Հոգեւոր Կարգապահութեան Անհրաժեշտութիւնը

0 0
Read Time:17 Minute, 8 Second

p12

Կ՚ապրինք այնպիսի ժամանակի մը մէջ, ուր երիտասարդութիւնն ու նոր սերունդի ներկայացուցիչները աւանդական կրօններու նկատմամբ կապուածութիւն չեն ցուցաբերեր: Շատեր կրնան առարկել, թէ այս մէկը նորութիւն չէ ու բոլոր ժամանակներուն կը պատկանի: Ուսումնասիրութիւններու համաձայն, սակայն, վերջին տարիներուն այս պատկերը հսկայ փոփոխութեան ենթարկուած է, որովհետեւ կրօններէն ու եկեղեցիներէն հեռացողներու թիւը շատ աւելի մեծ է քան ինչ որ էր նախապէս, եւ որոշ տարիքէ մը՝ քսանէն ետք, չվերադարձողները մեծ կշիռ կը կազմեն:
Կրօնէ ազատ ըլլալ ու դաւանանքէ հեռու մնալ` չի նշանակեր ատելութիւն ու ոխ այս երկուքին դէմ, կամ նոյնիսկ Աստուծոյ գոյութեան ուրացում: Կրօնի չպատկանողներուն մեծ մասը տակաւին կը հաւատայ Աստուծոյ կամ Ուժի մը գոյութեան, սակայն կրօնը իր հետաքրքրութեան շրջանակին մաս չի կազմեր: Ասոր փոխարէն, այս օրերուն մեծ հետաքրքրութիւն մը յառաջացած է ոգեղինութեան հանդէպ (spirituality), ուր կազմակերպեալ կրօնէն (organized religion), դաւանանքէն, ծէսէն, եկեղեցւոյ քարեղէն կառոյցէն, օրէնքէն ու մանաւանդ հեղինակութենէն հեռու՝ մարդիկ կը դեգերին փիլիսոփայական ու կրօնական հաւատալիքներու տարբերու արահետներու մէջ, ստեղծելով յատուկ խառնուրդ մը հոգեւոր կեանքի, որ սահմաններ ու բնութագրումներ չի ճանչնար: Ներհայեցողական կեանքը, համեմուած տարբեր կրօններու յատկանշական տարրերով, բառապաշարով ու ըմբռնումներով, իւրայատուկ դարպաս մը բացած է մարդոց դիմաց, որոնք նիւթապաշտ, հաճոյակատար ու նիհիլիստ այս դարուն` հոգեկան պահանջներու դարմանը կը փնտռեն այս անանուն խմորումներուն մէջ: Անոնք կը յաւակնին կոչուիլ ոչ թէ կրօնի մը հետեւող ու պատկանող, այլ պարզապէս ոգեղինութեամբ (spiritual but not religious) հետաքրքրուող:
Շաբաթներ առաջ, մեծ հետաքրքրութեամբ կարդացի 38 տարիներ առաջ առաջին անգամ տպուած ու յետագային բազմիցս վերատպուած՝ Րիչըրտ Ֆոստըրի «Հոգեւոր Կարգապահութիւն՝ Հոգեւոր Աճումի Ճանապարհը» գիրքը: Oրին` այս գիրքը խանդավառութիւն յառաջացուցած, հսկայ տպաքանակով ծախուած ու բազմաթիւ լեզուներու թարգմանուած է: Արդարեւ, գիրքի առաջին տողերէն իսկ հեղինակը կը խօսի դարու տիրող մակերեսայնութեան ու մարդ արարածին խորքի ու հոգեւոր կարգապահութեամբ (discipline) կեանքի ծալքերուն մէջ մտնելու կարիքին մասին: Այս բոլորը ինքնանպատակ չեն հեղինակին համար, այլ տարբեր միջոցներ՝ քրիստոնէական կեանքի աճումին նպաստելու ու զանազան հանգրուաններով ինքզինք մարզելու համար:
Գիրքը կը բաղկանայ կեդրոնական երեք մասերէ, որոնք կը շօշափեն հեղինակի մտքին մէջ ունեցած հոգեւոր կարգապահութեան իրար լրացնող հանգրուանները: Երեք մասերն են՝ ներքին կարգապահութիւն, արտաքին կարգապահութիւն ու հաւաքական կարգապահութիւն:
Ներքին կարգապահութեամբ առաւելաբար կը հասկցուի՝ մարդ արարածի առանձնութեան ու անձնական կեանքի կարգապահութիւն: Անոր առաջին կանոնն է խոկումը, որ սկզբնական «ո՛չ» մը կ՚ըսէ կեանքի հեւքին ու արագութեան (էջ՝ 15): Խոկումը լռութեամբ ժամանակ անցնել չէ, այլ Աստուծոյ ձայնը մտիկ ընել, Աստուծոյ օրէնքներուն ու գործերուն վրայ խոկալ ու յիշելով ապրիլ է: Բայց Աստուծոյ ձայնը մտիկ ընել մեզ վերջաբանին չի հասցներ. ընդհակառակը, անիկա մեկնակէտը կը հանդիսանայ յաջորդ քայլին՝ հնազանդութեան: Հեղինակը՝ Աստուածաշնչական տարբեր օրինակներով, ցոյց կու տայ հնազանդութեան կարեւորութիւնը: Ժամանակի ընթացքին, հոգեւոր խոկումը քեզի ընկեր կը դարձնէ Քրիստոսի (19), որովհետեւ քու հոգիիդ մէջ ներքին խորան մը շինած կ՚ըլլաս՝ Յիսուսի նուիրուած: Այս կերպով քու անձդ կը փոխուի ու կատարելութեան կը հասնի:
Հոգեւոր խոկումի զէնքերէն մին է երեւակայութեան առողջ գործածութիւնը: Աստուած կրնայ երեւակայութիւնը գործածել, որպէսզի ինքզինք ու իր խորհուրդները յայտնէ:
Հոգեւոր խոկումի համար կարեւոր է յատուկ ժամ յատկացնել. սակայն յստակ ժամանակի մը մէջ պէտք չէ բանտել զայն: Այս կը նշանակէ կեանքը ապրիլ խոկուի խոր գիտակցութեամբ: Վայրը անհրաժեշտ է, որովհետեւ խաղաղ ու գրգռիչ երեւոյթներէն հեռու գտնուող տեղն է որ կեդրոնացումի կը նպաստէ (էջ՝ 28):
Խոկումի գլխաւոր առարկան Աստուածաշունչ Մատեանն է: Խոնարհ հոգիով դիմել Ս. Գիրքին, կարդացուած հատուածը անձնականացնել, խօսեցնել զայն մեր կեանքին, հոգերուն, ու հարցումներուն: Խոկումի երկրորդ միջոցն է՝ ինքզինք հանդարտեցնել ու մտահոգութիւնները Աստուծոյ յանձնել: Երրորդը՝ բնութեան մէջ քալել՝ Աստուծոյ ստեղծագործութիւնը ըմբոշխնելու համար: Չորրորդն ու վերջինը մեր ուշադրութիւնը կը դարձնէ մեր կեանքի անցուդարձերուն, հանդիպումներուն ու նորութիւններուն վրայ: Խոկալ անոնց կարեւորութեան, օգուտին ու մեր քաղած դասերուն վրայ:
Ներքին կարգապահութեան երկրորդ կանոնն է աղօթքը: Աղօթքը լաւագոյն միջոցն է մարդ արարածը Աստուծոյ հետ հաղորդակցութեան մէջ դնելու: Աղօթել կը նշանակէ փոխուիլ, որովհետեւ Աստուած աղօթքը կը գործածէ մեզ փոխակերպելու համար: Աղօթքով Աստուծոյ խորհուրդները կը հասկնանք, կը բաղձանք այն բաները որ ինք կ՚ուզէ, կը կամենանք այն բաները որոնցմով ինք կը հաճի:
Առանց պատրաստութեան՝ աղօթք մատուցանել անհնարին է: Սորվելէ ու ինքզինք մարզելէ ետք է որ աղօթքը կ՚ըլլայ այն ինչ որ սահմանուած է ըլլալու՝ խօսակցութիւն Աստուծոյ հետ: Առաքեալները աղօթքի ճիշդ ձեւը սորվեցան մեր Տիրոջմէ: Տիրոջմէ աղօթք սորվելու համար, անհրաժեշտ է հեզութեան ու վստահութեան քայլերով դիմել իրեն, ինչպէս զաւակ մը կը դիմէ իր հօր(էջ՝ 40):
Ինչպէս խոկումի պարագային, աղօթքն ալ երեւակայութեան կարիքը ունի: Բայց այս մէկը չի նշանակեր աղօթքը գործածել մեր երեւակայութեան թռիչք տալու: Ընդհակառակը, մենք մեր երեւակայութիւնը կը յանձնենք Աստուծոյ, որպէսզի ան աղօթքին ընդմէջէն գործածէ զայն, իր կամքն ու զօրութիւնը յայտնելու համար:
Զգացական մղումի սպասումով չէ որ պէտք է աղօթենք: Երբ առաւօտ ըլլայ, մենք չենք սպասեր յատուկ զգացումի որ մեզ մեր աշխատանքներուն մղէ: Նոյն ձեւով, աղօթելու համար աղօթական զգացումի սպասման կարիքը չկայ, որովհետեւ միայն աղօթքի սկսելով է որ այդ զգացումը բոյն կը շինէ մեր մէջ:
Ներքին կարգապահութեան երրորդ կանոնն է՝ ծոմապահութիւն:
Այնպիսի ժամանակի մը մէջ, ուր կերակուրներու առատութիւնն ու բազմազանութիւնը նորութիւն է պատմութեան մէջ, խօսիլ ծոմապահութեան մասին՝ ժամանակավրէպ կը հնչէ: Ծոմապահութեան սխալ հասկացողութիւնը, ճգնաւորութեան հետ անոր ունեցած առնչութիւնն ու մեր չորս կողմէն հնչող ձայները, թէ պէտք է միշտ առատ կերակուր ուտել՝ նպաստած են անոր վատահամբաւ անունին: Սակայն ե՛ւ Աստուածաշունչը, ե՛ւ Սուրբերու վարքը կը պարունակեն ծոմապահութեան ուսուցումներ եւ օրինակներ:
Ծոմապահութիւնն ալ ինքնպատակ չէ: Անոր կեդրոնացումը Աստուծոյ վրայ պէտք է ըլլայ: Անիկա զԱստուած պաշտելու պէտք է ծառայէ ու Իրմով յագենայ: Ծոմապահութիւնը յուշարար մըն է որ մենք միայն ֆիզիքական սնունդով չէ որ կ՚ապրինք, այլ Աստուծոյ խօսքով (Մտ 4.4): Ծոմապահութիւնը մեզի կ՚օգնէ որ հաւասարակշռութիւն հաստատուի մեր կեանքին մէջ: Առաջնահերթութիւնները ոսկիի պէս կը փայլին, երբ ծոմապահութեամբ կը սորվինք միայն մեր անհրաժեշտ պէտքերուն կարեւորութիւն ընծայել:
Ծոմապահութեան տեսական բաժինէն ետք, հեղինակը կ՚անցնի գործնական առաջարկներու. ինք տարբեր հեղինակներու գործերէն, օրինակներէն ու իր աձնական փորձառութենէն մեկնելով կը բացատրէ ծոմապահութեան քայլերը: Անոնք են՝ կիսօրեայ ու հետզհետէ զարգացող ծոմապահութեամբ ինքզինք մարզել, յառաջանալ դէպի միօրեայ ու երկօրեայ հանգրուաններուն, ապա ինքզինք վարժեցնել ու մէկ շաբաթէ աւելի ծոմ պահել, միշտ խմելով ջուր ու երբեմն տարբեր հեղուկներ (էջ՝ 56-59): Այս ընթացքին մարմինը կը թեթեւնայ, սկզբնական գլխապտոյտէն ետք կը թարմանայ, նկատի ունենալով որ ծոմապահութիւնը կ՚օգնէ որ մարմինը ոչ բաղձալի ու թունաւոր տարրերը արտաքսէ:
Ծոմապահութիւնը զօրաւոր միջոց մըն է, ուր աստուածային շնորհքն ու զօրութիւնը կը պատեն մարդը: Անիկա դժուար երեւցող, սակայն բիւր օրհնութիւններով լեցուն հոգեւոր կանոններէն մին է:
Ներքին կարգապահութեան վերջին կանոնն է՝ սերտողութիւն:
Պօղոս Առաքեալ կը խօսի «նորոգուած միտքով նոր մարդ» ըլլալու մասին (Հռ 12.2): Միտքի նորոգութիւնը կու գայ միտքի մարզումէն, որուն մէկ թեւն է սերտողութիւնը: Սերտողութեամբ միտքը յատուկ ուղղութեամբ կը շարժի (էջ՝ 63): Սերտողութեան նիւթը շատ կարեւոր է, որովհետեւ անով մեր միտքերը կը կազմուին եւ այդպիսով մեր կեանքը կը փոխուի:
Սերտողութիւնը կ՚ընդգրկէ չորս քայլեր՝ կրկնութիւն, կեդրոնացում, ըմբռնում ու խոկում: Այս բոլորը իրարու ագուցող կապը՝ խոնարհութեան մօտեցումն է. խոնարհութեամբ կը մօտենանք մեր սերտողութեան նիւթին, միշտ պատրաստ՝ ընկալելու ու նորոգուելու մեր սորվելիքներով:
Սերտողութիւնը՝ միայն գիրքի ընթերցում չէ: Բայց գիրքը մեծ տեղ կը գրաւէ սերտողութեան բնագաւառին մէջ: Գիրքի ընթերցումն ալ հեշտ չէ: Անիկա ընելու համար անհրաժեշտ են երեք քայլեր. պարզ հասկացողութին, բացատրութիւն ու արժեւորում (էջ՝ 67): Այս ընթացքին միտքը կը մտնէ գիտելիքներու ու ծանօթութիւններու լաբիւրինթոսին մէջ: Սերտողութեան գլխաւոր նիւթը Աստուածաշունչն է, որուն կը յաջորդեն տարբեր դարերէն մեզի եկող հոգեւոր գրականութեան ծոցէն սքանչելի մատեաններ:
Սերտողութեան ուրիշ առարկայ մըն է բնութիւնը, իր կենդանիներով ու գոյներով: Բնութիւնը ինք Աստուծոյ հրաշալիքներուն գանձն է: Բնութեան մէջ կեանքի մշտատեւ ծլումն ու յաջորդականութիւնը, որքան ալ դիտենք զուտ գիտական-բնական ակնոցներով, իրենց գաղտնիքը բնաւ չեն կորսնցներ:
Սերտողութեան ուրիշ նիւթեր են մարդկային յարաբերութիւնները, այլ խօսքով՝ մարդո՛ց սերտողութիւնը: Եւ վերջապէս, սերտողութեան մեր մնայուն կորիզը պէտք է կազմուի մեր սեփական անձին ու նկարագիրին ինքնաքննութեամբ ու ներքին խոր նայուածքով:

֍ ֍ ֍ ֍ ֍

Հոգեւոր կարգապահութեան արտաքին կանոններն են՝ պարզութիւն, առանձնութիւն, հնազանդութիւն ու ծառայութիւն:
Պարզութիւնը ազատութիւն է: Զեխութիւնը վախ ու մտահոգութիւն կը բերէ (էջ՝ 79): Քրիստոնէական հասկացողութեամբ, պարզութիւնը ներքին իրականութիւն մըն է որմէ կը յառաջանայ արտաքին կենսակերպ: Ժամանակակից մտածողութիւնը չունի պարզութեան հասկացողութիւն: Մարդիկ կը գնեն ու կ՚առնեն այնպիսի բաներ որոնց կարիքը երբեք չունին: Բայց այդ մէկը ներքին պահանջքի մը թեթեւակի ու մակերեսային գոհացում է:
