Ուշացած, Բայց Իւրայատուկ Եւ Արժէքաւոր

Սօսի Միշոյեան-Տապպաղեան

Ի՜նչ հաճելի աւանդութիւն: Մայիս 19-ին ամբողջ երկրի թանգարանները իրենց դռները բաց՝ այցելուներուն կը սպասէին: Երեւան եռուզեռ կար: Մայրեր իրենց զաւակներուն հետ, տարեցներ, երիտասարդներ խումբերով՝ հանդիպում կ՚ունենային Մեծերուն հետ, մօտէն կը ծանօթանային անոնց կեանքի մանրամասնութիւններուն, իրերուն եւ թողած ժառանգութեան, ապա մեծ ոգեւորութեամբ դուրս կ՚ելլէին՝ այցելելու համար յաջորդ դիմաւորող տունը:
Այլ թանգարաններու կարգին, ահա, կ՚ուղղուինք դէպի Կոմիտասի երկյարկանի տուն թանգարանը, որ արդէն իսկ վաղո՜ւց պէտք էր իր հասցէն ունենար Երեւանի մէջ: Անոր պաշտօնական բացումը, սեղմ շրջանակով կատարուեցաւ 29 Յունուար 2015-ին: Պարզուեցաւ, որ թանգարանի ճարտարապետն ալ մեր բոլորին ծանօթ երգահան՝ Արթուր Մէսճեանն է: Մուտքին, անմիջապէս տպաւորիչ կը դառնայ տախտակազարդ դուռը, փորագրուած՝ վարդապետին խօսքերով:
Ներսը շատ ոգեշնչող է ու արդիական սարքերով պատրաստուած: Առաջին ցուցասրահը «Ժամանակագրութիւն» կը կոչուի, ուր կը ներկայացուին Կոմիտասի կենսագրական մանրամասնութիւնները։ «Կոմիտասը եւ իր ժամանակակիցները» կոչուող երկրորդ սրահին մէջ կը ներկայացուին Կոմիտասի անցած ուղին եւ այն հանդիպումները, զորս ունեցած է իր ժամանակակից մտաւորական անձանց հետ: «Կոմիտասի միտքը» սրահին մէջ կը գտնուին, ահա, վարդապետին իրերը, նօթատետրերը, թղթահատ դանակը, սափորը, կարպետը, վկայականները, նամակները, կիսաւարտ թողած ստեղծագործութիւնները, դաշնամուրը, ծիրանափողը, արժէքաւոր նկարներ, լսողական (audio) սարքով օժտուած ձայնասկաւառակներ եւ այն ամէնը, որ հայերուս համար պատիւ ու պարծանք կը բերէ:
Չորրորդ սրահը յատկացուած է Կոմիտասի բանահաւաքչական գործունէութեան: Հինգերորդը՝ «Երաժշտահան Կոմիտասը» սրահն է, ուր ամփոփուած են վարդապետին հեղինակային մեղեդիները։
«Կոմիտասը եւ հոգեւոր երաժշտութիւնը» սրահին մէջ կը ներկայացուի հայ եկեղեցական երաժշտութիւնը:
Եօթերորդ սրահը կը կրէ «Կոմիտասի ելոյթները» անունը, ուր կը ներկայացուին մեծ երգահանի համերգներն ու դասախօսութիւնները Փարիզի, Լոզանի, Թիֆլիսի, Պոլսոյ մէջ եւ այլուր։
Մեր շրջագայութեան ընթացքին, զբօսավարը գոց կտրած՝ արագ-արագ կը կրկնէ. «Կոմիտասը արեւմտահայ ու արեւելահայ մշակոյթները կապող օղակը դարձաւ, որովհետեւ բանահաւաքութիւն արեց ե՛ւ արեւելահայ ե՛ւ արեւմտահայ հատուածներուն մէջ: Ան բնաւորութեամբ շատ կենսուրախ, կատակասէր, սրամիտ ու փոքրիկներուն սիրահար էր»:
Այս վերջին խօսքերուն վրայ միտքս կ՚իյնայ դեռ վերջերս կարդացած Տիգրան Չիթունիի յուշերը Կոմիտասին մասին, որուն մէջ կը վկայէ թէ վարդապետը խոժոռ, լռակեաց, խիստ ու վերապահ ձեւերու մէջ կծկուած կուսակրօն մը չէր, այլ՝ մաքուր հոգիի տէր, թրթռուն, բարձրօրէն զարգացած, անհունօրէն համեստ, անձնուէր, զուարթախօս եւ աննման մարդ:
Չեմ գիտեր ինչո՛ւ բոլոր յուշապատումներուն մէջ յանկարծ քէրթէնքէլէն միտքս կ՚իյնայ: Յիշենք, որ բանահաւաք, բանասէր, գրող Տիգրան Չիթունին Գէորգեան ճեմարանի մէջ կը հանդիպէր Կոմիտասին, Վասպուրականի ժողովրդական երգերը կ՚երգէր, իսկ Կոմիտասն ալ կը ձայնագրէր զանոնք: Ան իր յուշերուն մէջ տեղ մը լեզուական մանրապատում մը կ՚ընէ. կը պատմէ, թէ օր մը երբ Կոմիտասի սենեակէն ներս կը մտնէ, վարդապետը մեծ խանդավառութեամբ իր մտերմութիւնը հաստատող խօսքերով ու ժպտուն դէմքով կը դիմաւորէ զինք.
-Բարե՜ւ, բարե՜ւ Չիթունի, կտա՜ւ ունի, թուղթ ունի, գրիչ ունի… դո՞ւ քէրթէնքրլէ՜ ես հաա՜… ափսոս որ ոչ հայերէն բառով…
-Իսկ եթէ հայերէն բա՞ռը տամ, վարդապետ:
-Դէ, շո՛ւտ շո՛ւտ ըսէ, ի՞նչ է քէրթէնքէլէին հայեցին…
– Սողսողիկ կ՚ըսենք մենք, վարդապետ:
-Սողսողի՜կ, ինչ յատկանշական բառ: Այսինքն սող- սողալով քալող, վազող անասնիկ… չէ՛ ասկէ յետոյ այլեւս սողսողիկ պիտի ըսեմ: Շատ ու շատ աղուոր, հնչեղ ու մաքուր, հայեցի:
Այդ օրուընէ Քէրթէնքէլէն վարդապետին լեզուին վրայ կը դառնայ Սողսողիկ: Չիթունի կը պատմէ, թէ այդքան կը կրկնէր այդ բառը, որ իր աշակերտուհիներէն մէկը սնդուսի (աթլասի) վրայ ասեղնագործուած սողսողիկը խորհրդանշող ծածկոց մը կը նուիրէ վարդապետին՝ դաշնակին ստեղնաշարերը ծածկելու:
Կը մտնենք թանգարանի վերջին ցուցասրահը, հոն է ահա Կոմիտասի կիսանդրին, որուն ճիշդ վրան Պարոյր Սեւակի «Անլռելի Զանգակատուն»ին հիման վրայ, կառուցուած է զանգակատուն մը՝ իր ղօղանջող զանգակով:
Ներքին գոհունակութեամբ եւ ակնածանքով դուրս կ՚ելլեմ տուն-թանգարանէն՝ միտքիս մէջ կրկնելով Պարոյր Սեւակին վերամբարձ տողերը.
Դո՛ւ, վարդապետ
Ամենայն հայոց երգի վեհափառն ես,
Դու մեր երգի Մեսրոպ Մաշտոց,
Դու՝ խազերի մեր քերական,
Դու՝ հոգեւոր մեր շարական
Դու մեր կարօտ ու մեր մորմոք,
Մեր տաղի քուրմ,
Մեր խաղի մոգ,
Մեր մշտահունչ ու մշտարթուն,
Անլռելի զանգակատուն: (Պ.Սեւակ)

 

1 Comment

  1. Excellent. Deserves to be translated for foreigners wishing or planning to visit Armenia language

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*