ՋՈՒՐԻ ԿԱՐԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆԸ ՄԱՐԴՈՒ ԱՌՈՂՋՈՒԹԵԱՆԸ ՀԱՄԱՐ

Բժիշկ կարպիս Հարպոյեան

Մոնրէալ

Երեւակայեցէք աշխարհը առանց ջուրի: Կարելի պիտի ըլլա՞ր արդեօք կենդանական եւ բուսական կեանքի գոյութիւնը առանց ջուրի: Աշխարհը ստեղծուած է հիմնուելով ջուրի կարեւորութեան վրայ: Դարեր շարունակ շատ մը երկիրներ պատերազմած են ի խնդիր ջուրի ակունքներու տիրապետութեան: Այսօր եւս նոյն մտահոգութիւնը կը տիրէ գրեթէ ամէն տեղ եւ ջուրը դաձած է բոլորին համար մահու կենաց հարց:

Ջուրը կազմուած է թթուածինէ (oxygen) եւ ջրածինէ (hydrogen): Մեր մարմնին 72-75 %-ը կազմուած է ջուրէ, որ կը գրաւէ ներբջիջային (intracellular) եւ արտաբջիջային (extracellular) տարածքները: Ներբջիջային ջուրի քանակը արտաբջիջայինին կրկինն է: Արտաբջիջային ջուրին մեծ մասը կը գտնուի անօթներու (vessels) մէջ, իսկ մնացեալը՝ անօթներէ դուրս եւ կը շրջապատէ բջիջները. եւ մաս մըն ալ կը գտնուի աւիշին (lymph), ուղեղա-ողնածուծի հեղուկին (cerebrospinal fluid), քրտինքին, լորձունքին, մաղձին (bile), յօդահեղուկին (synovial fluid) եւ մէզին մէջ: Մարմնի իւրաքանչիւր բջիջ, հիւսկէն, օրկան եւ համակարգ իր գոյութիւնը կը պարտի ջուրին:

Նորածինի մը ծանրութեան 82 տոկոսը ջուր է իսկ մէկ տարեկանին ան կը նուազի եւ կը հասնի 65-70 տոկոսի: Տղամարդոց մարմնինը  համեմատաբար աւելի ջուր կը պարունակէ քան կիներու մարմինը:

Միջին ծանրութեամբ անձ մը իր մարմնին մէջ կ՚ունենայ 40 լիթր ջուր:

Մարմնի բջիջները կազմուած են 75-90 % ջուրով, ուղեղինները՝ 15 %, արեան բջիջները ՝ 80-82 %, ոսկորներու  բջիջները ՝ 22 %, իսկ մկաններու բջիջները՝ 75 %:

Բուսական աշխարհի մէջ պտուղները եւ բանջարեղէնները ունին մօտաւորապէս 75 % ջուր, լոլիկը՝ 90 %, գետնախնձորը՝ 80 %, եգիպտացորենը՝ 70 %, իսկ հացը՝ 30 %:

Մարդ արարածը կրնայ ապրիլ չորս շաբաթներ առանց կերակուր-սննդանիւթի. իսկ առանց ջուրի կրնայ դիմանալ միայն մի քանի օր, առաւելագոյնը՝  7 օր: Հոս կը մէջբերեմ այն ծանօթ արտայայտութիւնը, որ մեզմէ շատեր կ՚ըսեն՝  «ծարաւէ պիտի մեռնիմ»:

Օդէն ետք ջուրը կարեւորագոյն նիւթն է մարդու կեանքի գոյատեւման համար: Ջուրը մեր կեանքի աղբիւրն է: Մենք ինչ որ ենք մեծապէս կը պարտինք առաւելաբար մեր խմած ջուրին, քան թէ սննդանիւթերուն: Յայտնի բժիշկ մը ըսած է՝ «Դուն հիւանդ չես այլ ծարաւ, մի դարմաներ ծարաւութիւնդ դեղերով»:

Ուրեմն ջուրը մեր մարմնի եւ մեր գոյութեան զսպանակն է:

Ջուրը ունի հիմնական եւ շատ կարեւոր դերակատարութիւններ մեր մարմնի ընդհանուր առողջութեան, ինչպէս նաեւ բջիջներու, հիւսկէններու օրկաններու եւ համակարգերու բնականոն գործունէութեան ու գոյատեւման մէջ:

Ջուրին դերակատարութիւնները մեր մարմնին մէջ հետեւեալներն են՝

  1. Կակուղ կը պահէ մարմնի զանազան օրկանները եւ հիւսուածքները, օրինակ՝ բերանը, աչքերը, քիթը, աղիքները.
  2. Կը պաշտպանէ մարմնի օրկանները եւ հիւսուածքները արտաքին հարուածներէ.
  3. Արգելք կը հանդիսանայ փորի պնդութեան եւ կը նպաստէ բնական կղկղանցումի (defecation)՝ պահելով աղիքները շարժման մէջ.
  4. Աղիքներուն մէջ կը լուծէ կարգ մը մետաղներ, որպէսզի սննդանիւթերը հասնին մարմնին բոլոր բջիջներուն.
  5. Կը կանոնաւորէ մարմնի ջերմութիւնը ցրւումով (heat dissipation).
  6. Կ՚իւղոտէ յօդերը եւ կը կակուղցնէ լորձունքը,
  7. Կը ձերբազատէ երիկամները եւ լեարդը թունաւոր նիւթերէ եւ թափօններէ (waste products).
  8. Կը նպաստէ մարմնի ընդհանուր նիւթափոխարկումին (metabolism) եւ բջիջներու վերանորոգման.
  9. Կը նպաստէ մարմնի բոլոր բջիջներու թթուածինով եւ սննդանիւթերու հիմնական նիւթերով մատակարարման.
  10. Առողջ կը պահէ մորթը, կը կակուղցնէ եւ կը նրբացնէ զայն,
  11. Կը նպաստէ մարմնի արտաքին տեսքին եւ վայելչութեան.
  12. Կ՚արագացնէ արեան շրջագայութիւնը.
  13. Կ՚օգնէ մարսողութեան եւ սննդանիւթերու ներծծումին (absorption) աղիք-ներու պատերէն.
  14. Կը նպաստէ շնչառութեան, կը խոնաւցնէ ներշնչուած օդը.
  15. Կը կակուղցնէ շնչառական խողովակներու խլնային (mucosal) արտադ-րութիւնը եւ կ՚օժանդակէ անոնց դիւրաւ արտահանումին.
  16. Մաս կը կազմէ սաղմնապարկի հեղուկին (amniotic fluid), կը պաշտպանէ սաղմը (fetus) եւ կ՚օժանդակէ անոր առողջ աճման:

Վերոյիշեալ բոլոր դերակատարութիւնները, որոնք վերագրուած են ջուրին կ՚իրականանան միայն ու միայն հաւասարակշռուած պահելով մարմնի ջուրի քանակը: Այս մէկը կ’ըլլայ երբ մարմինը նոյնութեամբ կը վերստանայ իր ջուրի կորուստը:

Մեր մարմինը բնական պայմաններու մէջ ամէն օր կը կորսնցէ մօտա-ւորապէս 2.5 լիթր ջուր: Այս կորուստը տեղի կ՚ունենայ երկու ձեւերով՝

Ա. Նշմարելի (visible) կորուստ, որ արդիւնքն է՝

ա. Երիկամներու մէզի արտադրութեան՝ օրական մօտաւորապէս 1400 մլ

բ. Կղկղանքին հետ արտահանուած ջուրը՝ օրական 100-200 մլ

Բ. Աննշմարելի (invisible) կորուստ, որ արդինքն է՝

ա. Մորթի մակերեսէն ջուրի շոգիացումին

բ. Թոքերու թոքախորշիկներու (alveoli) մակերեսէն ջուրի շոգիացումին շնչառութեան ընթացքին

Այս երկու միջոցառումներով մարմինը կը կորսնցնէ մօտաւորապէս 900 մլ ջուր:

Մարմինը բնական ձեւով գործելու համար պէտք է վերստանայ իր ամէնօրեայ ջուրի կորուստը:

Մեր մարմինը հիմնականօրէն ջուրի ինքնաղբիւր չունի: Անոր բուն աղբիւրն է՝ մեր խմած ջուրը եւ սննդեղեններու մէջ գտնուած ջուրը: Մարմնական ընդհանուր նիւթափոխարկումէն արտադրուած ջուրը, մօտաւորապէս 200-300 մլ, կը նպաստէ մարմնի ջուրի պահանջքին: Ուրեմն բնական պայմաններու մէջ մարմնի 2500 մլ ջուրի կորուստը հաւասարակշռելու համար խմելու ենք մօտաւորապէս 1200 մլ ջուր եւ սպառելու ենք այնպիսի սննդանիւթեր՝ բանջարեղէն եւ պտուղ, որոնք կը պարունակեն մօտաւորապէս 1000 մլ ջուր:

Մեր խմած եւ սննդեղեններէ ստացուած ու պարունակած ջուրը անցնելով բերանէն կ՚ուղղուի դէպի որկոր, ստամոքս եւ հոնկէ մուտք կը գործէ բարակ աղիքներ, ուր ջուրին մեծ տոկոսը կը ներծծուի աղիքներու ներքին պատերէն եւ կ՚անցնի արեան շրջանառութեան մէջ: Բարակ աղիքներու մէջ չներծծուած ջուրը կը հասնի հաստ աղիք, ուր  ջուրին  որոշ մէկ տոկոսը կը ներծծուի հաստ աղիքի պատերէն եւ կը մտնէ դարձեալ արեան շրջանառութեան մէջ, իսկ մնացեալ պզտիկ մէկ տոկոսը մարմնէն կ՚արտահանուի կղկղանքին հետ:

Անբնական պայմաններու մէջ ջուրի նշմարելի կորուստ տեղի կ՚ունենայ՝

  1. Քրտնաբեր գեղձերէն քրտինքի արտադրութեամբ.

Քրտինքը կ՚արտադրուի  երբ մարմինը ջերմազերծման կարիքը ունենայ մար-զանքի եւ ֆիզիքական ծանր աշխատանքի ընթացքին, ինչպէս նաեւ ենթակայ ըլլալով միջավայրային բարձր ջերմաստիճանի:

Քրտինքը ջուրի կողքին կը պարունակէ նաեւ աղ:

Հետեւաբար քրտնելով կը կորսնցնենք երկուքը՝ աղ եւ ջուր, որոնց քանակը կախեալ է քրտինքի արտադրութեան պատճառներու տարողութենէն::

  1. Լորձունքի գեղձերէն՝ լորձունքի արտադրութեամբ.
  2. Արցունքաբեր գեղձերէն՝ արցունքի արտադրութեամբ.
  3. Դիեցնող-ստնտու (breast feeder) կիներու կրծքագեղձերէն (mammary glands) կաթի արտադրութեամբ.

Հիւանդագին ջուրի կորուստ տեղի կ՚ունենայ հետեւեալ պատճառներով՝

փորհարութիւն, սխունք, մորթային այրուածքներ, մանաւանդ՝ երկրորդ եւ երրորդ աստիճանի այրուածքներու պարագային, բարձր տենդ (fever). ծանր եւ երկարատեւ ֆիզիքական աշխատանք եւ մարզանք, տաք եղանակի եւ միջավայրի ենթակայութիւն: Ջերմականոնաւորման ընթացքին վերջին երեք պատճառներով քրտնաբեր գեղձերը կ՚արտադրեն առատ քրտինք:

Հիւանդագին ջուրի կորուստը կը յառաջացնէ մարմնական ջրանուազում (dehydration), որ հակակշռուելու է հիւանդին առատ ջուր խմցնելով կամ ներերակային (intravenous) հեղուկ ներարկելով: Ջրանուազումի տարողութիւնը կախեալ է ջուրի կորուստի քանակէն: Չափահասներու մօտ ան կրնայ պատահիլ երեք լիթր ջուրի կորուստով:

Ջրանուազումի ախտանշանները հետեւեալներն են՝ յոգնածութիւն, գլխա-ցաւ, գլխապտոյտ, մարմնական տկարութիւն եւ ցաւ,  բերանի եւ մորթի չո-րութիւն, յօդացաւ, փորի պնդութիւն, մէզի նուազում եւ մութ գունաւորում, երիկամներու բորբոքում, միզապարկի (urinary bladder) եւ երիկամներու  քա-րերու կազմութիւն, զարկերակային ճնշումի (blood pressure) բարձրացում կամ նուազում, արեան թանձրացում, մարմնի նիւթափոխանակութեան դանդաղում, մարմնական ընդհանուր տկարութիւն, ջղագրգռութիւն, մտային դանդաղանք,  կեդրոնացումի դժուարութիւն, շփոթութիւն, խօսելու դժուարութիւն, մթագնու-թիւն, մահաքուն (coma) եւ ծայրագոյն պարագային՝  մահ:

Այս ախտանշաններու տարողութիւնը կախեալ է ջրանուազումի քանակէն:

Տարեցները, անչափահասները եւ մանուկները շուտով կ՚ազդուին ջուրի կորուստէն: Մանուկներ ջրանուազումով շատ արագ կ՚ունենան մարմնի ջեր-մաստիճանի բարձրացում, որ պատճառ կը դառնայ ուղեղային   դանդաղումի:

Մարմնի ջուրի պահանջքը կը կանոնաւորուի ծարաւութեամբ, որ կը ղեկա-վարուի գլխուղեղի ենթաթմբիկին (hypothalamus) կողմէ: Այս կեդրոնը կը հա-կադարձէ  մարմնի ջուրի վերիվայրումներուն եւ պահանջքին ու կը  յառաջացնէ ծարաւի զգացումը: Ան կը մղէ մեզ ջուր խմելու, որպէսզի մարմնական ջրանուազում չունենանք: Ան ենթակայական (subjective)  զգացում մըն է: Ծա-րաւը կը յառաջանայ նաեւ զանազան այլ  պատճառներով՝ սովորութիւն, կենցաղ եւ հոգեբանական խանգարումներ:

Ինչպէս յիշուեցաւ նախապէս, բնական պայմաններու մէջ օրական խմելու ենք նուազագոյնը 1500 մլ ջուր: Իսկ հիւանդագին ջուրի կորուստի պարագային խմելու ենք բնականէն շատ աւելի:

Առատ ջուր սպառելու են այն անհատները որոնք՝

  1. Ծանր եւ երկարատեւ աշխատանքի մէջ են.
  2. Երկարատեւ մարզանքի կը հետեւին.

Այս երկու խումբերու անդամները չափազանց կը քրտնին եւ հետեւաբար կ՚ունենան ջրազրկում-ջրանուազում:

  1. Օդանաւով կը ճամբորդեն, որովհետեւ օդանաւային ճամբորդութեան ըն-թացքին կը կորսնցնենք բաւականաչափ ջուր.
  2. Մեծ քանակութեամբ բնասպիտ (protein) կը սպառեն: Բնասպիտի նիւթա-փոխարկումով կ՚արտադրուի միզաթթու (uric acid) որ կը յառաջացնէ բորա-կածնախային յօդատապ (gout): Հետեւաբար առատ ջուր խմելով կը նուազի այս յօդաբորբի զարգացումը:
  3. Բնաթել (fibre) պարունակող սննդանիւթեր կը սպառեն, որովհետեւ բնա-թելը կը յառաջացնէ փորի պնդութիւն՝ աղիքներու ջուրի բնականէն աւելի ներծծումով: Հետեւաբար առատ ջուր խմելով արգելք կը հանդիսանանք փորի պնդութեան:
  4. Փսխունք եւ փորհարութիւն կ՚ունենան, որովհետեւ երկուքն ալ կը յառա-ջացնեն ջրանուազում:
  5. Շատ տաք միջավայրի մէջ կ՚ապրին, որովհետեւ հոն ապրողները առա-տօրէն կը քրտնին եւ հետեւաբար ջուր կը կորսնցնեն:
  6. Յղի են, որպէսզի անոնց արգանդները ջուրով հարստանան, անոնց սաղ-մերը բնական ձեւով աճին եւ չունենան փորի պնդութիւն, երիկամի բորբոքում, արեան թանձրացում, զարկերակային գերճնշում, վաղահաս (premature)  արգանդային պրկումներ եւ ծննդաբերութիւն:
  7. Որոշ դեղեր կը գործածեն, որովհետեւ շատ դեղեր պատճառ կը դառնան ջրակորուստի, օրինակ՝ միզամուղ դեղեր (diuretics), զարկերակային ճնշումի դեղեր, հակագերզգայնութեան (anti-allergic) դեղեր, կենսանիւթեր (vitamins) եւ corticosteroid դեղեր:

Յանձնարարելի է բնականէն աւելի ջուր խմել, որովհետեւ առատ ջուր խմելը կը նպաստէ՝ մարդոց արթնութեան եւ յաջողութեան, մորթի առողջութեան, վայելչութեան եւ գեղեցկութեան, հաստ աղիքի, կրծքագեղձի եւ միզապարկի քաղցկեղին նուազումին  ինչպէս նաեւ գէր անձերուն նիհարնալուն, որովհետեւ առատ խմելով կը նուազի ուտելու ախորժակը:

Հետեւեալ կանխազգուշական թելադրութիւնները կը նկատեմ օգտակար՝

  1. Սուրճը, թէյը եւ ալքոլը միզամուղ են: Այս հեղուկներուն առատ սպառումը կրնայ յառաջացնել ջրանուազում:
  2. Զովացուցիչ հեղուկներ որոնք սովորական շաքար կը պարունակեն դարձ-եալ միզամուղ են եւ հարուստ են ջերմուժով (calorie): Անոնք կրնան յառաջացնել ջրանուազում, ճարպակալում եւ ակռաներու փտութիւն, մանաւանդ՝ մանուկ-ներու մօտ:
  3. Շաքար չպարունակող զովացուցիչները կը պարունակեն ասփարթամ (aspartame) կոչուած նիւթը, որ կը փոխարինէ սովորական շաքարը: Ան կը վնասէ մեր առողջութեան եւ մասնաւորապէս ուղեղին: Հետեւաբար պէտք է փոխա-րինել այս զովացուցիչները պարզ ջուրով:
  4. Տան մէջ գործածել ջուրի զտիչներ (filter), որովհետեւ ծորակի ջուրը կրնայ մաքուր չըլլալ եւ պարունակել մանրէներ, քիմիական նիւթեր եւ մետաղներ:

 

Քանակին չափ կարեւոր է ջուրին որակը, որպէսզի չվնասուի առողջութիւնը: Մետաղներու գոյութիւնը ջուրին մէջ հակա-առողջապահական է՝ կը դանդաղի մարմնական աճը եւ կազմաւորումը եւ կը յառաջանան ջղային դրութեան խանգարումներ ու զանազան տեսակի քաղցկեղներ, մանաւանդ հետեւեալ մետաղներով՝ սնդիկ (mercury), կապար (lead), զառիկ (arsenic), կադմիում (cadmium), զինկ (zinc) եւ քրոմ (chromium), որոնք նաեւ կը տկարացնեն մարմնի վարակամերժութիւնը:

Ջուրը կ՚օգտագործենք ի նպաստ մեր առողջութեան նաեւ այլ ձեւերով՝

Ա. Տնային լոգանք, որ կարեւոր է՝

ա. Մորթի մաքրութեան, առողջութեան եւ վայելչութեան

բ. Մարմնական հանգստութեան, տրամադրութեան բարելաւման եւ

մտքի հանդարտութեան ու արթնութեան.

Բ. Լողալ որպէս հաճոյք եւ մարզանք: Ան կը նպաստէ ընդհանուր առողջութեան եւ մասնաւորապէս ջերմուժ վատնելու եւ նիհարնալու.

Գ. Բուժական (therapeutic) յատուկ սարքաւորումներով օժտուած բաղնիքներու օգտագործումով.

Դ. Տնային եւ միջավայրային մաքրութիւն, որ խիստ կարեւոր է մեր առող-ջութեան պահպանման եւ գոյատեւման համար.

Ե. Կերակուրներու, սննդեղէններու եւ զովացուցիչներու պատրաստութիւն, ո-րոնք կ’ապահովեն մեր առօրեայ սննդական պէտքերը.

Զ. Ձեռքերու մաքրութիւն՝ արգելք հանդիսանալու մանրէներու փոխանցման եւ տարածման:

 

Մեծ քանակութեամբ ջուրի սպառումը վնասակար է երկու ձեւերով՝

  1. Արեան քանակը կը ծաւալի. քանի որ արիւնը կը դառնայ գոց շրջագա-յութեան մէջ, աւելի մեծ քանակութեամբ արիւնը կը ճնշէ սրտին վրայ եւ արեան անօթներուն վրայ:
  2. Երիկամները ստիպողաբար կը գործեն շատ աւելի, որպէսզի մեծ քանա-կութեամբ արիւնը կարենան զտել, այս ձեւով երիկամներու կծիկները (glomeru-
  3. li) կը վնասուին: Մարմնի բոլոր բջիջները կը ծաւալին, կ՚ուռին եւ կը պարու-նակեն աւելի ջուր: Ուղեղի բջիջներուն ծաւալումով կը յառաջանայ ներուղե-ղային գերճնշում, որ կը յառաջացնէ գլխացաւ, շնչահեղձութիւն, գլխապտոյտ, իսկ շատ խիստ պարագաներուն նոյիսկ մահ:
  4. Կը ծանրաբեռնուի սիրտը եւ տեղի կ՚ունենայ սրտի ձախող գործունէութիւն:

 

Ջուր խմելու առնչութեամբ հետեւեալ թելադրութիւնները կը գտնենք օգտակար՝

  1. Խմել գաւաթ մը ջուր առաւօտուն արթննալէ ետք, անօթի վիճակով, դարմացնելու համար մարմնի օրկանները: Այս կ՚օգնէ գիշերուան ընթացքին երիկամներու մէջ կուտակուած թոյներու արտաքսումին ինչպէս նաեւ կը լուայ ստամոքսը եւ աղիքները:
  2. Խմել գաւաթ մը ջուր ամէն ժումէ առաջ, որպէսզի ստամոքսը լեցուելով անհատը յագեցած զգայ, ստամոքսը պատրաստուի կերակուր ընդունելու, լեզուի պտուկները արթննան, բերանի չորութիւնը նուազի եւ բերանի մէջ կուտակուած մնացորդները  մաքրուին:
  3. Խմել աշխատանքէ եւ մարզանքէ առաջ եւ ետք ջրանուազում չունենալու համար.
  4. Ժումերու միջեւ ջուր խմել.
  5. Ջուր խմել դեղերու հետ, որպէսզի անոնք արագ ներծծուին.
  6. Ջուր խմել հիւանդութեան ընթացքին, որպէսզի մարմնի մանրէները շու-տով լուծուին.
  7. Ջուր խմել յոգնութենէ ետք.
  8. Քնանալէ երկու ժամ առաջ դադրիլ ջուր խմելէ.
  9. Կերակուրին հետ շատ ջուր չխմել, որովհետեւ ջուրը ստամոքսէն դուրս կուգայ արագօրէն եւ հետը կը տանի ստամոքսաթթուն ու արգելք կը հանդի-սանայ մարսողութեան գործընթացին.
  10. Խմել փոքր ումպերով, խմել դանդաղ եւ պահելով ջուրը բերնին մէջ՝ ծարաւի զգացումը մեղմացնելու համար.
  11. Զովանալու համար խմել պաղ ջուր եւ ոչ թէ սառած ջուր եւ կամ սառոյցով ջուր.
  12. Սառած ջուր չխմել, որովհետեւ ան ծարաւը չի յագեցներ եւ կը թուլցնէ ստամոքսի մկանները ու պատճառ կը դառնայ կրկնապատկելու խմուելիք ջուրի քանակը.
  13. Թէյը, սուրճը, ոգելից ըմպելիները ջուրը չեն փոխարիներ, այլ ընդհա-կառակը մարմնի բջիջները կը ջրազրկեն:

 

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*