Աստուածաշունչ Մատեանը մեզի կը սորվեցնէ, որ մարդ արարածին ինչքերը Աստուծոյ կը պատկանին (Ղւ 25.23): Քրիստոս խօսեցաւ երկու տէրերու մասին: Մէկը՝ Աստուած, իսկ միւսը՝ մամոնան (Ղկ 16.13), այլ խօսքով դրամը ու անով գնուածները: Քրիստոս հարուստ երիտասարդին խօսեցաւ մէկ պայմանի մասին, որով ինք կրնար ժառանգել երկինքի արքայութիւնը. ինչքերը ծախել եւ աղքատներուն բաժնել(Մտ 19.16-22):
Զեխութենէն հեռանալու նպատակը ճգնութիւն չէ: Պարզութիւնը չի մերժեր ստացուածք ունենալու գաղափարը. կը մերժէ հիմնականէն աւելի ունենալ ու սիրտը կապել նիւթականին: Յիսուս Քրիստոսի աշակերտի մը ամբողջ կեդրոնացումն է Աստուծոյ Թագաւորութեան հաստատումը, որուն միայն կը յաջորդէ իր կարիքներուն գոհացումը:
Պարզութիւնը գործնական ձեւով կ՚արտայայտուի: Այո՛, անիկա ներքին իրականութեան մը ծնունդն է, սակայն պէտք չէ բանտել զայն սիրտին մէջ: Առաջին սկզբունքը համոզում մըն է, որուն համաձայն մարդ կը գնէ այն ինչի որ կարիքը կը զգայ: Երկրորդ, հեռանալ այն բոլորէն որոնք կրնան գերել մարդը, նոյնիսկ բարի նպատակի համար: Երրորդ, պարբերաբար մեր ունեցածներէն բաժին հանել չքաւորներուն: Չորրոդ, մերժել գերին ըլլալ գովազդի միջոցաւ հրապարուրիչ բաներու, որոնք ո՛չ մէկ ձեւով պիտանի են: Հինգերորդ, կեանքի մէջ վայելել այնպիսի բաներ որոնց տէրը դուն չես կրնար ըլլալ, ինչպէս ծովը, պարտէզը եւայլն: Վեցերորդ, ստեղծագործութեան ու մանաւանդ բնութեան հանդէպ մշակել յատուկ սէր: Եօթներորդ, ուշադիր ըլլալ այն բոլոր լոզունքներէն, որոնք կը սորվեցնեն՝ «հիմա գնել, յետոյ վճառել»: Ութերորդ, հետեւիլ Քրիստոսի պարզութեան ճանապարհին, յատկապէս խօսելու ընթացքին, մեր Այոն՝ այո եւ Ոչը՝ ոչ ընելով (Մտ 5.37): Իններորդ, մերժել այն բոլոր բաները, որոնցմով կրնաս հարստահարել ու ոտնակոխ ընել ուրիշը: Տասներորդ, հեռացնել քեզմէ քեզ Աստուծոյ Թագաւորութենէն հեռացնողները:
Արտաքին երկրորդ կանոնն է՝ առանձնութիւն:
Առանձնութիւնը՝ միայնութիւն չէ, որ մարդ արարածին կը պարտադրէ առանձին զգալ ու մշտապէս վախի մէջ ըլլալ: Առանձնութիւնը տեղի կամ վայրի հետ առնչուած չէ, այլ ան միտքի ու հոգիի իրավիճակ է (96): Մարդ կրնայ առանձին սենեակի մէջ ապրիլ բայց չունենալ ներքին առանձնութիւն: Նոյնիսկ կարելի է ըլլալ մարդոց բազմութեան մէջ եւ տակաւին ունենալ փոքրիկ տեղ մը սիրտի ու հոգիի մէջ, ուր կարելի է վայելել ներքին խաղաղութիւն:
Առանձնութեան նախադրեալներէն ամէնէն կարեւորը լռութիւնն է. այս երկուքը իրարմէ անբաժան են: Լռութեան միջոցաւ մենք կը սորվինք ներքին կեանք քաշուիլ ու գիտնալ՝ ե՛րբ խօսիլ ու ե՛րբ լրել: Մարդկային լեզուն կրնայ աւերնել գործել. զայն մեր հակակշիռին տակ առնել ու գիտնալ՝ ե՛րբ խօսիլ ու ե՛րբ լռութիւն պահել անհրաժեշտ է: Լռութեան ընթացքին Աստուած կը խօսի:
Առանձնութիւնն ու լռութիւնը օգտագործելով մենք կը նպաստենք մեր հոգեւոր բարւօք աճումին: Վայրի ճիշդ ընտրութիւնն ալ էական է: Եթէ ճիգ թափենք, կարելի է ժամեր անցնել՝ առանց բառ մը իսկ արտասանելու: Ասիկա փորձելէ ետք՝ ջանալ ամբողջ օր մը չխօսիլ: Բայց այս բոլորը ինքնանպատակ չեն: Ասոնք կրնան մեր կեանքի ճիշդ ուղիին նպաստել, զանազանելու կարեւորը ու այդ ուղղութեամբ աշխատելու:
Ներքին առանձնութիւնը մեզի ազատութիւն ու սէր կու տայ, որպէսզի գիտնանք մեր շրջապատին մէջ յատուկ ձեւով ապրիլ:
Հոգեւոր կարգապահութեան արտաքին երրորդ կանոնն է՝ հնազանդութիւն:
Հնազանդութիւնը, առհասարակ, սխալ հասկցուած է: Ժողովուրդներու կողմէ անիկա շղթայումի ու ազատութեան կորուստի իմաստ ունեցած է՝ երբ եկեղեցին շեշտած է հնազանդութեան կարեւորութիւնը: Հնազադութիւնը, սակայն, ինքնավախճան չէ (110): Խորքին մէջ, երբ հնազանդութիւնը իր ճիշդ իմաստով հասկցուի, իսկական ազատութեան խորհրդանիշի կը վերածուի:
Հնազանդութեամբ հասկցուած այլ բառերն են ենթարկում ու զիջում: Երբ խնդիրի մը շուրջ վէճ կը ծագի, մարդիկ կը կարծեն որ իրենց դիրքը մինչեւ վերջին շունչ պաշտպանելով, իրենց անկախութիւնը շահած կ՚ըլլան: Սակայն ենթարկումն ու զիջումն ալ ազատութիւն կրնան շահիլ. ինչպէ՞ս: Երբ կ՚ենթարկուինք ու կը զիջինք՝ չենք գտնուիր մեր դիրքն ու կարծիքը պաշտպանելու, հանապազօրեայ ու երբեմն սին պայքարներու մէջ: Քանի՜ անգամ մարդիկ իրարու սիրտ ու հոգի մաշեցուցած են, խորհելով որ իրենց հակադիր կարծիքներու պաշտպանութիւնն ու անզիջող կեցուածքը հերոսութիւն են ու յաղթութիւն կը շնորհեն:
Հնազանդութեամբ ու ենթարկումով մենք զմեզ կը ձերբազատենք «ճշմարիտ» ու «վերջնական» դատաստան ընելու յաւակնութենէն ու ներքին ազատութիւնը կ՚ունենանք՝ անկողմնակալ հայեացքի ու կեցուածքի: Ասով ալ կրնանք սիրել մեր նմանները: Երբ Նոր Կտակարանը կը սորվեցնէ մեր թշնամիները սիրելուն մասին (Մտ 5.44), անոր նպատակը մեր վրայ բեռ ու նեղութիւն աւելցնել չէ, այլ ազատութիւն շնորհել: Ինչպէ՞ս: Երբ անձ մը քեզի վնաս կը հասցնէ, իբրեւ վրէժ՝ դուն ալ նոյնը կ՚ընես: Եւ այսպիսով հակամարտութիւն մը կը ծնի երկուքիդ միջեւ, որուն պատճառով երկու կողմերն ալ ու թերեւս ուրիշներ վնաս կրեն: Ներումն ու ենթարկումը վրէժխնդրութեան պատրանքին շղթաները կը կոտրեն:
Հնազանդութեան ուսուցումը կը խտանայ Քրիստոսի խօսքերուն մէջ. «Եթէ մէկը ուզէ ինծի հետեւիլ՝ թող ուրանայ իր անձը, առնէ իր խաչը եւ ետեւէս գայ» (Մր 8:34): Ինքնուրացութիւն չի նշանակեր ինքնութեան կորուստ: Ինքնուրացութիւն չ՚ըլլար եթէ ինքնութիւն չկայ: Ինքնուրացութիւնը ճանաչումն է մեզմէ աւելի մեծ ու բարձր իրականութեան մը գոյութեան ու նաեւ այլ արարածներու իրաւունքներուն եւ ուրախութեան:
Աստուածաշունչի հաստատած ինքնուրացումն ու ենթարկումը բոլորովին նորութիւն են: Հեղինակը կը հետեւի Յովհաննէս Եոտերի նշանաւոր Յեղափոխական ենթարկումի գաղափարին, որուն համաձայն քրիստոնէական ենթարկումը աւանդական հասկացողութամբ պէտք չէ ըմբռնել, ինչպէս փոքրին ու տկարին ենթարկումը: Քրիստոնէական հնազանդութիւնն ու ենթարկումը փոխադարձ են. հոս է անոնց յեղափոխիչ իմաստը: Տղամարդը չէ միայն որ իր կինը կ՚ենթարկէ իր անձին, այլ ինքն ալ իր կարգին կ՚ենթարկուի անոր (Եփ 5.21): Ասիկա նորութիւն մըն էր առաջին դարուն ապրողներուն համար: Կիներ ստացուածք կը համարուէին. ոչ ոք կը խոնարհէր անոնց առջեւ: Սակայն ինչպէս տեսանք, Պօղոս Առաքեալ կը պատուիրէ որ այրերն ալ հնազանդին իրենց կիներուն ու սիրեն զանոնք:
Այս ծիրին մէջ այլ օրինակ մըն է ծնողք-զաւակ յարաբերութիւնը, որ ինքնին նորութիւն էր: Զաւակներու հնազանդութիւնն ու անոնց նկատմամբ ծնողներու փափկանկատութիւնը (Կղ 3.18) յեղափոխիչ էր: Տիրոջ ու ծառայի յարաբերութիւնն ալ կը յեղաշրջուի հնազադութեան ու ենթարկումի ուսուցումի լոյսին տակ: Տէրերուն ուղղելով իր խօսքը, Պօղոս առաքեալ կը պատուիրէ որ անոնք իրենց ծառաներուն հանդէպ ըլլան արդար (Կղ 4.1): Այլ համարի մը մէջ, ան կը յորդորէ եղբօր պէս սիրել իր ծառան (Փլմ 16): Ասիկա չլսուած երգ մըն էր:
Հոգեւոր կարգապահութեան չորրորդ ու վերջին կանոնն է ծառայութիւնը:
Եթէ խաչը ինքնատուչութեան նշան է, ուրեմն ղենջակը՝ ծառայութեան (126): Վերջին Ընթրիքին, Քրիստոս իր աշակերտներուն ոտքերը լուալով, տուաւ ծառայութեան լաւագոյն օրինակը: Յաճախ ինքզինք ուրանալ ու խաչ առնել՝ կը թուին ըլլալ աւելի դիւրին, քան մանր-մունր բաներու ծառայութիւն: Բայց Քրիստոս կ՚ուզէ որ մեր կեանքին մէջ փայլինք փոքրիկ գործերով, որոնք կը հեռացնեն մեզմէ փորձութիւնը անձնամոլութեան ու տեւաբար հեղինակութամբ փայլելու:
Քրիստոս չմերժեց հեղինակութիւնը: Այդ մէկը անկարելի է: Բայց Քրիստոսի ուսուցած հեղինակութիւնը՝ հրամայելու ու տիրելու հեղինակութիւն չէր: Իր հեղինակութիւնը կը գտնուէր միմիայն ծառայութեան մէջ:
Ծառայասէր անձը հրապարակաւ չի յայտներ իր բարի գործերը: Անիկա կը ձգէ որ անոնք աստղերու նման փայլին ու խօսքին փաստը գտնուի գործին մէջ: Ծառայասէրը արդիւնքներու մտմտուքով ինքզինք չի յոգնեցներ: Ծառայութեան ոգին ու նպատակը բաւարարութիւն կը շնորհեն իրեն: Ծառայասէր անձը տրամադրութեան համեմատ չ՚աշխատիր: Ուր որ կարիք կայ՝ հոն է ան, անմրմունջ կերպով աշխատելու ու շրջապատը փոխակերպելու:
Ծառայութիւն ու խոնարհութիւն սերտօրէն առնչուած են իրարու (էջ՝ 130): Խոնարհութիւնը երբեմն դժուար կը թուի, մանաւանդ երբ տարբեր կացութիւններու մէջ կը գտնենք մենք զմեզ: Սակայն հարկ է որ տարբերութիւնը գիտնանք երկու բաներու. ծառայութիւն ընել ու ծառայ ըլլալ: Ծառայութիւն ընել՝ բխած մեր ազատ կամքէն, երբ եւ ինչպէս որ կ՚ուզենք, մեզի խոնարհութիւն չի սորվեցներ: Այս պատճառով կը յուսահատինք ու կը նախընտրենք միայն կարգ մը բաներու ծառայութիւն ընել: Ծառայ ըլլալ՝ այլ բան կ՚ենթադրէ: Անիկա կը նմանի հին օրերու գերիներուն, որոնք կեանքը կը դիտէին զուտ գերիի մը աչքով որ ազատութիւն չունի, այլ իր տիրոջ ծառայելու կոչում: Ծառան ալ կեանքը կը դիտէ նոյն ակնոցով: Ուր որ գտնուի՝ իր նշանաբանն է անշահախնդիր ծառայութիւն:
Գիրքի ամփոփումիս վերջին մասով կ՚անդրադառնամ հոգեւոր կարգապահութեան հաւաքական կանոններուն:
Անոր առաջին կանոնն է խոստովանութիւնը:
Աստուծոյ սիրտին մնայուն բաղձանքն է թողութեան շնորհումը: Քրիստոս ալ, աստուածային հուր սէրէն մեկնելով յանձն առաւ խաչի անարգ մահը: Սէրն էր մղիչ ուժը եւ ո՛չ թէ Աստուծոյ բարկութիւնը գոհացնող մտածում: Այս իմաստով, փրկութիւնը Աստուծոյ բարկութենէն արդարանալու վայրկեանական աղօթք մը չէ, որքան ընթացք մը ապաշխարհութեամբ սկիզբ առնող՝ ի պատասխան աստուածային սիրոյ հրաւէրին (էջ՝ 145):
Ապաշխարութենէն ետք, խոստովանութիւնն է որ կ՚օգնէ հաւատքի մէջ յարատեւելու ու աճելու: Անիկա միմիայն Աստուծոյ չէ որ կ՚ըլլայ. հաւատացեալներ իրարու պէտք է խոստովանին: Այս պատճառով անիկա հաւաքական հոգեւոր կանոն է:
Հաւաքական խոստովանութիւնը դժուար բան է: Բայց անիկա կը դիւրանայ այն ատեն, երբ ընդունինք որ բոլորս ալ մեղաւորներ ենք եւ միակ արդարը Տէրը ինքն է:
Հեղինակին համաձայն, Քրիստոսի հետեւորդները իշխանութիւն ստացան իրարու մեղքերը ներելու (Յհ 20:23): Իրարու ներել կը նշանակէ իրարմէ բեռ վերցնել ու հանգստութիւն շնորհել: Երբեմն մեր անձնական աղօթքին մէջ կը տառապինք ծանրութենէն հսկայ բեռի մը որ աղօթքով ու Աստուծմէ հայցելով չ՚անհետանար: Անոր լուծումը՝ գտնել եղբայր մը կամ քոյր մը ու անոր բանալ մեր սիրտը:
Խոստովանութեամբ մենք մեզ կը բանանք Աստուծոյ թափանցող նայուածքին առջեւ: Ասոր նպատակը մեզ պախարակել ու սարսափելի զգացումի առաջնորդել չէ: Երբ յստակօրէն կը խօսինք մեր յանցանքներուն մասին, երբ մեր մատը կը դնենք վէրքին վրայ ու անկէ փախուստ չենք տար, այն ատեն հաւանական բուժումը տեղի կ՚ունենայ: Երբեմն ցաւի զգացում ունենալով մենք մեզի կ՚օգնենք, մեր մեղքերուն լրջութիւնը նկատի առնելով:
Խոստովանութիւնը կ՚ըլլայ իսկական ու ազդու երբ անոր կ՚ընկերանայ աղօթքը: Աղօթքը մեզի կը յիշեցնէ որ մենք կարիքն ունի Աստուծոյ ներկայութեան ու չենք կրնար մեր ուժերուն ու խոստովանութեան վստահիլ: Աղօթքը նաեւ բալասանի դեր կը խաղայ, երբ յիշենք մեր մեղքերը ու ցաւ զգանք անոնց համար: Խոստովանութեամբ ու աղօթքով Աստուած կը հրաւիրուի մեր կեանքին մէջ՝ իբրեւ պատասխան մեր անկեղծութեան, որպէսզի մաքրէ մեզ ու բուժէ մեր յիշած ու մոռցած անօրէնութիւնները, անոնք ըլլան մեծ թէ փոքր:
Հոգեւոր կարգապահութեան հաւաքական երկրորդ կանոնն է պաշտամունքը:
Պաշտամունքը՝ Աստուծոյ փառքով կլանուիլ ու անոր իրականութեամբ ապրիլ է (158): Աստուած պաշտամունքի հոգիով լեցուն մարդիկ կը փնտռէ: Աստուած ինք կ՚առնէ առաջին քայլը, երբ կը փնտռէ մարդուն սիրտը եւ մարդ՝ ի պատասխան աստուածային կոչին, պաշտամունքով կը դիմէ իր երկնաւոր Հօր: Հետեւաբար, պաշտամունքը Աստուծոյ սիրոյն տուած մեր գերագոյն պատասխանն է:
Պաշտամունքի մեր գլխաւոր «առարկան» Աստուած ինքն է: Կռապաշտութիւնը կամ սուտ աստուածներու պաշտամունքը փայտէ կամ քարէ շինուած առարկաներու դիմաց խոնարհիլ չէ: Հոգեւոր կռապաշտութիւնը՝ ճշմարիտ Աստուծոյ սխալ կամ անարժան պաշտամունք մատուցանել է: Մենք զԱստուած կը պաշտենք իր սքանչելի գործերուն համար, իր սիրոյ բնութեան համար:
Պաշտամունքը մեր կեանքի առաջնահերթութիւններէն մէկը պէտք է հանդիսանայ: Անոր սկզբունքը կը խտանայ Քրիստոսի պատասխանին մէջ. «Սիրէ՛ քու Տէր Աստուածդ ամբողջ սրտովդ, ամբողջ հոգիովդ, ամբողջ մտքովդ եւ ամբողջ զօրութեամբդ» (Մր 12.30):
Ճշմարիտ պաշտամունքը կը կայանայ անոր մէջ, որ մարդուս կը ներշնչէ հոգեւոր ակնկալութիւն: Իսկական հաւատացեալը երբ եկեղեցի մուտք գործէ, գիտէ որ իր կեանքը պիտի լեցուի աստուածային ներկայութեամբ: Ինչպէ՞ս կարելի է պատրաստուիլ, որպէսզի ունենանք այս ակնկալութիւնը: Կը պատրաստուինք՝ երբ կը գիտակցինք որ պաշտամունքը վայր ու ժամանակ չի ճանչնար, հանգստութիւն կամ մտահոգութիւն նկատի չ՚առներ:
Պաշտամունքի հանդէպ մեր ունեցած ըմբռնումը սխալներով լեցուն է: Անոնցմէ մէկը այն է, որ պաշտամունքի վայր կը խորհինք որոշել ու կը մոռնանք ամէնօրեայ կեանքի առիթները, ուր զանազան ձեւերով կրնանք զԱստուած փառաբանել ու պաշտել: Այս չի նշանակեր որ յատուկ վայրի մէջ հաւաքական պաշտամունքը պէտք է անտեսել: Երբե՛ք: Քրիստոնէութիւնը մեզի երկուքին կարեւորութիւնը կը սորվեցնէ, որպէսզի մեր հոգեւոր վերելքը ըլլայ յարատեւ ու միշտ պտղաբեր :
Սակայն հարցը հետեւեալն է. արդեօք կը գտնուի՞ն ձեւեր, որոնք մեր մէջ կը դնեն պաշտամունքի հանդէպ յարգանք ու սէր: Այո՛, կան: Առաջին՝ ինքզինք վարժեցնել, թէ Աստուծոյ ներկայութիւնը ամէնուրեք է կեանքիդ մէջ: Երկրորդ, պաշտամունքի տարբեր ձեւեր գտնել: Երրորդ, կիրակնօրեայ պաշտամունքին պատրաստ ըլլալ՝ կանուխ քնանալով, հոգեւոր երգերով ու սաղմոսներով պատրաստուելով: Չորրորդ, Աստուծոյ ներկայութեան վրայ կեդրոնանալ եւ ո՛չ թէ եսիդ ու անձնական հարցերուդ: Հինգերորդ, մշակել հոգեւոր ակնկալութիւն (տե՛ս վերը): Վեցերորդ, խանգարիչ տարրերէն չազդուիլ: Եօթներորդ՝ գիտնալ, որ երբեմն դժուար կ՚ըլլայ ինքզինք պաշտամունքի նուիրել: Երբեմն պաշտամունքի մէջ ըլլալու զգացումը չենք ունենար: Փորձենք ամբողջութեամբ նուիրուիլ, նոյնիսկ եթէ անմիջական զգացում ու կապուածութիւն չունենանք:
Հոգեւոր կարգապահութեան հաւաքական երրորդ կանոնն է առաջնորդութիւնը:
Այս դարը կը յատկանշուի (ինչպէս յօդուածի ներածականին մէջ նշեցինք արդէն), հոգեւոր կեանքի հանդէպ աննախադէպ ծարաւով: Մարդիկ ձանձրացած են իրենց կեանքին մէջ հաճելի թուող սակայն մակերեսային արժէքներէն ու զբաղումներէն. անոնք կը փնտռեն Ս. Հոգիի առաջնորդութիւնը:
Ս. Հոգիի առաջնորդութիւնը միայն անհատական մակարդակով տեղի չ՚ունենար: Արեւմտեան մտայնութեան անհատապաշտութիւնը հարուածած է նաե՛ւ հոգեկան կեանքի առաջնորդութիւնը: Այս առաջնորդութեան հաւաքական իմաստը զանց առնուած է ու գրեթէ մոռացութեան տրուած: Սակայն Աստուածաշունչին մէջ կը կարդանք թէ Աստուած ի՛նչպէս իր ժողովուրդին կը դիմէ իբրեւ հաւաքականութիւն եւ ո՛չ թէ անհատներ, նոյնիսկ երբ ան կը խօսի մարգարէներուն միջոցաւ:
Ս. Հոգիի առաջնորդութիւնը կը կատարուի եկեղեցւոյ հաւաքականութեան մէջ, երբ մարդիկ կ՚աղօթեն իր միջամտութեամբ ու իրարու հետ խորհրդակցելով կը փորձեն որոշում մը կայացնել, ինչպէս օրինակ Երուսաղէմի ժողովը (Գրծ 15): Տակաւին, հոգեւոր առաջնորդութիւնը հարուստ է զանազան ձեւերով, որոնք յատուկ օրէնքի մը չեն հետեւիր: Ինչ որ էական է՝ այն է, թէ անձ մը կամ հաւաքականութիւն մը միշտ բաց պէտք է ըլլայ Ս. Հոգիի հպումներուն:
Հոգեւոր կարգապահութեան հաւաքական չորրորդ ու վերջին կանոնն է ցնծութեան հռչակումը:
Աւետարանի բարի լուրը կը հռչակուի ցնծութեամբ, որովհետեւ անիկա իսկական աւետաբեր լուր է աղքատներուն, զրկեալներուն եւ արհամարհուածներուն: Ցնծութիւնը փրկութեան պտուղներէն մէկն է, իսկ անոր հռչակումը հաւատացեալին պարտականութիւնն է:
Ուրախութիւնը կեանքի խորհրդանիշ է ու զօրութեան աղբիւր (էջ՝ 191): Աստուածաշունչը ինք կը հաստատէ, թէ Տիրոջ ուրախութիւնը իր հետեւորդներուն զօրութիւնն է (Նե 8.10): Ուրախութիւնը անհրաժեշտ է հոգեւոր կանոններուն համար, որովհետեւ անոնք ուրախութեամբ է որ ազդու կը դառնան: Խոժոր դէմքերով ու տրտում հոգիով կարելի չէ Աստուծոյ ծառայել կամ անոր մէջ գտնել մեր իսկական կոչումը:
Ուրախութեան լաւագոյն ճամբան կը գտնուի հնազանդութեան մէջ: Հնազանդիլ Աստուծոյ եւ իր պատուիրաններուն՝ մեր կեանքի բոլոր ելեւէջներուն մէջ: Անիմաստ բան է կեանքը ապրիլ առանց ուրախութեան եւ յետոյ եկեղեցի երթալ հոգեւոր երգեր կրկնելու, որոնք կը խօսին ուրախութեան մասին: Ուրախութիւնը արդիւնքն է հնազանդութեան միջոցաւ հոգեւոր կանոններուն հետեւելու:
Ուրախութեան այլ կարեւոր ճամբայ մըն է՝ մեր մտահոգութիւններն ու նեղութիւնները յանձնել Աստուծոյ: Այնքան ատեն որ մեր մտատանջութիւններուն ու առօրեայ հոգերուն տէր կը զգանք մենք զմեզ, այնքան ատեն որ Աստուծոյ չենք յանձներ մեր ամբողջ էութիւնը, ուրախութիւնը հեռու պիտի ըլլայ մեզմէ: Մեր պարտականութեան գլխաւոր մասն է մեզ մտահոգած բոլոր նիւթերը յանձնել Աստուծոյ ու կեդրոնանալ ազնիւ ու աստուածահաճոյ բաներու վրայ:
Ուրախութիւնը հաւաքական կանոն է, որովհետեւ եկեղեցական արարողութիւններու ստուար մեծ մասը սաղմոսներու հետեւելով՝ «օրհնեցէք»ներով լեցուն է: ԶԱստուած փառաբանելու գլխաւոր նպատակներէն մէկն է օրհներգութեամբ հոգին ուրախացնել ու կեդրոնանալ միայն մեր ստացած օրհնութիւններուն վրայ: Ուրախութիւնը, այս պարագային, կ՚աւելնայ երբ հաւաքականութիւն մը կ՚որոշէ ցնծութեամբ հռչակել փրկութիւնը անոր որ մեզ «խաւարէն իր սքանչելի լոյսին կանչեց» (Ա. Պտ 2.9):

Թորգոմ Քահանայ Չորպաճեան

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՍԹՐԱԶՊՈՒՐԿԻ ՄԷՋ ՀԱԼԷՊԱՀԱՅՈՒԹԵԱՆ ԶՕՐԱԿՑՈՒԹԵԱՆ ՔԱՅԼԱՐՇԱՒ
Next post ՄՈՒՐԱՏ ՄԵՆԷՇԵԱՆի (Շիքակօ, Իլլինոյ) Մահուան Տխուր Առիթով,

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles