եր­կիր­նե­րը նոր յանձ­նա­խումբ պի­տի կազ­մեն քննար­կե­լու Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը, որ ինք­նին մի­ջազ­գա­յին հա­մայն­քին մօտ կաս­կա­ծան­քի տակ կը դնէ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան իրո­ղու­թիւնը:

Մենք հարց չու­նինք Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ման­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րը քննար­կե­լու, բայց Թուրք­իա նախ պէտք է ճանչ­նայ Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը: Թուրք­իոյ ար­խիւ­նե­րը պէտք է բաց­ուին եւ քննարկ­ուին մաս­նա­գէտ ու չէ­զոք պատ­մա­բան­նե­րու կող­մէ :

Այս պար­բե­րու­թիւնը ցոյց կու ­տայ թէ Թուրք­իա կրնայ յայ­տա­րա­րել թէ կ’ու­սում­նա­սի­րէ Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը, որուն նպա­տակն է Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նա­չու­մը յե­տաձ­գել, որ­պէս­զի կա­րե­նայ ըսել Եւ­րո­պա­յի եւ Մի­աց­եալ նա­հանգ­նե­րու որ մենք մի­աս­նա­բար կ’ու­սում­նա­սի­րենք Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը : Այս պատ­ճա­ռով է որ Օպա­մա­յի վար­չա­կարգը այս տա­րի մեր­ժեց ճանչ­նալ Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը:

Հե­տե­ւա­բար սոյն հա­մա­ձայ­նագ­րի երեք կա­րե­ւոր կէ­տե­րը նկա­տի ու­նե­նա­լով, Հ. Յ. Դաշ­նակ­ցու­թիւնը եւ զա­նոնք սրբագ­րե­լու հա­մար իր առա­ջարկ­նե­րը ներ­կայա­ցուց Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թեան:

Որով­հե­տեւ այս հա­մա­ձայ­նա­գի­րը պար­բե­րու­թիւն­նե­րը առանց ման­րա­մասն քննար­կե­լու, ի շահ Թուրք­իոյ է եւ հապ­ճէպ կեր­պով պատ­րաստ­ուած է: Շատ դժուար պի­տի ըլ­լայ եր­կու ան­կախ եր­կիր­նե­րու մի­ջեւ ստո­րագր­ուած հա­մա­ձա­յնա­գի­րը  մեր­ժել, որ ստո­րագր­ուե­ցաւ 31 Օգոս­տո­սին:

Հոկ­տեմ­բե­ր 1-ին Հա­յաս­տա­նի մէջ սոյն հա­մա­ձայ­նագ­րի ամ­բող­ջու­թեամբ ժո­ղովրդա­յին ունկնդ­րու­թիւն մը տե­ղի պի­տի ու­նե­նայ: Հոկ­տեմ­բեր 7-9, Մոլ­տո­վա­յի մէջ Ար­ցա­խի հիմ­նա­հար­ցի հար­ցով, Սարգս­եան եւ Ալի­եւ հան­դի­պում պի­տի ու­նենան: Մեր ու­նե­ցած ծա­նօ­թու­թեան հա­մա­ձայն, սոյն հա­մա­ձայ­նա­գի­րը Հոկ­տեմբե­ր 13-ին պի­տի ստո­րագր­ուի զոյգ եր­կիր­նե­րու մի­ջեւ :

Հա­մա­ձայն Հա­յաս­տա­նի սահ­մա­նադ­րու­թեան խորհր­դա­րա­նը պար­տա­ւոր չէ քու­է­ար­կե­լու այս հա­մա­ձայ­նագ­րի վա­ւե­րաց­ման, ըստ Հա­յաս­տա­նի սահ­մա­նադ­րութեան, նա­խա­գա­հը իրա­ւունք ու­նի ստո­րագ­րե­լու հա­մա­ձայ­նա­գի­րը:

Դեկ­տեմ­բեր 13-ին Հա­յաստան-Թուրք­իա սահ­ման­նե­րը պի­տի բաց­ուին, իսկ Դեկտեմ­բեր 14ին, այս հա­մա­ձայ­նագ­րի կե­տե­րուն հա­մա­ձայն փոխ-կա­ռա­վա­րա­կան  յանձ­նախում­բե­րը պի­տի կազմ­ուին եւ Յուն­ուար 14-ին առա­ջին հան­դի­պու­մը պի­տի կա­յա­նայ փոխ կա­ռա­վա­րա­կան յանձ­նա­խում­բե­րու, իսկ Փետր­ուար 14-ին Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը ու­սում­նա­սի­րող յանձ­նա­խում­բի ան­դամ­ներ իրար պի­տի հան­դի­պին:    

1991ին, Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թիւնը ճանչ­նա­լու հա­մար Թուրք­իա եր­կու պայ­ման­ներ դրաւ Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թեան:

Առա­ջի­նը.- Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը մոռց­նել տալ, եւ երկ­րորդ ըն­դու­նիլ ներ­կայ սահ­ման­նե­րը:

1992ին, Լե­ւոն Տէր Պետ­րոս­եա­նի կա­ռա­վա­րու­թիւնը մեր­ժեց ստո­րագ­րել նման հա­մա­ձայ­նա­գիր: Թուրք­իա փոր­ձեց նոյ­ն հա­մա­ձայ­նա­գի­րը ստո­րագ­րել տալ, Քո­չար­եա­նի կա­ռա­վա­րու­թեան օրե­րուն, որ դարձ­եալ մերժ­ուե­ցաւ: Բայց Սարգս­եա­նի կա­ռա­վա­րու­թիւնը կ’ու­զէ ստո­րագ­րել նե­կա­յաց­ուած հա­մա­ձայ­նա­գի­րը:

Հ.Յ.Դաշ­նակ­ցու­թիւնը ինք առան­ձին չէ, եւ հա­մա­ձայն չէ հա­մա­ձայ­նագ­րի ստո­րագ­րու­թեան: Կան նա­եւ այլ կու­սակ­ցու­թիւն­ներ որոնք կը մեր­ժեն այս հա­մա­ձայ­նա­գի­րը: Թուրք­իոյ կա­ռա­վա­րութիւնը կը պայ­մա­նա­ւո­րէ եւ կը պա­հան­ջէ որ Ար­ցա­խի հար­ցը կապ­ուած ըլ­լայ սահ­մանա­յին հար­ցին:

Հ.Յ.Դաշ­նակ­ցու­թիւնը դէմ է որե­ւէ ազ­գա­յին պա­ռակ­տու­մին, որով­հե­տեւ այդ պա­ռակտու­մը միայն ու միայն պի­տի ծա­ռա­յէ Թուրք­իոյ շա­հե­րուն, մենք մէկ ժո­ղո­վուրդ եւ մէկ ազգ ենք մէկ հայ­րե­նի­քով: Բայց դէմ է Սարգս­եա­նի որ­դեգ­րած ազ­գա­դաւ եւ պարտուո­ղա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թեան : Մեր բո­լոր կա­րե­լիու­թիւն­նե­րը ի գործ պի­տի դնենք մեր Հա­յաս­տա­նի, Ար­ցա­խի եւ Սփիւռ­քի մէջ չէ­զո­քաց­նե­լու Հայ-Թուրք համա­ձայ­նագ­րի ստո­րագ­րու­մը:­

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*