«ՄԵՆՔ ՈՒԶՈՒՄ ԵՆՔ ՄԻԱՑԵԱԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆ, ԱՌԱՆՑ ԱԶԱՏ ԵՒ ԱՆԿԱԽ ԵՐԿՐԻ… ԱՅԴՊԷՍ ՉԻ ԼԻՆՈՒՄ» ԿԸ ՅԱՅՏՆԷ ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՄՕՏ ՀՀ ՆԱԽԿԻՆ ԴԵՍՊԱՆ ԱՐԱ ՊԱՊԵԱՆ

0 0
Read Time:23 Minute, 39 Second

p8-9 ara_papian Ստո­րեւ, լոյս կ’ըն­ծա­յենք խմբագ­րու­թեանս կող­մէ կա­տար­ուած հար­ցա­զրոյց մը, »Մոտուս Վի­վենտի« հիմ­նար­կի ղե­կա­վար եւ նա­խա­պէս տա­րի­ներ շա­րու­նակ, Գա­նա­տա­յի մօտ, ՀՀ դես­պա­նի պաշ­տօ­նը ստանձ­նած Արա Պապ­եա­նի հետ: Հար­ցազ­րոյ­ցին կից, նա­եւ յօդ­ուած մը, գրուած նոյ­նինքն Արա Պապ­եա­նի կող­մէ:

 Հ.- Անց­նող ամիս­նե­րուն, ազ­դան­շա­նը տրուե­ցաւ հայ-թուրք յա­րա­բե­րու­թեանց մեր­ձեց­ման գոր­ծըն­թա­ցին եւ ահա­ւա­սիկ Օգոս­տո­սի աւար­տին հրա­պա­րակ­ուե­ցան ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րը: Ինչ­պէ՞ս կը վեր­լու­ծէք ան­ցու­դար­ձերն ու ընդ­հան­րա­պէս գոր­ծըն­թա­ցը:

Պ.- Գի­տէք, ով ինչ էլ ու­զում է ասի, ինձ հա­մար մի­ան­շա­նակ է, որ ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րը կա­տար­եալ ձա­խո­ղում են: Ընդ­հան­րա­պէս, մենք սո­վո­րու­թիւն ու­նինք մեր ան­յա­ջո­ղու­թիւն­նե­րը բա­ցատ­րել դրսի գոր­ծօն­նե­րով:  Ես դեռ կ’անդ­րա­դառ­նամ դրսի գոր­ծօն­նե­րին, սա­կայն կար­ծում եմ, որ ներ­կայ ճգնա­ժա­մը, առա­ջին հեր­թին ներ­հա­յաս­տան­եան եւ ներ­հայ­կա­կան զար­գա­ցում­նե­րի ար­դիւնք է:

Պե­տու­թիւն­նե­րի փոխ­յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը դա­ժան պայ­քար է: Այն շատ բա­նով նման է գի­շա­տիչ­նե­րի պայ­քա­րին: Հի­մա միւս պե­տու­թիւն­ներն ար­եան հոտ են առել, հաս­կա­ցել են, որ  վի­րա­ւոր Հա­յաս­տա­նին կա­րե­լի է շատ բան պար­տադ­րել: Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը եր­բեք այս­քան թոյլ չեն եղել: Այ­սօր երկ­րում տի­րող դա­ժա­նու­թիւնը հե­տե­ւանք է հենց այդ թու­լու­թեան: Իշ­խա­նու­թիւնը յե­նա­րան չու­նի երկ­րում, հե­տե­ւա­բար պատ­րաստ է դրսում շատ բան զի­ջել իշ­խա­նու­թիւնը պա­հե­լու հա­մար: Ի հար­կէ, ամէն ինչ ար­ւում է յա­նուն հայ­րեն­իքի: Մի­եւ­նոյն ժա­մա­նակ ու­զում եմ շեշ­տել, որ ինչ այ­սօր տե­ղի է ու­նե­նում Հա­յաս­տա­նում, միայն վեր­ջին 1-2 տար­ուայ ար­դիւն­քը չէ:  Յա­նուն ազ­գա­յին մեծ եւ հե­ռա­ւոր գա­ղա­փար­նե­րի, մենք կար­ծում էինք, որ շատ ան­ցո­ղիկ բա­նե­րի վրայ կա­րե­լի է աչք փա­կել: Ի վեր­ջոյ պե­տու­թեան ման­կա­կան հիւան­դու­թիւն է կ’անց­նի: Այ­սօր ակն­յայտ է, պե­տու­թիւն կա­ռու­ցե­լու գոր­ծում մեծ ու փոքր բա­ներ չկան: Ամէն ինչ կա­րե­ւոր է: Առանց ազատ , այ­սինքն ժո­ղովր­դա­վար Հա­յաս­տա­նի, չի կա­րող լի­նել ան­կախ Հա­յաս­տան: Առանց ան­կախ Հա­յաս­տա­նի, այ­սինքն դրսի ու­ժե­րից  չկա­ռա­վա­րուող երկ­րի, չի կա­րող լի­նել մի­աց­եալ Հա­յաս­տան: Ազատ ու ան­կախ Հա­յաս­տանն է մի­աց­եալ Հա­յաս­տա­նի խա­րիս­խը: Մենք ու­զում ենք մի­աց­եալ Հա­յաս­տան, առանց ազատ եւ ան­կախ երկ­րի… Այդ­պէս չի լի­նում: 

13-րդ դա­րի առա­կա­գիր Վար­դան Այ­գեկ­ցին մի առակ ու­նի: Հե­ղե­ղը սրբում տա­նում է այ­րի կնոջ այ­ծե­րը: Որ­դին հարց­նում է. «Մայր ի՞նչ էր դա»: Մայ­րը պա­տաս­խա­նում է. «Մենք ամէն ան­գամ կա­թը ծա­խե­լիս մի շե­րեփ ջուր էինք խառ­նում, որ աւե­լի շատ լի­նի, աւե­լի շատ շա­հենք: Հի­մա այդ մի շե­րեփ ջու­րը հա­ւաք­ուեց, հե­ղեղ դար­ձաւ, եկաւ սրբեց ամէն ինչ»:

Պե­տա­կան շի­նա­րա­րու­թեան մէջ մենք շատ սխալ­ներ ենք թոյլ տուել: Այդ­տեղ մեղ­քի բա­ժին ու­նենք մենք բո­լորս: Բայց, բնա­կա­նա­բար, աւել շատ է նրանց մեղ­քը, ով­քեր ի պաշ­տօ­նէ աւելի մեծ  ազ­դե­ցու­թիւն են ու­նե­ցել պե­տա­կա­նա­շի­նու­թեան գոր­ծըն­թա­ցի վրայ:

Հի­մա ար­տա­քին գոր­ծօն­նե­րի մա­սին: Աշ­խար­հում շատ ու­ժեր կան, որ իրենց շահն ու­նեն Հա­րա­ւա­յին Կով­կա­սում: Ամէն մէկն իրենն ու­նի: Արեւ­մուտքն ու­զում է դուրս մղել Ռու­սաս­տա­նին, Թուրք­ի­ան ու­զում է այդ ալի­քի վրայ ու­ժե­ղաց­նել իր դիր­քե­րը մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նում: Ատր­պէյ­ճանն ու­զում է ռազ­մի դաշ­տում կորց­րա­ծը խօ­սակ­ցու­թիւն­նե­րով ետ բե­րել եւ կար­ծես ստաց­ւում է: Ռու­սաս­տա­նը մի­ան­գա­մից իրա­րա­մերժ եր­կու բան է ու­զում: Մի կող­մից ու­զում է  փակ պա­հել Հա­րա­ւա­յին Կով­կա­սը դրսի ազ­դե­ցութ­իւն­նե­րից, միւս կող­մից ու­զում է  իր ազ­դե­ցու­թիւնը Հա­յաս­տա­նի վրա­յով ար­տա­ծել Թուրք­իա: Ըստ էու­թեան, դա կա­րե­լի է բա­ցատ­րել Ռու­սաս­տա­նի ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թեան վրայ  եր­կու ու­ժա­յին կեդ­րոն­նե­րի ազ­դե­ցու­թեամբ: Ռազ­մա­կան եւ անվ­տան­գու­թեան կա­ռոյց­նե­րը բնաւ շա­հագրգռ­ուած չեն հայ-թրքա­կան սահ­մա­նի բաց­մամբ, որով­հե­տեւ դա կը դիւ­րաց­նի զէն­քի, զի­նամ­թեր­քի, իս­լա­միստ վարձ­կան­նե­րի եւ թմրա­նիւ­թե­րի փո­խադ­րու­մը Հա­րա­ւա­յին Կով­կաս: Տնտե­սա­կան շրջա­նակ­նե­րը շա­հագրգռ­ուած են, քա­նի որ իրենք են ամ­բող­ջու­թեամբ տնօ­րի­նում Հա­յաս­տա­նի ելեկտ­րա­ցան­ցե­րը, գա­զա­մուղ­նե­րը, եր­կա­թու­ղին, ելեկտ­րա­կա­նութ­եան ար­տադ­րու­թեան մե­ծա­գոյն մա­սը, զգա­լի բա­ժին ու­նեն հե­ռա­հա­ղոր­դակ­ցու­թիւն­նե­րի ոլոր­տում: Ռու­սա­կան տնտես­վա­րող­նե­րը չեն կա­րող բա­ւա­րար­ուել միայն Հա­յաս­տա­նի շու­կա­յով, նրանք  Հա­յաս­տա­նի մի­ջո­ցով ու­զում են մտնել թրքա­կան շու­կայ: Երբ մեր ղե­կա­վա­րու­թիւնը  ոգե­ւո­րու­թեամբ  ամէն ինչ ծա­խում էր ռուս­նե­րին, պար­տա­ւոր էր կան­խա­տե­սեր այ­սօր­ուայ իրա­վի­ճա­կը:

Թւում է, բո­լո­րը գի­տեն ի՞նչ են ու­զում, միայն մենք չգի­տենք ի՞նչ ենք ու­զում: Մեր ամ­բողջ քա­ղա­քա­կա­նութ­իւ­նը հաշ­ուարկ­ուած է 1-2 տար­ուայ վրայ: Առա­ւե­լա­գոյ­նը մին­չեւ յա­ջորդ ընտ­րու­թիւն­նե­րը: Սա այն պատ­ճա­ռով է, որով­հե­տեւ, տնտե­սու­թեան նման, նա­եւ քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնն է մե­նաշ­նորհ­ուած: Քա­ղա­քա­կա­նու­թեան ճշմար­տա­ցիու­թեան չա­փա­նի­շը ոչ թէ փաստն ու փաս­տարկն է, այլ դրա հե­ղի­նա­կի պաշ­տօ­նը: 

 

Հ.- Ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րու նա­խա­գի­ծին մէջ, ոչ մէկ նշում կայ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին: Վստա­հա­բար այս մէ­կը իր ժխտա­կան եւ բա­ցա­սա­կան անդ­րա­դար­ձը պի­տի ու­նե­նայ, յատ­կա­պէս տա­րի­ներ շա­րու­նակ տա­ժա­նա­կիր աշ­խա­տանք­նե­րու ար­դիւնք, ձեռք ձգուած աշ­խա­տանք­նե­րուն դի­մաց:

Պ.- Ինչ­պԷ՞ս չկայ: Այո, չկայ «ցե­ղաս­պա­նու­թիւն» բա­ռը, սա­կայն յղու­մը կայ: Երբ աս­ւում է, որ միջ­պե­տա­կան են­թա­յան­ձա­ժո­ղո­վը «գի­տա­կան անա­չա­ռու­թեամբ»  (այ­սինքն մենք ըն­դու­նում ենք, որ մին­չեւ հի­մա այն կողմ­նա­կալ է եղել) ու­սում­նա­սի­րե­լու է եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րի մի­ջեւ «գո­յու­թիւն ու­նե­ցող հիմ­նա­հար­ցե­րը», ապա պար­զից էլ պարզ է, որ դա առա­ջին հեր­թին, եթէ ոչ բա­ցա­ռա­պէս, Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հարցն է: Եթէ մէ­կը չգոր­ծա­ծի Ուա­շինկ­թըն բա­ռը, փո­խա­րէնն ասի «Ես գնում եմ Ա.Մ.Ն.-ի մայ­րա­քա­ղաք», մի­թէ՞ պարզ չէ, որ խօս­քը Ուա­շինկ­թը­նի մա­սին է: 

Յե­տոյ, ես ամե­նավ­տան­գա­ւո­րը հա­մա­րում եմ, սահ­ման­նե­րի ճա­նա­չու­մը, ոչ թէ են­թա­յանձ­նա­ժո­ղո­վի ստեղ­ծու­մը: Այո, նման յանձ­նա­ժո­ղո­վը կա­րող է վնա­սել ճա­նաչ­ման գոր­ծըն­թա­ցին, սա­կայն մենք միշտ էլ կա­րող ենք դուրս գալ նման յանձ­նա­ժո­ղո­վից եւ ետ շրջել ողջ գոր­ծըն­թա­ցը: Սահ­ման­նե­րի ճա­նա­չու­մը կա­րող է անշր­ջե­լի  իրա­ւա­կան հե­տե­ւանք­ներ ստեղ­ծել: 

 

Հ.- Ինչ­պէ՞ս կա­րե­լի պի­տի ըլ­լայ այս հար­ցին շու­տա­փոյթ լու­ծում մը գտնել, մա­նա­ւանդ որ վեր­ջերս Ան­գա­րա գոր­ծի լծած է լոպի­ին­կի նա­խա­րա­րու­թիւն մը:

Պ.- Ես առիթ ու­նե­ցել եմ բազ­մա­թիւ ան­գամ­ներ գրե­լու եւ յայ­տա­րա­րե­լու, որ հար­ցի մի­ակ լու­ծու­մը, ոչ այն­քան շու­տա­փոյթ,  տես­նում եմ իրա­ւա­կան  դաշ­տում:  Հա­մա­ձայն չեմ այն տե­սա­կէտ­նե­րի հետ, ով­քեր ասում են, որ հո­ղա­յին հար­ցը կա­րե­լի է լու­ծել միայն ռազ­մա­կան մի­ջոց­նե­րով: Այո,  հար­ցը լուծ­ւում է միայն ու­ժով, սա­կայն ուժն ու ռազ­մա­կան կա­րո­ղու­թիւնը նոյ­նա­կան չեն: Տե­սէ°ք, այս ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րով Թուրք­ի­ան փոր­ձում է իրա­ւա­կան դաշ­տում ամ­րագ­րել հայ-թրքա­կան սահ­մա­նը: Եթէ միայն ու­ժի հարց լի­նէր, ապա Թուրք­ի­ան դա պի­տի չա­նէր, քա­նի որ ար­դէն 89 տա­րի բռնագ­րա­ւուած է պա­հում մեր հայ­րե­նի­քի զգա­լի մա­սը: Ու­րեմն,  հար­ցի իրա­ւա­կան կող­մը խիստ կա­րե­ւոր է:

 

Հ.- Սահ­մա­նի բա­ցու­մով, Հա­յաս­տա­նի տնտե­սու­թիւնը պի­տի բա­րե­լաւ­ուի՞:  Շօ­շա­փե­լի դրա­կան ար­դիւնք պի­տի ար­ձա­նագ­րու­ի՞: Վեր­ջա­պէս, ո՞վ պի­տի ըլ­լայ իս­կա­կան շա­հա­ւո­րը:

Պ.- Ցաւն այն է, որ մենք այս­քան զի­ջում­նե­րից յե­տոյ, տնտե­սա­կան առու­մով էա­պէս չենք  շա­հե­լու: Մին­չե­ւ իսկ նրանք, ով­քեր միայն տնտե­սա­կան շա­հի տե­սան­կիւ­նից են մօ­տե­նում, նշում են, որ բեռ­նա­փո­խադ­րում­նե­րը որոշ ուղ­ղու­թիւն­նե­րում  կÿէ­ժա­նա­նայ առա­ւե­լա­գոյ­նը 20-25 առ հա­րիւր տո­կո­սով: Քա­նի որ փո­խադ­րավ­ճա­րը կազ­մում է ապ­րան­քի գնի առա­ւե­լա­գոյն 10-15 առ հա­րիւ­րը, ապա դրա 20-25 առ հա­րիւ­րը կը լի­նի ընդ­հա­նուր գնի 2-4 առ հա­րիւ­րը: Այ­սինքն, ան­գամ 500 միլի­ոն ապ­րան­քաշր­ջա­նա­ռութ­եան մէջ այն կը լի­նի տա­րե­կան 10-20 միլի­ոն: Սա­կայն իրա­կա­նու­թեան մէջ այս­քան էլ չի լի­նի, որով­հե­տեւ բեռ­նա­փո­խադ­րում­նե­րի մեծ մասն իրա­կա­նաց­նե­լու են թուր­քե­րը, հե­տե­ւա­բար շա­հողն էլ իրենք են լի­նե­լու: Սա կա­րող է չազ­դել ան­գամ հա­յաս­տան­եան շու­կա­յում ապ­րանք­նե­րի գնե­րի վրայ, որով­հե­տեւ ապ­րան­քի գի­նը որոշ­ւում է ոչ թէ վա­ճա­ռա­կա­նի կա­տա­րած ծախ­սե­րով, այլ առա­ջար­կի եւ պա­հան­ջար­կի յա­րա­բե­րակ­ցութ­եամբ: Տնտե­սա­կան մե­նաշ­նորհ­նե­րը պահ­պան­ուե­լու դէպ­քում, գնե­րը կը լի­նեն նոյն­քան վե­րահս­կե­լի, որ­քան հի­մա:

Ասել, որ ոչ մի հա­յաս­տան­ցի գոր­ծա­րար չի շա­հի, սխալ կը լի­նի: Օրի­նակ, Հա­յաս­տա­նում եր­կու ցե­մեն­տի մեծ գոր­ծա­րան կայ: Նրանք մեծ շու­կա­յի եւ եր­կա­թու­ղա­յին փո­խադ­րա­մի­ջո­ցի պէտք ու­նեն: Յի­շէք ո՞ւմ են նրանք պատ­կա­նում եւ ով­քե՞ր են փա­յա­տէրե­րը, կը հաս­կա­նաք, թէ ին­չո՞ւ կայ շա­հագրգր­ռու­թիւն ամէն գնով սահ­մա­նը բա­ցե­լու: Առան­ձին ու­զում եմ նշել, որ, ցե­մեն­տի աւե­լի շատ վա­ճառ­քը  Հա­յաս­տա­նի պայ­ման­նե­րում ան­պայ­մա­նօ­րէն չի նշա­նա­կում  աւե­լի շատ հար­կե­րի վճա­րում: Մեզ մօտ հար­կե­րը վճար­ւում եմ ըստ ներ­քին հա­մա­ձայ­նու­թեան եւ ոչ թէ ըստ եկա­մուտ­նե­րի:

Հ.- Ար­ցա­խի առն­չու­թեամբ ստեղծ­ուած իրա­վի­ճա­կը, ի՞նչ անակն­կալ­ներ կը սպա­սէ, մա­նա­ւանդ որ անուղ­ղակի­օ­րէն թրքա­կան կող­մը նշած է, թէ այս ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րու գոր­ծադ­րու­թեան ըն­թաց­քին Ատր­պէյ­ճա­նը մտա­հո­գող հար­ցերն ալ պի­տի լուծ­ուին:

Պ.- Թէ­եւ ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րի մէջ ուղ­ղակի­օ­րէն նշուած չէ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի հար­ցը, այ­նու­հան­դերձ ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րի մէջ  կան դրոյթ­ներ, որոնք, ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րի ու­ժի մէջ մտնե­լու դէպ­քում,  ուղ­ղա­կի անդ­րա­դարձ կÿու­նե­նան  նշեալ հա­կա­մար­տու­թեան վրայ: Օրի­նակ, Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան եւ Թուրք­իոյ Հան­րա­պե­տու­թեան մի­ջեւ դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­ր հաս­տա­տե­լու մա­սին ար­ձա­նագ­րու­թեան եր­րորդ կէ­տը հռչա­կում է. «Վե­րա­հաս­տա­տե­լով երկ­կողմ եւ մի­ջազ­գա­յին յա­րա­բե­րութ­իւն­նե­րում իրա­ւա­հա­ւա­սա­րութ­եան, ինք­նիշ­խա­նութ­եան, այլ պե­տութ­իւն­նե­րի ներ­քին գոր­ծե­րին չմի­ջամ­տե­լու, տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թեան եւ սահ­ման­նե­րի ան­խախ­տե­լիու­թեան սկզբունք­նե­րը  յար­գե­լու եւ յար­գանքն ապա­հո­վե­լու իրենց պար­տա­ւո­րու­թիւնը»: Միայն այս պար­բե­րութ­եան մէջ կայ մի քա­նի կէտ, որոնք կա­րող են մեկ­նա­բան­ուել ի վնաս Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի:  Նախ անըն­դու­նե­լի է, որ  սկզբունք­նե­րի թուար­կու­մից դուրս է մնա­ցել ժո­ղո­վուրդ­նե­րի ինք­նո­րոշ­ման սկզբուն­քը:  Յե­տոյ, «պե­տու­թիւն­նե­րի ներ­քին գոր­ծե­րին չմի­ջամ­տե­լու,  տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նութ­եան եւ սահ­ման­նե­րի ան­խախ­տե­լիու­թեան» սկզբունք­նե­րի յի­շա­տա­կու­մը ոչ միայն «երկ­կողմ», այ­լեւ «մի­ջազ­գա­յին յա­րա­բե­րութ­իւն­նե­րի» առու­մով, հան­գիստ կա­րող է չա­րա­շահ­ուել՝ կան­խե­լու հա­մար Հա­յաս­տա­նի ցան­կա­ցած «մի­ջամ­տու­թիւն»  Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի հար­ցում: «Մի­ջազ­գա­յին յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րում», այ­սինքն նա­եւ Ատր­պէյ­ճա­նի հետ մեր յա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րում, ճա­նա­չե­լով  «տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նութ­յան եւ սահ­ման­նե­րի ան­խախ­տե­լիու­թեան» սկզբունք­նե­րը, այն էլ առանց ժո­ղո­վուրդ­նե­րի ինք­նորշ­ման յի­շա­տակ­ման, ըն­դու­նում ենք Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղը Ատր­պէյ­ճա­նի կազ­մի մէջ մնա­լը:

 

Հ.- Կը կար­ծէ՞ք թէ բո­ղո­քի ալի­քը, թէ° սփիւռ­քի եւ թէ° Հա­յաս­տա­նի մէջ, պի­տի կա­րե­նայ կա­սեց­նել, այս ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րու գոր­ծըն­թա­ցը:

Պ.-  Ամէն ինչ կախ­ուած կը լի­նի, թէ բո­ղո­քի ալիքն ի՞նչ ընդգր­կում կÿու­նե­նայ: Յատ­կա­պէս, խիստ կա­րե­ւոր է Հա­յաս­տա­նի ժո­ղովր­դի դիր­քո­րո­շու­մը: Մի բան պարզ է, եթէ Հա­յաս­տա­նում հա­րիւր­հա­զա­րա­նոց ցոյ­ցեր չլի­նեն Սերժ Սարգս­եա­նը ետ չի կանգ­նի իր քա­ղա­քա­կա­նու­թիւ­նից: Իսկ նման ցոյ­ցե­րի հնա­րա­ւո­րու­թիւն, ցա­ւօք սրտի, ես  չեմ տես­նում: Ժո­ղո­վուրդն ընդ­հան­րա­պէս վա­խե­ցած է, առանձ­նա­պէս Մարտ 1-ից յե­տոյ: Իսկ Սփիւռքն այ­սօր գրե­թէ որե­ւէ լծակ չու­նի Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րի վրայ՝ ոչ իրա­ւա­կան, ոչ ֆի­նան­սա­կան, ոչ բա­րո­յա­կան:

Ես ինքս ամէն օր մի ակ­նարկ կամ յօդ­ուած եմ գրում, բա­ցա­յայ­տե­լու ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րի մէջ առ­կայ ակն­յայտ կամ քօղարկ­ուած ծու­ղակ­ներն ու վտանգ­նե­րը:  Սա­կայն ես դա անում եմ առա­ւե­լա­պէս ժո­ղովր­դին իրա­զեկ դարձ­նե­լու նպա­տա­կով, ոչ թէ իշ­խա­նութ­յուն­նե­րին հա­մո­զե­լու: Իշ­խա­նու­թիւն­ներն ամէն ինչ լաւ գի­տեն: Նրանք այս քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնն են իրա­կա­նաց­նում  ոչ թէ ան­տեղ­եա­կու­թիւ­նից, այլ որով­հե­տեւ այդ­պէս ձեռ­նա­տու է իրենց: Այս­տեղ պաշ­տօ­նի եւ շա­հի հարց է, ոչ թէ քա­ղա­քա­կան հա­մոզ­մուն­քի կամ ազ­գա­յին/պե­տա­կան մտա­հո­գու­թիւն­նե­րի:

 

ՀԱ­ՅՈՑ ՊԵ­ՏԱ­ԿԱ­ՆՈՒ­ԹԵԱՆ ԳԱ­ՂԱ­ՓԱ­ՐԱ­ԿԱՆ ՀԻՄ­ՔԸ

 

Գի­շե­րաշր­ջիկ զոյգ ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րի քննարկ­մա­նը յատ­կաց­ուած քա­ռա­սուն­քից ար­դէն ան­ցել է տա­սը օրը: Ակն­յայտ է« որ »ներ­քին քննար­կում­նե­րը« չեն ստաց­ւում: Բնա­կան է« որ նման պայ­ման­նե­րում չպի­տի ստաց­ուէ­ին: Նման պայ­ման­նե­րում ոչինչ չի ստաց­ւում եւ ոչինչ էլ չի ստաց­ուի:

Հան­գա­մանք­նե­րի բե­րու­մով ես Վլա­դի­միր Իլի­չի նման այս քննար­կում­նե­րին մաս­նակ­ցում եմ »Նա­մակ­ներ հեռ­ուից« ձե­ւա­չա­փով: Որոշ թե­րու­թիւն­նե­րով հան­դերձ« սա իր առա­ւե­լու­թիւնն ու­նի. ես զերծ եմ մնում որե­ւէ կող­մի ազ­դե­ցու­թիւ­նից եւ կա­րող եմ առաջ­նորդ­ուել միայն իմ՝ տա­րի­նե­րի որո­նում­նե­րի ար­դիւն­քում ձե­ւա­ւոր­ուած հա­մոզ­մունք­նե­րով:

Եր­կա­րա­տեւ ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­նե­րը եւ դիւա­նա­գի­տա­կան փորձն ինձ յան­գեց­րին հե­տեւ­եալ եզ­րա­կա­ցու­թեան. Հայ­կա­կան հար­ցի լու­ծումն է հա­յոց պե­տա­կա­նու­թեան հզօ­րաց­ման եզա­կի հնա­րա­ւո­րու­թիւնը եւ հայ ժո­ղովր­դի յա­րա­տեւ­ման մի­ակ ու­ղին: Բնա­կան հարց կա­րող է առա­ջա­նալ. Իսկ ի՞նչ ասել է Հայ­կա­կան հարց եւ ի՞նչ է նշա­նա­կում նրա լու­ծու­մը ներ­կայ փու­լում:

Սկզբնա­ւոր­ուե­լով որ­պէս Օս­ման­եան կայս­րու­թեան հպա­տակ հա­յե­րի ան­հա­տա­կան եւ հա­ւա­քա­կան անվ­տան­գու­թեան եւ ար­ժա­նա­պա­տուու­թեան հարց« այն աս­տի­ճա­նա­բար վե­րա­ճել է հա­յոց պե­տա­կա­նու­թեան եւ այդ պե­տա­կա­նու­թեան ոտ­նա­հար­ուած իրա­ւունք­նե­րի վե­րա­հաս­տատ­ման հար­ցի: Ներ­կայ փու­լում Հայ­կա­կան հար­ցը մի­ջազ­գա­յին իրա­ւուն­քով ար­դի Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեա­նը յատ­կաց­ուած կամ վե­րա­պահ­ուած տա­րած­քա­յին« նիւ­թա­կան եւ բա­րո­յա­կան իրա­ւունք­նե­րի վե­րա­կանգ­նումն է:

Պէտք է քա­ջու­թիւն ու­նե­նալ նա­յե­լու դա­ժան ճշմար­տու­թեա­նը եւ յստակ գի­տակ­ցել. մենք կանգ­նած ենք այ­լընտ­րան­քի բա­ցա­կա­յու­թեան առ­ջեւ: Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւնը որ­պէս քա­ղա­քա­կան ինք­նու­րոյն եւ ար­ժա­նա­պա­տիւ մի­ա­ւոր կամ կա­րող է գո­յու­թիւն ու­նե­նալ միայն իր անօ­տա­րե­լի եւ ան­ժա­ման­ցե­լի իրա­ւուն­քնե­րի հաս­տա­տու­մով կամ« ընդ­հան­րա­պէս« չի կա­րող գո­յու­թիւն ու­նե­նալ որ­պէս այդ­պի­սին:

Հենց այս տես­նա­կիւ­նից է« որ պէտք է վեր­լու­ծել ներ­կայ գոր­ծըն­թաց­նե­րը եւ դրանց ըն­կե­ցիկ եր­կուոր­եակ­նե­րը հան­դի­սա­ցող զոյգ ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րը: Արդ­եօ՞ք նշեալ ար­ձա­նագ­րու­թիւննե­րի ստո­րագ­րու­մը նպաս­տում է հա­յոց պե­տա­կա­նու­թեան կեն­սա­­պահով­ման գոր­ծօն­նե­րի ու­ժե­ղաց­մա­նը եւ ազ­գա­յին/պե­տա­կան հզօ­րու­թեան աճին« թէ կա­րող է« հա­կա­րակ ակն­կա­լի­քին« կոր­ծա­նա­րար ար­դիւնք ու­նե­նալ:

Մի­ան­գա­մից ասեմ« որ իմ հա­մոզ­մամբ ար­դիւն­քը բա­ցա­սա­կան է լի­նե­լու: Առ­կայ ար­ձա­նագ­րու­թիւն­ներն ու­նեն դրոյթ­ներ« որոնց ամ­րագ­րումն ան­գամ ապա­գա­յում անհ­նա­րին է դարձ­նում Հայ­կա­կան հար­ցի որե­ւէ լու­ծու­մը: Պէտք չէ մո­ռա­նալ« որ եւ պայ­քա­րը յա­նուն Ար­ցա­խի« եւ պայ­քա­րը յա­նուն Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման« եր­բեք մե­կու­սի չեն եղել եւ հայ հա­սա­րա­կու­թեան մե­ծա­գոյն մա­սի կող­մից դի­տարկ­ուել են եւ դի­տարկ­ւում են« գի­տակ­ցա­բար կամ ան­գի­տակ­ցա­բար« որ­պէս Հայ­կա­կան հար­ցի լուծ­ման բա­ղադ­րիչ­ներ: Հայ­կա­կան հար­ցը լու­ծե­լու ձգտու­մը եղել է հա­յոց գո­յու­թեան վեր­ջին աւե­լի քան մէկ հա­րիւ­րամ­եա­կի մե­ծա­գոյն նպա­տա­կը: Չնա­յած այ­սօր եր­բեմն հնչող իրա­րա­մերժ տե­սա­կէտ­նե­րի« այն շա­րու­նա­կում է մնալ հա­յոց հա­մազ­գա­յին մի­ակ նպա­տա­կը:

Թուրք­իա­յի նկատ­մամբ հա­յոց իրա­ւունք­նե­րից հրա­ժա­րու­մը« որը նա­խանշ­ուած է զոյգ փաս­տաթղ­թե­րում« նշա­նա­կում է հրա­ժա­րում հա­յե­րին հա­մախմ­բող մի­ակ նպա­տա­կից« որը նշա­նա­կում է Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան էա­կան թու­լա­ցում եւ« ի վեր­ջոյ« կոր­ծա­նում: Հա­յոց երկ­նա­կա­մա­րի տակ այ­սօր առա­տօ­րէն հունձք անող քա­ղա­քա­կան շա­ման­նե­րին չնման­ուե­լու հա­մար« փոր­ձեմ միտքս ներ­կա­յաց­նել գի­տա­կան լե­զուով:

Քա­ղա­քա­գի­տու­թիւնը վա­ղուց է մշա­կել պե­տու­թեան հզօ­րու­թեան հաշ­ուար­կի բա­նա­ձե­ւը: Ամե­րիկ­եան քա­ղա­քա­գի­տու­թեան մէջ այն յայտ­նի է Եաբ­լոնս­կու (Jablonsky) բա­նա­ձեւ ան­ուա­նու­նով. Pp = (C+E+M) x (S+W)

Այս բա­նա­ձե­ւի մէջ. Pp ( Perceived power) հաշ­ուար­կուող հզօ­րու­թիւնն է; C (Critical mass: population + territory) որո­շիչ զանգ­ուա­ծը. բնակ­չու­թիւնը + տա­րած­քը; E (Economic capability) տնտե­սա­կան կա­րո­ղու­թիւնը; M (Military capability) ռազ­մա­կան կա­րո­ղու­թիւնը, S (Strategic purpose) հե­ռագ­նայ (ստրա­տեգ­ի­ա­կան) նպա­տա­կը; W (Will to pursue national strategy) ազ­գա­յին« հե­ռագ­նայ (ստրա­տեգ­ի­ա­կան) նպա­տա­կը հե­տապն­դե­լու կամ­քը:

Բա­նա­ձե­ւից ակն­յայտ է« որ պե­տու­թեան հզօ­րու­թիւնը նոյն­քան պայ­մա­նա­ւոր­ուած է հե­ռագ­նայ նպա­տա­կի առ­կա­յու­թեամբ եւ դրան հաս­նե­լու պե­տա­կան նպա­տա­կամղ­ուա­ծու­թեամբ« որ­քան բնակ­չու­թեամբ« տա­րած­քով« տնտե­սա­կան եւ ռազ­մա­կան հզօ­րու­թեամբ: Պե­տու­թեան հզօ­րու­թիւնը որո­շա­կի ցու­ցա­նիշ­նե­րի սոս­կա­կան գու­մար չէ« այլ շօ­շա­փե­լի« նիւ­թա­կան ցու­ցա­նիշ­նե­րի բազ­մա­պատ­կումն է նպա­տա­կի եւ նպա­տա­կամղ­ուա­ծու­թեան գու­մա­րա­յին ցու­ցա­նի­շով: Ան­կախ տա­րած­քի« բնակ­չու­թեան« տնտե­սա­կան եւ ռազ­մա­կան հզօ­րու­թիւ­նից« եթէ պե­տու­թիւնը չու­նի նպա­տակ« հե­տե­ւա­բար նրան հաս­նե­լու կամք« պե­տու­թեան հզօ­րու­թիւնը ոչինչ է« քա­նի որ ցան­կա­ցած թիւ բազ­մա­պատ­կած զրո­յով՝ ար­դիւն­քում զրօ է:

Այ­սօր Ղա­րա­բա­ղի հար­ցը« մի շարք առար­կա­յա­կան եւ ոչ առար­կա­յա­կան պատ­ճառ­նե­րով« չի հան­դի­սա­նում հա­մազ­գա­յին նպա­տակ: Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը ճա­նա­չել տա­լու քա­ղա­քա­կան գոր­ծըն­թացն« ըստ էու­թեան« լի­նե­լով հա­մազ­գա­յին նպա­տակ« չի կա­րող լի­նել պե­տա­կան նպա­տակ« քա­նի որ բա­ցա­կա­յում է այդ նպա­տա­կի մի­ջո­ցով որե­ւէ էա­կան ար­դիւն­քի հաս­նե­լու յստակ ճա­նա­պար­հը:

Հե­տե­ւա­բար« ոչ միայն Հայ­կա­կան հար­ցի լու­ծումն է հա­յոց պե­տա­կա­նու­թեան հզօ­րաց­ման եզա­կի հնա­րա­ւո­րու­թիւնը եւ հայ ժո­ղովր­դի յա­րա­տեւ­ման մի­ակ ու­ղին« այ­լեւ Հայ­կա­կան հար­ցը լու­ծե­լուն նպա­տա­կամղ­ուած ինք­նին գոր­ծըն­թա­ցը« այ­սինքն նման նպա­տա­կի առ­կա­յու­թիւնն ու նրան հաս­նե­լու քա­ղա­քա­կան կամ­քը« հա­յոց պե­տա­կա­նու­թեան հզօ­րու­թեան ամ­րապնդ­ման ան­փո­խա­րի­նե­լի գոր­ծօն է:

Մենք պի­տի չա­նենք քայ­լեր« որ կա­րող են թու­լաց­նել հա­յոց պե­տա­կա­նու­թիւնը եւ նրան զրկել գո­յու­թեան նպա­տա­կից« քան­զի հայ­րե­նի­քը« որ նպա­տակ չու­նի սոսկ բնա­կա­վայր է:

 

ԱՐԱ ՊԱՊԵԱՆ

Սեպ­տեմ­բեր 11, 2009

About Post Author

admin

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Ի՞ՆՉ ԿԸ ՄՏԱԾԷ ԵՐԵՒԱՆՑԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆ-ԹՈՒՐՔԻԱ ԲԱՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ ՄԱՍԻՆ
Next post ՊԷՏՔ Է ԽՆԱՅՈ°ՒԷՐ ԱՅՍ ՎԱՏՆՈՒՄԸ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles