ՄԱՆՐՈՒՔՆԵՐԷՆ ԱՆԴԻՆ՝ ԱԶԳԻ ԼԻՆԵԼՈՒԹԵԱՆ ԽՆԴԻՐԸ


Յ. Պալեան

«Երբ տնակդ կ’այրի, ոչ մէկ բանի կը ծառայէ թամ-թամ հնչեցնել»
Խօսք՝ ափրիկեցի յեղափոխականի մը
Երբ հայրենալքում-արտագաղթը աւեր կը գործէ եւ հայրենադարձութիւնը օրակարգ չէ, «ոչ մէկ բանի կը ծառայէ թամ-թամ հնչեցնել», ինչպէս կ’ըսէ գիտակից ափրիկեցին:
Ինծի կը թուի, թէ հայ ժողովուրդը տեղ մը պահ դրած եւ կղպած է իր հիմնահարց ազգային ազատագրական պայքարը, եւ փոխարէն կը զբաղի համայնքային, տեղական, թաղային, իշխանատենչական, շահախնդրական, երեւելիապաշտական մանրուքներով, ինչո՞ւ չըսել նաեւ՝ նիւթական շահերու հետապնդումով:
Հիմնահարց էր, եւ պէտք է ըլլայ, հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարը, որուն այլեւս չենք հանդիպիր քաղաքական առաջադրանքներու, ճառերու, ուսումնասիրութիւններու եւ զանգուածային լրատուամիջոցներու մէջ: Ազատագրական պայքարը իրաւունքի եւ մարդկային արժանապատուութեան վերականգնումի յանդգնութիւն է: Փորձեցէ՛ք յիշել, թէ վերջին անգամ երբ հանդիպած էք այդ եզրին: Ի՞նչ բանի վերագրել այս կամաւոր կուրութիւնը, անտեսումը, խլութիւնը, արմատներէ խզումը:
Զանգուածը, ընդոծին իմաստութեամբ կը տեսնէ հրաժարումները,- նոյնիսկ երբ լուռ կը մնայ,- եւ կը խախտի վստահութիւնը, որ այնքա՜ն կարեւոր է ղեկավարման եւ յառաջդիմութեան:
Աւելի ճիշդ, յաջորդական լքումները եւ հրաժարումները ո՞ւր պիտի հասցնեն ազգը:
Ի՞նչ պատահած է, որպէսզի հայրենահանուած ժողովուրդ մը՝ որուն հայրենիքը բռնագրաւուած է, որուն աւելի քան կէսը ենթակայ է ապահով ապամշակութացման, որ զանգուածային կերպով կ’ընդգրկուի հայրենալքման ընթացքի մէջ, հայրենադարձութիւնը քաղաքական անմիջական օրակարգ չի դարձներ:
Տարրական ողջմտութիւն ունեցող հայը կրնայ հարց տալ, պէտք է հարց տայ, թէ ի՞նչ կը բանին բոլոր մակարդակներու ղեկավարութիւնները:
Այս հարցումը տուողներ չկան: Լսողներ կա՞ն:
Դպրոցներ կը փակուին, հայերէն թերթեր կը փակուին կամ շաբաթաթերթ կը դառնան, կամ պարզապէս կը դառնան օտարաբարբառ, յանուն չես գիտեր ո՛ւր հասցնելու միտող գործնապաշտութիւններու ճնշման տակ:
Համագումար՝ ազգային ազատագրական պայքայրէ հրաժարում, որ կը նշանակէ հաշտուիլ անհետացման գաղափարին հետ, նոյնիսկ եթէ զայն ինքնախաբէութեամբ չենք տեսներ, երբ ան արդէն նստած է մեր դրան առջեւ:
Ընկերաբանական հարցախոյզներ եւ ուսումնասիրութիւններ չկան որպէսզի իրականութիւնները ճիշդ գնահատուին ազգային հարազատութեան արժէքներու հիման վրայ: Քաղաքական-ղեկավարական անզօրութիւն է ճկոյթի ետին թաքնուիլ եւ զուարճանալ բաժակ մը ջուրի մէջ փոթորիկ ստեղծելով, անհատնում երթեւեկով, բարձրախօսներու աղմուկով եւ թութակաբանութիւններով:
Քաղաքական ապիկարութիւն են հայրենադարձութեան կենսագործման եւ հայրենահանման քաղաքականացման բացակայութիւնը, հայրենալքում-արտագաղթը, ազգի աւելի քան կէս սփիւռք(ներ)ի մշակութային նահանջը եւ հայրենադարձութեան գիտակցութեան մահաքունը:
Հիմնախնդիրները փոխարինուած են հրավառութիւններով, աղմուկ եւ շաբաթավերջի լուսանկարներ:
Փակագիծ մը:
Հայաստան կը պատրաստուի խորհրդարանական ընտրութեան եւ հրապարակի վրայ են կուսակցութիւններ: Անոնցմէ ոչ մէկը տակաւին չըսաւ, թէ առաջադրանքներուն մէջ կա՞ն Հայաստանի ե Արցախի տարածքներու բնակեցումը եւ հայրենադարձութիւնը:
Եւ տօնախմբութիւններ. սրահ լեցնելու եւ ուժ ցուցադրելու համար կոչ կ’ըլլայ երգիչներու, սրահի մը հարիւր կամ հազար հոգին որպէս ազգ կամ որպէս ուժ ներկայացնելու բանի չծառայող սնապարծութիւն մշակելով: Մենք մեզի կը հարցնե՞նք երբեմն, որ այսպէս կոչուած «սիրուած երգիչ» մը եթէ չընկերանար պատգամ փոխանցելու համար բեմ բարձրացողին, ի՞նչ կ’ըլլար սրահին պատկերը: Աւելի ճիշդ, հարց կու տա՞նք, թէ եկողները ճա՞ռ լսելու կու գան, թէ՝ երգիչ:
Հայ ազգային քաղաքական հիմնական ի՞նչ հեռանկար ունին սփիւռք(ներ)ի գաղթական, մերուած կամ «ծագում»ով հայերը՝ որպէս ազգի անդամ, ոչ որպէս սոսկ քաղաքացի ապրողները, անոնց վերադարձի եւ միացման ազգային հեռանկար կը տրուի՞:
Կազի պէս նօսրացող եւ տարտղնուող համայնքներով ազգ չի գոյանար եւ չի պահուիր, բեւեռային երկիրներէն մինչեւ Չինաստան եւ Խաղաղականի հեռաւոր կղզիները: Պէտք չէ շփոթել հայասիրութիւն-բարեսիրութիւնը հիմնական հեռանկարի հետ: Հայասէր եւ բարեսէր կրնան ըլլալ նաեւ օտարները, որոնք մեր փոխարէն ազատագրական պայքար պիտի չմղեն: Անցեալը կը վկայէ այդ մասին:
Ազատագրական պայքարը ճիշդ պէտք է սահմանել հայ ժողովուրդի ներկայ կացութեան մէջ, առանց հաճոյակատարական տուրքեր տալու եւ ինքնարդարացումներ փնտռելու, ներկան մատակարարելով զանազան յուշերով եւ յուշագրութիւններով, որոնք նոյն այդ ներկան կը վերածեն յաւերժացող անցեալի քանդակի, խաչքարի պէս՝ որ կը տեղադրուի հոս եւ հոն: «Ազատագրական պայքար» եզրը դուրս դրուած է տպուած թուղթի եւ այլազան լրատուամիջոցներու բառապաշարէն: Ան փոխարինուած է բարոյախօսական-մխիթարական ցեղասպանութեան ճանաչումով, որ յափշտակուած իրաւունքի պահանջ չէ, ուր ոչ իսկ բառ կայ բռնագրաւած հայոց հայրենիքի մասին:
Ի՞նչ բերած են մինչեւ այսօր բազմաթիւ եւ բազմացող «ցեղասպանութեան ճանաչումներ»ը: Անոնք ծաղկեպսակէ մը աւելի՞ն են: Երեւակայեցէ՛ք պահ մը, որ Միացեալ Նահանգները, Թուրքիան, Ատրպէյճանը, Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւնը, եւ ուրիշներ ալ հաստատեն, «բարձրախօսեն», որ հայոց դէմ ցեղասպանութիւն գործուած է, ի՞նչ պիտի փոխուի, սփիւռք(ներ)ը պիտի դադրի՞ անուանափոխութեան ենթարկուած զանազան գոյնի մերուած քաղաքացիներու գաղթականութիւն ըլլալէ:
Ցեղասպանութեան ճանաչումները հայրենահանման դատապարտութիւն չեն: Նման դատապարտութեան պահանջով հրապարակ եկողներ չկան:
Ապագային նայող իսկական Հայկական Հարցի նպատակային հետապնդումը հայրենահանման սրբագրութիւնն է: Այսօր միամիտ պէտք է ըլլալ հաւատալու, որ աշխարհի իրաւարարութեան իրենք զիրենք կոչած երկիրները, անոնց պաշտօնատարները, այդ սրբագրութեան համար յանձնառութիւն կ’ընդունի՞ն, նոյնիսկ «շրթներու ծառայութիւն» (lip service) ըրա՞ծ են:
Նոյն հունով հարց պէտք է տանք մենք մեզի, որ մեր ժողովուրդը ինք հայրենահանման սրբագրութիւնը իրականացնելու պատրա՞ստ է, յանձնառո՞ւ է, երբ տխրօրէն կը հաստատենք, որ ինքնահայրենահանում տեղի կ’ունենայ, որ իր կարգին որպէս պատճառ-պատրուակ կը ծառայէ հայրենադարձութենէ հրաժարումը արդարացնելու:
Որքա՜ն տխրեցնող պէտք է ըլլային «հզօր սփիւռք»ի մասին ըսուած բաժակաճառային տխրութիւնները, եթէ գիտակցէինք ինքնահայրենահանման եւ հայրենադարձութիւնը անշրջանցելի օրակարգէ դուրս դնելու ճապկումներու ազգաքանդ հետեւանքներուն, որոնք անարիւն եւ անջարդ շարունակութիւնն են ցեղասպանութեան: Քանի որ այս գիտակցութենէն մենք հեռացած ենք, Հայկական Հարցը դար մը հնութիւն ունեցող ցեղասպանութեան ճանաչման քարանձաւներուն մէջ կը ծուարի, նիւթ հայթայթելով աւուր պատշաճի ճառերու:
Անհանգիստ չըլլալու քաղաքականութեան եւ մրցակցական մարդորսութեան հետեւողներ, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), չե՞ն անդրադառնար, որ «Հայկական Հարց»ի լուծումը կախում ունի քանի մը հիմնական նախադրեալներէ, որոնց մասին չի խօսուիր, որոնք աշխատանքի օրակարգ պէտք է ըլլան եւ անոնց կենսագործման համար պէտք է կատարել անհրաժեշտ մարդկային եւ նիւթական ներդրումները, յանձնառութեամբ եւ անձին օրինակով:
Նախադրեալնե՞րը:
Հոգեւոր հայրենիքը՝ զոր հարկ է ամրացնել, առանց զայն բանտարկելու մաշած խօսքերու եւ վերլուծումներու մէջ, կամ զայն վերածելու պատէն կախուած գեղօրի: Այդ հոգեւոր հայրենիքը իրաւ մշակոյթն է, հայերէնը՝ որ պէտք է դառնայ մայրենի բարբառ, հաղորդակցական միջոց, ընդդէմ մեզ օտարացնող եւ իրարմէ օտարացնող ամէն կարգի սողացող նախայարձակումներու: Ճշդում մը անհրաժեշտ է. օտար լեզուներ սորվիլ, գիտնալ եւ խօսիլ մեղանչում չէ, հրաժարում չէ, եթէ այդ լեզուները չեն տիրեր հայոց հոգիներուն եւ մշակոյթին, մեր կեանքին, տուներուն եւ համայնքներուն մէջ չեն մտներ ի հեճուկս հայերէնի: Այս ազգի լինելիութեան խնդիր է, եւ մանրուք չէ, փակագիծի մէջ չի դրուիր տեղական-տեղայնական եւ մարդորսական ճապկումներով: Օտարաբարբառ խօսքը եւ օտարագիր էջը օգտակար են երբ կ’ուղղուին օտարին, պարտութեան խոստովանութիւն են երբ կ’ուղղուին ազգային համայնքին եւ անոր անդամներուն: Եւ իրենք զիրենք պարտուած համարողներող ո՞ր վերականգնումի մասին կարելի է խօսիլ:
Ազատագրական պայքարի համար հոգեւոր հայրենիքը այն ներուժն է՝ որ կը շաղկապէ ազգի անդամները եւ հատուածները, բարեսիրական եւ զբօսաշրջային յուզումները գերանցելով: Այսինքն սեփական ազգային մշակոյթը էական ենթահողն է գիտակցութեան եւ անոր յաջորդող մարդու արժանավայել հպարտութեամբ յանձնառութեան, զայն հարստացնելու, փոխանցելու եւ կտակելու համար: Մշակոյթը խրախճանքի ընթացքին դատարկ խանդավառութիւն ստեղծելու ծառայող ճառ չէ: Թէեւ, անկեղծօրէն պէտք է խոստովանինք, որ ան յաճախ անոր կը վերածուի:
Հոգեւոր հայրենիքի վերականգնումը անշրջանցելի նախապայմաններէն մին է պատմութեան բեմէն չանհետանալու համար: Ան է նաեւ այն հզօր ուժականութիւնը՝ որ կրնայ ներշնչել հայրենատիրութեան եւ հայրենադարձութեան ազգային ազնիւ քաղաքական գիտակցութիւնը, հայոց ազատագրական պայքարին համար էական:
Նաեւ Հայաստանի եւ Արցախի տարածքի իւրաքանչիւր թիզ հողի բնակեցումը եւ ծաղկումը ապահովելու համար, անոր տիրութիւն ընելող յանձնառու զանգուածներու բարօրութեան պայմանները ստեղծելով:

Համազգային գաղափարախօսութիւն հարկ է ներշնչել, հայրենակցական, միութենական, բարեսիրական նախաձեռնութիւններէն անդին անցնելով: Ազգի գոյատեւում եւ վերականգնում մանրուքներու հարկատու չեն:
Եթէ բեւեռային գօտիին մօտ գտնուող սառոյցներու կղզի Իսլանտայի մէջ ժողովուրդ կ’ապրի, կը ստեղծէ բարօրութիւն եւ հարստութիւն, պատճառ չկայ, որ այդ կարելի չըլլայ Սեւանի աւազանին շուրջ, Սիւնիքի գեղեցիկ աշխարհին կամ Արցախի ջրառատ ձորերուն մէջ:
Հաւատքի, գիտակցութեան եւ յանձնառութեան հարց, որ առաջնորդէ Ֆլորիտայէն, Սանթա Պարպարայէն, Պէվըրլի Հիլզէն, Քոթ տ’Ազիւրէն, Փունթա տ՛էլ Էսթէէն, Պայատայէն եւ այլոց դրախտներէն հրաժարելու, սեփական դրախտը ստեղծելու համար: Այս կ’ըլլայ հայրենատիրութիւն, որ բոլոր տեսակի ղեկավարութիւններուն ոչ թէ հեռաւոր, այլ անմիջական նպատակը պէտք է ըլլայ:
Իրատեսութեամբ պէտք է դիտենք մեր ազգային կացութիւնը, անհատական պարագաներէն եւ փառասիրութիւններէն անդին նայելով: Հայ կեանքը պիտի շարունակուի հայ հողի վրայ եւ ազգ պիտի պահուի մեր մշակոյթով, ոչ օտարի: Ղեկավարները, կազմակերպութիւնները եւ մենք մեզ պէտք է դատենք ա

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*