ԵՆԻՉԵՐԻ

0 0
Read Time:2 Minute, 44 Second

p13 yeniceri
Ֆրանսական Philosopհie Magazine ամսագրի հոկտեմբերի համարին մէջ, Թոպի Նաթան ստորագրած է կարճ բայց կարեւոր յօդուած մը, անցեալի օրինակով ներկան լուսաբանող: Ֆրանսերէնը կարդացողներ կ’ըլլան: Հայկական թերթերը եթէ արտատպեն կամ թարգմանելով հրատարակեն, այսպէս կոչուած ազատ աշխարհը եւ ժողովուրդները կը լուսաբանեն, առանց ճառի եւ հռետորութեան: Ֆրանսացին ենիչերին կը կոչէ janissaire, արաբը՝ ինքիշարի: Ենիչերիները կը համարուէին օսմանեան բանակի ընտրանի: Ան ընտանիքի եւ հայրենիքի սէր կը փոխարինէր կրօնական մոլեռանդութեամբ: Օսմանի լուծին տակ ապրած ժողովուրդներու պատմութիւնը կը յիշէ անոնց խժդժութիւնները: Այս էջը զգուշացում մըն է: p13 yeniceri Tobie_NathanԱնցեալին թուրքը կ’առեւանգէր մանուկները, կը ջնջէր անոնց յիշողութիւնը, կը դարձնէր հլու կամակատար զինուոր, այսօր ձեւը փոխուած է եւ համացանցով կ’առեւանգեն հոգիները: Եւրոպայէն մանուկներ եւ երիտասարդներ կը հաւաքագրուին ծայրայեղականութեան եւ կը դառնան ահաբեկիչ: Ընտանիքներ կը մատնուին ողբերգութեան: Եւրոպա, Ամերիկա, Ռուսիա, հաւասարապէս վարակուած են եւ կը խարխափեն: Յիշեալ երկիրները կը կռուին Միջին Արեւելքը ապակայունացնող ուժերու դէմ, որոնց մէջ են նաեւ իրենց քաղաքացիները: Ֆրանսա հարց կը յարուցեն, թէ իր օդուժը իրաւո՞ւնք ունի ռմբակոծելու թիրախներ, ուր կը գտնուին իր քաղաքացիները: Փապարին (tunnel) ելքը չ’երեւիր: Դարմաններ կը փնտռուին առաջքը առնելու համար հոգիներու գրաւման: Մեր դարուն ալ ենիչէրի կը ստեղծեն: Այս կարճ յօդուածը ուշադրութեան արժանի է, տեսնելու համար անցեալը եւ ներկան, հարց տալով թէ ի՞նչ պէտք էր որ ըրած ըլլայինք եւ չենք ըրած: Օսմանի քաղաքակրթութիւնը եւ անոր ժառանգները խնկարկողները կը մտածե՞ն, երբ լիաբուռն կ’օժանդակեն, որ իրենք զիրենք կը դնեն պատի տակ, որ հարուածուին: Հարցում՝ աշխարհի իրաւարարներուն:
Թոպի Նաթան դիւանագէտ է, դասախօս եւ մասնագէտ ցեղային հոգեբուժութեան:
Յ.Պ.

YENICERI (Tobi Nathan)

Բարձրագոյն Դուռը, ԺԴ դարէն սկսեալ, կ’առեւանգէր իր թշնամիներուն զաւակները, զանոնք դարձնելու համար իր ընտրանի գունդերուն անդամ, janissaires: Դարձի (retournement) մը պատումը:

Օսմանեան կայսրութիւնը կազմակերպած էր զօրահաւաքի նրբազննին (sophistiquռ) եղանակ մը, զինեալ ընտրանի գունդերուն համար. ենիչերիները: Թրքերէն ենիչերի բառը կը նշանակէ «երիտասարդ <կամ նոր> գունդ»: Այս միաւորը կազմուած էր, կայսրութեան առաջին երեք դարերուն, ԺԴ-ԺԷ, քրիստոնեաներու զաւակներով, յափշտակուած իր սահմաններու ծայրամասերէն: Թշնամիներու մանուկները նախատեսուած էին դառնալու Իսլամութեան յառաջամարտիկները: Կալանք՝ զոր թուրքերը մեղմաբանութեամբ կը կոչէին՝ տէվշիրմէ (devchirme), «պտղահաւաք»: Ուրեմն լաւագոյնները կ’առեւանգուէին, «կը թրքացուէին» եւ կ’իսլամացուէին: Ամենէն գեղեցիկները, ամենէն օժտուածները, կը ղրկուէին սուլթանի ապարանքը եւ յաճախ կը բարձրանային հռչակաւոր դիրքերու: Միւսները նախ կը ղրկուէին Անատոլու աշխատելու համար դաշտերու մէջ, «կարծրանալու»՝ «օտար մանուկներու» խումբին մէջ ուժ պահանջող աշխատանքով, Կալիփոլի, Էտիրնէ կամ Իսթանպուլ, ենիչէրիներու շարքին մէջ նեռառնուելէ առաջ: Ինչ որ ալ ըլլար, անոնք կը մնային քափիքուլլարի, «Դրան ստրուկներ», եւ դարերու ընթացքին, անոնք ոչ ամուսնանալու եւ ոչ ալ մօրուք ունենալու իրաւունք ունեցան:
Թուրքերը այս ձեւով «կ’արտադրէին» հաւատարիմ զինուորներ, որոնք կը ճանչնային միայն միապետին իշխանութիւնը, անջատուած ըլլալով ամէն տեսակի կապէ, անցեալէն՝ որմէ խլուած էին եւ ներկայէն՝ որ իրենց արգիլուած էր: Կը հասկնանք այս երկսայրի ուժին հզօրութիւնը, զրկելով օմանեան տիրապետութեան տակ գտնուող քրիստոնեայ ժողովուրդները իրենց ընտրանիէն եւ կազմելով խորհրդաւորութեան ապրումներով անձեր՝ երկաթեայ կարգապահութեամբ, լաւապէս պատրաստուած ռազմի արուեստին համար:
Անոնց համրանքը եւ ազդեցութիւնը աճեցան եւ միջամտութիւնները պետական գործերուն մէջ դարձան խնդրայարոյց: Այնպէս որ, հակազդելով անոնց վերջին ըմբոստացման, 15 յունիս 1826-ին, սուլթան Մահմուտ Բ պարզել տուաւ մարգարէին դրօշը, կոչ ընելով ուլէմաներուն եւ ժողովուրդին՝ յարձակելու ըմբոստներու զօրանոցներուն վրայ:
Եթէ ենիչէրիներու շարքերը մարեցան արեան մէջ, անոնց փիլիսոփայութիւնը՝ հիմնուած կալանուած թշնամի անձերը դարձնելու զիրենք ծնողներուն դէմ, մեր օրերուն որոշ յաջողութիւն կը գտնէ, աշխարհի զանազան շրջաններուն մէջ պարտուածներէն հաւաքագրելով մանուկ-զինուորներ, Ափրիկէ, Հարաւային Ամերիկա, Միջին Արեւելք: Անկասկած այս նոյն փիլիսոփայութիւնն է որ կ’արտայայտուի, մարդորսական կատաղութեամբ, իսլամական խումբերու կողմէ, որոնք իրենց հրապուրիչ երգը կը տարածեն համակարգիչի պաստառի ցոլացումներով:

Հայացում՝ Յ.Պ.

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՍԿՍՈՒԵՑ
Next post Վրաստանի Նոր Օրէնքն Ու Ջաւախքը

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles