«ԹՈՒՐՔԻԱՆ ԱՐՁԱՆԱԳՐԵԼ Է ՇՕՇԱՓԵԼԻ ՆՈՒԱՃՈՒՄՆԵՐ ՄԵՐ ՀԱՇՈՒԻՆ…» ՅԱՅՏՆԵՑ ՎԱՀԱՆ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ

0 0
Read Time:26 Minute, 35 Second

Սեպ­տեմ­բեր 2ին« Երե­ւա­նի կեդ­րո­նը գտնուող Շարլ Ազ­նա­ւուր հրա­պա­րա­կին շուրջ, Հայ Յե­ղա­փո­խա­կան Դաշ­նակ­ցու­թիւնը կազ­մա­կեր­պեց հա­ւաք մը,  նուիր­ուած Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թեան 18ամ­եա­կին« որու ըն­թաց­քին նա­եւ ար­տա­յայ­տեց իր ընդ­դի­մու­թիւնը հայ-թրքա­կան նա­խաս­տո­րագր­ուած ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րուն: Ստո­րեւ, ամ­բող­ջու­թեամբ լոյս կ°ըն­ծա­յենք Հ.Յ.Դ. Բիւ­րո­յի ան­դամ Վա­հան Յով­հան­նիս­եա­նի ելոյ­թը:

 

Սրտանց շնոր­հա­ւո­րում ենք բո­լո­րիդ Ար­ցա­խի ան­կա­խու­թեան օր­ուայ առի­թով:

Որ­քան կÿու­զէի« որ այ­սօր­ուայ մեր տօ­նա­կան տրա­մադ­րու­թիւնը ստուեր­ուած չլի­նէր մտա­հո­գու­թեան ամ­պե­րով« բայց մտա­հո­գու­թիւն­նե­րը կան« նրանք կու­տակ­ւում են եւ լուրջ սպառ­նա­լիք­նե­րի նշան հան­դի­սա­նում:

Աւե­լի քան մէկ տա­րի է ան­ցել այն օր­ուա­նից« երբ սկիզբ դնե­լով այս­պէս կոչ­ուած »ֆու­թպո­լա­յին դիւա­նա­գի­տու­թեա­նը« ՀՀ նա­խա­գա­հը յայ­տա­րա­րեց Մոսկ­ուա­յում« որ մտա­դիր է նոր քայ­լեր ձեռ­նար­կել հայ-թուր­քա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը խթա­նե­լու ուղ­ղու­թեամբ« որ պատ­րաստ­ւում է Հա­յաս­տան հրա­ւի­րել Թուրք­ի­յի նա­խա­գա­հին ֆու­թպո­լա­յին խա­ղի առի­թով: ՀՀ նա­խա­գահն այն ժա­մա­նակ ասաց. »թուր­քա­կան կող­մը առա­ջար­կում է ձե­ւա­ւո­րել մի յանձ­նա­ժո­ղով« որը պէտք է ու­սում­նա­սի­րի պատ­մա­կան փաս­տե­րը: Մենք դէմ չենք այդ­պի­սի յանձ­նա­ժո­ղո­վի ստեղծ­մա­նը« բայց այն ժա­մա­նակ« երբ կը բաց­ուի սահ­մա­նը մեր պե­տու­թիւն­նե­րի մի­ջեւ«:

Ար­դէն այն պա­հին այդ յայ­տա­րա­րու­թիւնն առա­ջաց­րեց դժգո­հու­թեան ալիք« որը պար­տադ­րեց ԱԳՆ եւ նա­խա­գա­հա­կան աշ­խա­տա­կազ­մե­րին հան­դէս գալ մի շարք պար­զա­բա­նում­նե­րով« որոնք սա­կայն ամ­բող­ջու­թեամբ չփա­րա­տե­ցին հա­սա­րա­կա­կան ան­հանգս­տու­թիւնը:

Որով­հե­տեւ միայն դա չէր« որ պա­հան­ջում էին եւ շա­րու­նա­կում են պա­հան­ջել մե­զա­նից թուր­քե­րը: Հա­յաս­տանն իր կող­մից գնաց շատ մեծ զի­ջու­մի՝ յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ հաս­տա­տե­լու հա­մար« որ­պէս նա­խա­պայ­ման« առաջ չքա­շեց Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան՝ Թուրք­իա­յի կող­մից ճա­նա­չե­լու հար­ցը: Բայց Թուրք­ի­ան այդ­քան մե­ծա­հո­գի չգտնուեց:

Բո­լո­րիդ յայտ­նի են Հա­յաս­տա­նի հետ յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ հաս­տա­տե­լու այն երեք նա­խա­պայ­ման­նե­րը« որ Թուրք­ի­ան դնում է մեր երկ­րի առ­ջեւ մեր ան­կա­խու­թեան հէնց առա­ջին տա­րի­նե­րից:

Նա­խա­պայ­ման­նե­րից առա­ջի­նը պա­հան­ջում է ընդ­հան­րա­պէս հրա­ժար­ուել Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման եւ դա­տա­պարտ­ման հե­տապն­դու­մից:

Մո­ռա­նալ ու լռել:

Երկ­րորդ նա­խա­պայ­մա­նը Հա­յաս­տա­նից պա­հան­ջում է ճա­նա­չել Թուրք­ի­ոյ տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թիւնը եւ 1920ի թուրք-պոլ­շե­ւիկ­եան հա­մա­ձայ­նու­թեամբ Հա­յաս­տա­նին պար­տադր­ուած սահ­մա­նի ան­խախ­տե­լիու­թիւնը:

Եւ վեր­ջա­պէս Թուրք­իոյ եր­րորդ նա­խա­պայ­մա­նը վե­րա­բե­րում է Ար­ցա­խին: Մեզ­նից ակն­կա­լում են մի­ա­կող­մա­նի զի­ջում­ներ յօ­գուտ Ատրպէյճա­նի այն չա­փով« որ կը բա­ւա­րա­րի ատրպէյճան­ցի­նե­րի ախոր­ժա­կը:

Ահա այս է եղել Թուրքի­ոյ մօ­տե­ցում­նե­րի այն փա­թե­թը« որով նա մտել էր դեռ տա­րի­ներ առաջ սկսուած հայ-թր­քա­կան բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թաց: Բնա­կան է« այն ժա­մա­նակ եր­կու կող­մերն էլ պաշտ­պա­նել են սե­փա­կան շա­հե­րը« բայց ու­ժե­ղի իր դիր­քից« մի­ջազ­գա­յին իր ազ­դե­ցու­թիւ­նից ողջ ծա­ւա­լով օգտ­ուե­լու Թուրք­իո­­յ հնա­րա­ւո­րու­թիւն­նե­րը սահ­մա­նա­փակ­ուած են եղել բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րի գաղտ­նիու­թեամբ:

Հա­յաս­տա­նի նոր նա­խա­գա­հի եւ նոր արտ­գործ­նա­խա­րա­րի հրա­պա­րա­կա­յին բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րի ճա­նա­պար­հով արագ ար­դիւնք­նե­րի հաս­նե­լու ձգտու­մը մենք որա­կում ենք առն­ուազն որ­պէս անզ­գու­շու­թիւն« որի գի­նը մեր երկ­րի եւ ժո­ղովր­դի հա­մար կա­րող է շատ թանկ լի­նել: Դա­տէք ինք­ներդ. Հա­մե­մա­տենք »ֆուտ­պո­լա­յին դիւա­նա­գի­տու­թեան« 14 ամիս­նե­րի ըն­թաց­քում կող­մե­րի ձեռք­բե­րում­ներն ու կո­րուստ­նե­րը:

 

Թուրք­ի­ան ար­ձա­նագ­րել է շօ­շա­փե­լի նուա­ճում­ներ մեր հաշ­ուին.

1. Այ­սօր աշ­խար­հով մէկ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման գոր­ծըն­թա­ցը փաս­տօ­րէն սա­ռեց­ուած վի­ճա­կում է: Մենք տե­ղե­կու­թիւն ու­նենք« որ ոչ շատ խո­շոր երկր­նե­րից որոշ­նե­րը« որոնք ժա­մա­նա­կին ճա­նա­չել ու դա­տա­պար­տել են ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը« հի­մա ափ­սո­սան­քով գնա­հա­տում են իրենց այդ քայ­լը՝ որ­պէս դիւա­նա­գի­տա­կան սխալ:

Փաս­տօ­րէն« Հա­յաս­տա­նի ղե­կա­վար­ներն իրենց գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րով շրջան­ցել ու խախ­տել են Ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թեան ռազ­մա­վա­րու­թեան այն դրոյ­թը« որի հա­մա­ձայն՝ »հե­տա­մուտ լի­նե­լով Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան հա­մընդ­հա­նուր« մաս­նա­ւո­րա­պէս՝ Թուրք­ի­ոյ կող­մից ճա­նաչ­մա­նը եւ դա­տա­պարտ­մա­նը՝ Հա­յաս­տա­նը այն դի­տար­կում է ոչ միայն պատ­մա­կան ար­դա­րու­թեան վե­րա­կանգն­ման« այ­լեւ տա­րա­ծաշր­ջա­նում փո­խա­դարձ վստա­հու­թեան մթնո­լոր­տի բա­րե­լաւ­ման եւ ապա­գա­յում նման ոճիր­նե­րի կան­խար­գել­ման հա­մա­տեքս­տում«:

2. Կտրուկ աճել է Թուրք­իոյ մի­ջազ­գա­յին հե­ղի­նա­կու­թիւնը: Այ­սօր ոչ ոք չի յի­շում մեր նա­խա­գա­հի Գիւ­լին Հա­յաս­տան հրա­ւի­րե­լու այս­պէս կոչ­ուած »խի­զախ քայ­լը«:

Բո­լոր լրատ­ուա­մի­ջոց­նե­րը լցուած են թուրք նա­խա­գա­հի՝ Հա­յաս­տան այ­ցե­լե­լու »խի­զախ քայ­լը« գո­վա­բա­նե­լով:

3. Թուրք­ի­ան դար­ձաւ ՄԱ­Կի Անվ­տան­գու­թեան Խորհր­դի ան­դամ« ընդ­լայ­նեց եւ ամ­րապն­դեց իր ռազ­մա­վա­րա­կան կա­պե­րը Ռու­սաս­տա­նի հետ« իսկ այ­սօր ար­դէն »հայ­րա­բար« բա­րե­լա­ւում է Սիր­իա-իրաք­եան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը:

4. ԵՄ ան­դամ դառ­նա­լու Թուրք­իա­յի հնա­րա­ւո­րու­թիւն­նե­րը նոյն­պէս զգալի­օ­րէն աճել են:

Իսկ ինչ ստա­ցաւ Հա­յաս­տա­նը: Նուա­ճում­ներ եթէ կան՝ ապա ինձ յայտ­նի չեն: Բայց կան լուրջ կո­րուստ­ներ: Թուենք միայն ակն­յայտ երե­ւա­ցող­նե­րը:

1. Նա­խա­գահ Օպա­ման ետ կանգ­նեց Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը ճա­նա­չե­լու իր փաս­տա­ցի խոս­տու­մից« որի կա­տար­մա­նը շատ մօտ էր« դրան դեռ կÿանդ­րա­դառ­նամ:

2. Յի­շենք ԱՄՆ դաշ­նա­յին Վճռա­բեկ դա­տա­րա­նի վեր­ջերս կա­յաց­րած որո­շու­մը« որը Ցե­ղաս­պա­նու­թեան զո­հե­րի ժա­ռանգ­նե­րին զրկում է նիւ­թա­կան փոխ­հա­տու­ցու­մից:

3. Ակն­յայտ է« որ Ռու­սաս­տա­նի քա­ղա­քա­կա­նու­թեան մէջ աւե­լի ու աւե­լի նկա­տե­լի է դառ­նում Հա­յաս­տա­նի շա­հե­րի ան­տե­սու­մը:

Պար­զա­բա­նեմ ասածս. երէկ­ուայ յայ­տա­րա­րու­թիւնը եւ ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րը ող­ջու­նող՝ ՌԴ ԱԳՆ մեկ­նա­բա­նու­թեան մէջ Թուրք­ի­ան եւ Հա­յաս­տա­նը հա­ւա­սա­րա­չափ դիտ­ւում են որ­պէս »բա­րե­կամ« երկր­ներ: Ռու­սաս­տա­նում կար­ծես մո­ռա­ցել են« որ Թուրք­ի­ան ՆԱ­ԹՕի ան­դամ է« իսկ Հա­յաս­տա­նը մին­չեւ վեր­ջերս ան­ուան­ւում էր ՌԴի (Ռուս­իոյ Դաշ­նու­թեան) »ռազ­մա­կան դաշ­նա­կից«:

4. Խո­րա­նում է Սփիւռ­քի օտա­րու­մը Հա­յաս­տա­նից: Նախ­կին վստա­հու­թիւնն այ­լեւս չկայ: Իսկ ին­չու չկայ: Մի կողմ թող­նե­լով տնտե­սա-կեն­ցա­ղա­յին պատ­ճառ­նե­րը՝ յի­շեց­նեմ եւս մէկ դրուագ Ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թեան ռազ­մա­վա­րու­թիւ­նից. »Հա­յաս­տան-սփիւռք կա­պե­րի ամ­րապնդ­ման նպա­տա­կով ՀՀ ջան­քերն ուղղ­ուած են ՀՀ եւ ԼՂՀ հա­մար կեն­սա­կան նշա­նա­կու­թիւն ու­նե­ցող խնդիր­նե­րի լուծ­մա­նը Սփիւռ­քի (մաս­նակ­ցու­թեան) հա­մա­կարգ­ուած ապա­հո­վու­մը«: Սա գրուած է« բայց եր­բեք չի իրա­կա­նաց­ուած: Էլ որ­տե­ղից վստա­հու­թիւն մնայ:

5. Կար­ծում էք՝ պա­տա­հա­կա՞ն են Վրաս­տա­նի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը հէնց այս օրե­րին այն­քան լկտի­ա­ցել« որ սկսել են կսմիթ­նե­րով պո­կել Հա­յաս­տա­նի հիւ­սի­սա­յին սահ­մա­նա­յին գօ­տին:

Ոչ« պա­տա­հա­կան չէ« թու­լու­թեան« հա­մա­կերպ­ուե­լու հոտ են առել:

6. Եւ ամե­նա­զա­ւեշ­տա­կա­նը: Առա­ջին ան­գամ է թուրք դիւա­նա­գէտն իրեն թոյլ տա­լիս անձ­նա­կան վի­րա­ւո­րանք հասց­նել Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գա­հին՝ խոր­հուրդ տա­լով նրան որ­պէս պարզ ֆու­թպո­լա­սէր գնալ Թուրք­իա ինք­նա­թի­ռով:

Այս ամէ­նը վկա­յում է« որ բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցը իր դե­ռեւս անա­ւարտ տես­քով ար­դէն հար­ուա­ծել է Հա­յաս­տա­նի եւ հա­յու­թեան շա­հե­րին ու մի­ջազ­գա­յին հե­ղի­նա­կու­թեա­նը:

Բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցում կÿու­զէի յա­տուկ առանձ­նաց­նել եր­կու դրուագ: Առա­ջի­նը այս­պէս կոչ­ուած »Ճա­նա­պար­հա­յին քար­տէ­սի« մա­սին յայ­տա­րա­րու­թիւնն էր ս.թ. Ապ­րի­լի 22 լոյս 23ի գի­շե­րին« իսկ երկ­րոր­դը՝ այս վեր­ջի­նը« Սեպ­տեմ­բե­րի 1ի գի­շեր­ուայ յայ­տա­րա­րու­թիւնը եւ քննար­կուող նա­խագ­ծե­րի հրա­պա­րա­կու­մը:

Ի դէպ« կար­ծում եմ այ­սու­հե­տեւ »ֆութպո­լա­յին դիւա­նա­գի­տու­թիւնն« աւե­լի ճիշդ կը լի­նի ան­ուա­նել »գի­շե­րա­յին դիւա­նա­գի­տու­թիւն«: Այս եր­կու գի­շե­րա­յին դրուագ­նե­րի մէջ շատ լուրջ զու­գա­հեռ­ներ կան:

Առա­ջին յայ­տա­րա­րու­թիւնը ծնուեց ԱՄՆ նո­րըն­տիր նա­խա­գահ Պա­րաք Օպա­մա­յի Ապ­րիլ ք­սան­չորս­եան ելոյ­թից ան­մի­ջա­պէս առաջ՝ կան­խե­լով նրա կող­մից իրա­ւա­կան բնոյթ կրող »Ցե­ղաս­պա­նու­թիւն« բա­ռի ար­տա­սա­նու­մը« որը փո­խա­րին­ուեց էմոցի­ո­նալ« զգա­յա­կան »մեծ եղեռն« ար­տա­յայ­տու­թեամբ:

Փոր­ձենք հաս­կա­նալ՝ ինչ խնդիր է լուծ­ւում երէկ­ուայ յայ­տա­րա­րու­թեամբ: Առա­ջին հայ­եաց­քից պարզ է« ար­ւում է ամէն բան« որ Սերժ Սարգս­եա­նը Թուրք­իա գնա­լուց չհրա­ժար­ուի« Թուրք­իո­յ աճող հե­ղի­նա­կու­թեա­նը վնաս չհասց­նի: Դա« ի հար­կէ« ու­նի որոշ նշա­նա­կու­թիւն« պա­տա­հա­բար չեն վեց շա­բաթ­ուայ ժամ­կէ­տով սահ­մա­նա­փա­կել քննար­կում­նե­րը: Բայց դա ամ­բող­ջը չէ:

Յի­շէք« հայ­րե­նա­կից­նե°ր« այս ամառ Յու­լի­սի 10ին Հա­յաս­տա­նի բա­րե­կամ մի խումբ ամե­րիկ­եան կոնգ­րէ­սա­կան­ներ դի­մե­ցին նա­խա­գահ Օպա­մա­յին՝ իրենց մտա­հո­գու­թիւնը յայտ­նե­լով Թուրք­իոյ կող­մից հայ-թուրք յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի բնա­կա­նոն ըն­թաց­քին եւ ճա­նա­պար­հի բաց­մա­նը խո­չըն­դոտ­ներ ստեղ­ծե­լու հար­ցով եւ պա­հան­ջե­ցին մի­ջոց­ներ ձեռք առ­նել: Եւ չմո­ռա­նանք« որ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան բա­նա­ձե­ւը այ­սօր էլ Քոնկ­րէ­սի օրա­կար­գում է:

Այ« հէնց դա են ու­զում կան­խել նոր յայ­տա­րա­րու­թեան հրա­պա­րա­կու­մով: Ով­քեր:

Կար­ծում եմ« բո­լորս էլ հաս­կա­նում ենք: Բայց թէ ին­չու է Հա­յաս­տա­նը երկ­րորդ ան­գամ խա­ղում սե­փա­կան շա­հե­րի դէմ՝ այ« սա մենք հաս­կա­նալ չենք կա­րող:

Չեմ ու­զում շատ ժա­մա­նակ խլել՝ բո­լոր ման­րա­մաս­նե­րը վեր­լու­ծե­լով: Դառ­նանք հրա­պա­րակ­ուած ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րին:

Որ­քան էլ մեր եւ ամե­րիկ­եան պաշ­տօն­եա­նե­րը պնդեն« թէ հայ-թուրք յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի կար­գա­ւո­րու­մը ըն­թա­նում է առանց նա­խա­պայ­ման­նե­րի« Թուրք­ի­ան« այն­ուա­մե­նայ­նիւ« դրան­ցից չի հրա­ժար­ուել: Աւե­լին՝ նա հմտօ­րէն կա­րո­ղա­ցել է ամ­բողջ այս բա­նակ­ցա­յին փա­թե­թը կա­ռու­ցել հէնց իր նա­խա­պայ­ման­նե­րի շուրջ:

Հա­մոզ­ուէք ինք­ներդ:

Դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ հաս­տա­տե­լու մա­սին ար­ձա­նագ­րու­թեան եր­րորդ կէ­տով վե­րա­հաս­տատ­ւում են փո­խա­դարձ տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թիւնը եւ սահ­ման­նե­րի ան­խախ­տե­լիու­թիւնը յար­գող երկ­կողմ եւ բազ­մա­կողմ պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը: Բայց նե­րե­ցէք« այդ ո՞ր երկ­կողմ պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րի մա­սին է խօս­քը« Լե­նին-Աթա­թուրք պայ­մա­նագ­րի՞: Հա­յերն այդ Մոսկ­ուա-կարս­եան դա­ւադ­րու­թեան մէջ կամ մաս­նա­կից չէ­ին« կամ ինք­նու­րոյն կողմ չէ­ին: Այս պայ­մա­նագ­րե­րը »երկ­կողմ« հա­մար­ուել չեն կա­րող: Բազ­մա­կողմ պայ­մա­նա­գիր կա­րե­լի է հա­մա­րել Սեւ­րը« բայց դրա մա­սին թուր­քե­րը ան­գամ լսել չեն ու­զում: Այն­պէս որ« մեզ նո­րից դէմ են տուել 1921թ. Կար­սի պայ­մա­նա­գի­րը« ին­չը հաս­տատ­ւում է ար­ձա­նագ­րու­թեան 5րդ պար­բե­րու­թեամբ« որում նոյն կեր­պով »վե­րա­հաս­տատ­ուե­լով« յա­ւեր­ժաց­ւում է այ­սօր գո­յու­թիւն ու­նե­ցող սահ­մա­նը՝ խաչ քա­շե­լով մեր ազ­գա­յին իրա­ւունք­նե­րի վրայ: Այս­պէս է փոր­ձում Թուրք­ի­ան լու­ծել իր նա­խա­պայ­ման­նե­րից մէ­կը:

Ըն­դու­նե­լի՞ է սա մեզ հա­մար: Ոչ« ի հար­կէ:

Եւ թող չփոր­ձեն մեզ լուրջ դէմ­քե­րով բա­ցատ­րել« թէ սա« իբր« պարզ դիւա­նա­գի­տա­կան պրո­տո­կոլ է: Այդ­պէս չէ: Դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ հաս­տա­տելն ան­պայ­ման պայ­մա­նա­ւոր­ուած չէ փո­խա­դարձ տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թիւն կամ սահ­ման ճա­նա­չե­լով:

Կան երկր­ներ« որոնք« ու­նե­նա­լով տա­րած­քա­յին վէ­ճեր« ու­նեն մի­եւ­նոյն ժա­մա­նակ նա­եւ դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ: Օրի­նակ՝ Ռու­սաս­տանն ու Ճա­պոն­ի­ան« նոյն Թուրք­ի­ան եւ Սիր­ի­ան« Թուրք­ի­ան եւ Յու­նաս­տա­նը: Եւ նրանց կա­պող ճա­նա­պարհ­նե­րը բաց են: Այս ցու­ցա­կը կա­րե­լի է շա­րու­նա­կել:

Բայց այս փաս­տա­թուղ­թը պա­րու­նա­կում է եւս մէկ ծու­ղակ: 6րդ կէ­տի հա­մա­ձայն՝ կող­մե­րը պար­տա­ւոր­ւում են՝ »դա­տա­պար­տե­լով ահա­բեկ­չու­թեան« բռնու­թեան եւ ծայ­րա­հե­ղա­կա­նու­թեան բո­լոր ձե­ւե­րը՝ ան­կախ դրանց պատ­ճառ­նե­րից« եւ խոս­տա­նա­լով ձեռն­պահ մնալ նման գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րը խրա­խու­սե­լուց ու հան­դուր­ժե­լուց եւ հա­մա­գոր­ծակ­ցել դրանց դէմ պայ­քա­րում«:

Տես­նես՝ այդ ու՞մ նկա­տի ու­նեն« եւ սա ի՞նչ է նշա­նա­կում: Ի՞նչ կապ ու­նի այս պար­բե­րու­թիւնը դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ հաս­տա­տե­լու հետ: Ոչ մի կապ չու­նի ողջ կոն­տեքս­տի հետ: Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւնը եր­բեք չի ծա­ւա­լել ու չի խրա­խու­սել վե­րը նկա­րագր­ուած գոր­ծու­նէ­ու­թիւն­նե­րը: Ու­րեմն« ու՞մ մա­սին է խօս­քը:

Խօս­քը« իմ կար­ծի­քով« այն նոյն հայ ֆետա­յի­նե­րի մա­սին է« որոնց հնա­րա­ւոր գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րը փոր­ձում էր ար­գե­լել Կար­սի պայ­մա­նա­գի­րը:

Այն հայ ֆե­տա­յի­նե­րի մա­սին« որոնք 19րդ դա­րի վեր­ջից պայ­քա­րել են Օս­ման­եան լծի դէմ եւ դա­տա­պարտ­ուել թուրք իշ­խա­նու­թիւն­նե­րի կող­մից որ­պէս ծայ­րա­հե­ղա­կան հրո­սակ­ներ եւ աւա­զակ-ահա­բե­կիչ­ներ:

Խօս­քը հայ­րե­նի­քի ան­կա­խու­թեան եւ հայ ժո­ղովր­դի իրա­ւունք­նե­րի ու ար­ժա­նա­պա­տուու­թեան հա­մար մարտն­չած ու զոհ­ուած հա­յոր­դի­նե­րի մա­սին է« որոնց Թուրք­ի­ան կպցրել է նոյն պի­տակ­նե­րը:

Խօս­քը նա­եւ նրանց մա­սին է« ով­քեր զին­ուած պայ­քա­րում ազա­տագ­րե­ցին Ար­ցա­խը եւ պաշտ­պա­նե­ցին այն Ատրպէյճա­նա­կան ագ­րես­իա­յից (յար­ձա­կու­մէն-խմբ.): Չէ որ նրանց նոյն­պէս թուրք-Ատրպէյճա­նա­կան քա­րո­զիչ­նե­րը ծայ­րա­հե­ղա­կան­ներ են ան­ուա­նում:

Չզար­մա­նաք« եթէ ար­ձա­նագ­րու­թեան մէջ այս պար­բե­րու­թեան պահ­պան­ուե­լու դէպ­քում մեզ­նից յե­տա­գա­յում պա­հանջ­ուեն մեր դպրո­ցա­կան դա­սագր­քե­րի վե­րա­նա­յում­ներ:

Մեզ­նից կը պա­հանջ­ուի դուրս նե­տել ու մո­ռա­նալ մեր ազ­գա­յին հե­րոս­նե­րին՝ Սե­րոբ Աղ­բիւ­րին ու Անդ­րա­նի­կին« Դրօ­յին ու Թեհ­լիր­եա­նին« Նժդե­հին ու Ար­շա­ւիր Շի­րակ­եա­նին: Չէ՞ որ ստո­րագ­րող կող­մե­րից մէ­կի՝ Թուրք­իա­յի հա­մար նրանք ծայ­րա­հե­ղա­կան­ներ ու ահա­բե­կիչ­ներ են« ու նրանց յի­շա­տա­կին յար­գան­քի տուրք մա­տու­ցե­լը կը նշա­նա­կի »խրա­խու­սել եւ հան­դուր­ժել«:

Իր յա­ջորդ նա­խա­պայ­մա­նը« այն է՝ հրա­ժար­ուել Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան մի­ջազ­գա­յին ճա­նա­չու­մից եւ դա­տա­պար­տու­մից« Թուրք­ի­ան եւ նրա հո­վա­նա­ւո­րող­նե­րը կա­րո­ղա­ցել են հմտօ­րէն քօ­ղար­կել 2րդ փաս­տաթղ­թում« որը վեր­նագր­ուած է »ՀՀ եւ ԹՀ մի­ջեւ երկ­կողմ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի զար­գաց­ման մա­սին ար­ձա­նագ­րու­թիւն«:

Որ­քան էլ փոր­ձեն մեզ հա­մո­զել« որ »պատ­մա­կան հար­թու­թիւ­նով զբա­ղուող« խում­բը լի­նե­լու է ըն­դա­մէ­նը են­թա­յանձ­նա­ժո­ղով միջ­կա­ռա­վա­րա­կան երկ­կողմ յանձ­նա­ժո­ղո­վի կազ­մում« բայց գայ­լի ականջ­ներն այս­տեղ էլ բա­ցա­յայտ երե­ւում են:

Պա­հանջ­ւում է »իրա­կա­նաց­նել եր­կու ժո­ղովրդ­նե­րի մի­ջեւ փոխվս­տա­հու­թեան վե­րա­կանգն­մանն ուղղ­ուած պատ­մա­կան հար­թու­թեան երկ­խօ­սու­թիւն« այդ թւում՝ պատ­մա­կան փաս­տաթղ­թե­րի եւ ար­խիւ­նե­րի գի­տա­կան« ան­կողմ­նա­կալ ու­սում­նա­սի­րու­թեան մի­ջո­ցով գո­յու­թիւն ու­նե­ցող խնդիր­նե­րի յստա­կեց­ման ու առա­ջարկ­նե­րի ձե­ւա­ւոր­ման հա­մար«:

Ու­շադ­րու­թիւն դարձ­րէք՝ խնդիր­նե­րի լուծ­ման մա­սին ոչ մի խօսք« միայն »յստա­կ­ացում«: Փոր­ձենք այն­ուա­մե­նայ­նիւ հաս­կա­նալ« թէ այդ որ խնդիր­ներն են« որ կա­րող են դառ­նալ այս են­թա­յանձ­նա­ժո­ղո­վի »ան­կողմ­նա­կալ« ու­սում­նա­սի­րու­թեան նիւթ: Կայ միայն մէկ խնդիր: Մեր հայ­րե­նի­քը գրա­ւել են« մեզ մեր հայ­րե­նի­քում ոչն­չաց­րել են« մեր հայ­րե­նիքն աւե­րել են՝ զրկե­լով հա­յու­թեանն իր պատ­մա­կան« մշա­կու­թա­յին եւ նիւ­թա­կան ժա­ռան­գու­թիւ­նից:

Էլ ինչ »գո­յու­թիւն ու­նե­ցող« հարց կայ: Ձեզ« հայ­րե­նա­կից­նե°ր« հե­տաքրք­րու՞մ են 1453թ. Կոնս­տանդ­նո­պո­լի­սը թուր­քե­րի կող­մից զաւ­թե­լու մա­սին արխիւա­յին փաս­տաթղ­թե­րը: Կամ 1571թ. Լե­պան­տո­յի ճա­կա­տա­մար­տի մա­սին: Կամ թուր­քե­րի գոր­ծու­նէ­ու­թիւնը Եգիպ­տո­սում« Ղրի­մում« Վա­լախ­իա­յում: Դրան­ցով զբա­ղուող­ներ առանց մեզ էլ կան: Մեզ հա­մար գո­յու­թիւն ու­նե­ցող մի­ակ հար­ցը Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հարցն է« հա­յե­րի նպա­տա­կաուղղ­ուած ոչն­չա­ցու­մը 19րդ դա­րի վեր­ջից մին­չեւ 20րդ դա­րի 20ական թուա­կան­նե­րը:

Սա է մի­ակ հար­ցը« եւ պատ­մա­բան­նե­րի յանձ­նա­ժո­ղո­վի ստեղ­ծու­մով այն այժ­մէ­ա­կան« ակտ­ուալ եւ մեզ հա­մար կեն­սա­կան նշա­նա­կու­թիւն ու­նե­ցող խնդրից վե­րած­ւում է ակա­դեմ­ի­ա­կան հե­տա­զօ­տու­թիւն­նե­րի մի երկ­րոր­դա­կան հար­ցի: Աւե­լին« դու մի ասա՝ մենք այս հար­ցի քննարկ­ման մէջ էլ պէտք է զգու­շա­ւոր լի­նենք« ան­կողմ­նա­կալ« այ­սինքն՝ չա­սենք ու­ղիղ այն« ինչ քիչ առաջ ասա­ցի« չա­սենք« որ Ցե­ղաս­պա­նու­թիւն է կա­տար­ուել« որով­հե­տեւ դա կը դիտ­ուի որ­պէս կողմ­նա­կալ կեց­ուածք« ու թուր­քե­րը կը նե­ղա­նան:

Սա խայ­տա­ռա­կու­թիւն է:

Սա ամ­բող­ջա­կան նա­հանջ է սե­րունդ­նե­րի պայ­քա­րից:

Սա կոչ­ւում է կա­պի­տուլ­եաց­իայ:

Սա նշա­նա­կում է հրա­ժար­ուել մեր ազ­գա­յին իրա­ւունք­նե­րից« եւ դառ­նալ պատ­մու­թեան մէջ առա­ջին ժո­ղո­վուր­դը« որը մե­ծա­հո­գա­բար նե­րե­լով զղջու­մի բառ ան­գամ չար­տա­սա­նած իր դա­հիճ­նե­րին՝ ինքն իրեն դէմ է նե­տում պատ­մու­թեան աղ­բա­նո­ցը: Պատ­մա­բան­նե­րի յանձ­նա­ժո­ղո­վի ստեղ­ծու­մը կա­տար­եալ եւ վերջ­նա­կան ջախ­ջա­խու­մը կը լի­նի մեր բո­լոր ազ­գա­յին իղ­ձե­րի եւ վեր­ջը կը դնի հա­յու­թեան ու Հա­յաս­տա­նի՝ որ­պէս ինք­նու­րոյն քա­ղա­քա­կան գոր­ծօ­նի: Եւ ոչ-մի հե­րո­սա­կան պայ­քա­րով մեր պատ­մա­բան­նե­րը չեն կա­րող փրկել Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հար­ցը փո­շոտ ակա­դեմ­ի­ա­կան հարց դառ­նա­լուց:

Կա­րո՞ղ ենք սրա հետ հա­մա­ձայ­նել: Ո¯չ« ի հար­կէ:

Եւ վեր­ջա­պէս եր­րորդ նա­խա­պայ­մա­նը.

Զի­ջում­ներ Ատրպէյճա­նին Ար­ցախ­եան հար­ցում: Թէ­եւ այս խնդի­րը ներ­կա­յաց­ուած փաս­տաթղ­թե­րում ուղ­ղակի­օ­րէն չի յի­շա­տակ­ւում« այն­ուա­մե­նայ­նիւ կայ մտա­հո­գու­թիւն« որ հայ-թուրք յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի կար­գա­ւո­րու­մը զու­գորդ­ուե­լու է Ղա­րա­բաղ­եան հար­ցում հայ­կա­կան կող­մին մի­ա­կող­մա­նի զի­ջում­նե­րի պար­տադր­մամբ:

Այս 14 ամիս­նե­րի ըն­թաց­քում օր չի ան­ցել« որ թուրք բարձ­րաս­տի­ճան պաշ­տօն­եա­նե­րը չվե­րա­հաս­տա­տեն կար­գա­ւո­րում չի լի­նի« ճա­նա­պարհ չի բաց­ուի« եթէ Ադր­բե­ջա­նի ցան­կու­թիւն­նե­րը չբա­ւա­րար­ուեն: Թուրք արտ­գործ­նա­խա­րարն ան­գամ այս ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րի հրա­պա­րա­կու­մից յե­տոյ չմո­ռա­ցաւ յի­շեց­նել. հայ-թուր­քա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի կար­գա­ւոր­ման բո­լոր փու­լե­րում Ատրպէյճա­նի շա­հե­րը հաշ­ուի են առն­ուե­լու: Ու­րեմն« կամ կը փոր­ձեն մեզ ծնկի բե­րել՝ զի­ջում­ներ պար­տադ­րե­լով« կամ էլ պար­զա­պէս ճա­նա­պար­հը չեն բա­ցի« ու հայ­կա­կան կող­մից այս »գի­շե­րա­յին« դիւա­նա­գի­տու­թիւն վա­րող­նե­րը կը հաս­կա­նան« որ գի­շե­րա­յին երազ­նե­րում« բա­ցի ովկ­ի­ա­նո­սի այն կող­մից հե­ռա­խօ­սով հեք­ի­աթ­ներ շշնջա­ցող բա­րի փէ­րի­նե­րից« պա­տա­հում են նա­եւ իրա­կան կեան­քից եկած թուր­քեր:

Իսկ ռէ­ալ կեան­քից եկած թուր­քե­րը հեք­ի­աթ­նե­րի փո­խա­րէն ահա այս­պի­սի նա­մակ­ներ են գրում. »յայտ­նում ենք Ձեզ« որ Թուրք­ի­ան ու­նի եր­կու յա­ւեր­ժա­կան թշնա­մի. Հա­յաս­տանն արե­ւել­քում եւ Յու­նաս­տանն արեւ­մուտ­քում« եւ հնա­րա­ւոր չէ պատ­կե­րաց­նել խա­ղաղ կեանք այս ժո­ղովրդ­նե­րի հետ« ուս­տի հրա­մա­յում ենք Ձեզ Հա­յաս­տա­նը պէտք է քա­ղա­քա­կա­նա­պէս եւ ֆի­զի­քա­պէս վե­րա­նայ երկ­րի երե­սից: Այդ ծրա­գիրն իրա­կա­նաց­նե­լու հա­մար մենք պէտք է խա­բու­սիկ դիրք գրա­ւենք Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թեան նկատ­մամբ: Մեր եղ­բայր­ներն ազե­րի­ներն են« մեր գլխա­ւոր նպա­տա­կը՝ ոչն­չաց­նել Հա­յաս­տա­նը եւ օգ­նել Ատր­պէյճա­նին«: Կար­ծես թէ այ­սօր գրուած լի­նի: Բայց այս նա­մա­կը գրել է թուրք կա­ռա­վա­րու­թիւնը Քեա­զիմ Ղա­րա­բե­կի­րին« 1920թ. Նո­յեմ­բե­րի 8ին:

Ո՞րն է եզ­րա­կա­ցու­թիւնը: Քիչ յե­տոյ կը հնչի ՀՅԴ յայ­տա­րա­րու­թիւնը« որը յստակ շեշ­տադ­րում­նե­րով կը տայ այդ հար­ցի պա­տաս­խա­նը: Այն կա­րե­լի է շատ կարճ ամ­փո­փել.

– Հայ-թրքա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի՝ առանց նա­խա­պայ­ման­նե­րի կար­գա­ւոր­մա­նը մենք ասում ենք‘ այո.

– Դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի հաս­տատ­մա­նը մենք ասում ենք՝ այո.

– Ճա­նա­պար­հի բաց­մա­նը ասում ենք՝ այո.

Բայց այս ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րը ներ­կա­յաց­ուած տես­քով ըն­դու­նե­լի չեն եւ պէտք է վե­րա­նայ­ուեն:

Այս­տեղ օգտ­ուեմ առի­թից եւ յի­շեց­նեմ. Դաշ­նակ­ցու­թեան կո­ա­լից­իա­յից դուրս գա­լուց յե­տոյ արտ­գործ­նա­խա­րա­րը եւ ԱԽ քար­տու­ղա­րը զար­ման­քով յայ­տա­րա­րե­ցին« որ մեզ չեն հաս­կա­նում« չէ՞ որ մենք տեղ­եակ ենք եղել այս փաս­տաթղ­թի մշակ­ման մա­սին: Իսկ մենք դա եր­բեք չենք էլ թաքց­րել« այո« ծա­նօթ եղել ենք« բայց ո՞վ ասաց« որ հա­մա­ձայն ենք եղել: Մենք դեռ ամիս­ներ առաջ յայտ­նել ենք մեր մտա­հո­գու­թիւն­նե­րը՝ մատ­նան­շե­լով այն կէ­տե­րը« որոնք փո­փոխ­ման են­թա­կայ ենք հա­մա­րում:

Արել ենք այն ժա­մա­նակ« կ°ա­նենք Ձեզ հետ մի­ա­սին նա­եւ հի­մա՝ առա­ջի­կայ շա­բաթ­նե­րի ըն­թաց­քում: Եւ պէտք չէ մեզ­նից նե­ղա­նալ« մեր ան­հա­մա­ձայ­նու­թիւնը պայ­մա­նա­ւոր­ուած է ոչ թէ ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րի հայ հե­ղի­նակ­նե­րով« այլ դրանց բո­վան­դա­կու­թեամբ: Ով էլ ներ­կա­յաց­նէր այս ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րը այս տես­քով՝ առա­ջին նա­խա­գա­հը« թէ երկ­րոր­դը« թէ նրանց արտ­գործ­նա­խա­րար­նե­րը« դէմ էինք լի­նե­լու:

Բայց այ­սօր­ուայ ղե­կա­վա­րու­թիւնը պէտք է հաս­կա­նայ. Պե­տա­կան գոր­ծիչն ու­նի ոչ միայն պե­տա­կան« այլ նա­եւ ազ­գա­յին պար­տա­կա­նու­թիւն­ներ: Առանց դրանք գի­տակ­ցե­լու՝ պե­տա­կան ծա­ռա­յու­թիւնը դառ­նում է պար­զու­նակ ասպարէզ: Իս­կա­կան պե­տա­կան գոր­ծի­չը պէտք է կա­րո­ղա­նայ լսել ու հաս­կա­նալ ոչ միայն իր շուր­ջը հա­ւաք­ուած նեղ շրջա­նա­կի կաշ­կանդ­ուած տե­սա­կէտ­նե­րը« բայց նա­եւ քա­ղա­քա­կան ընդ­դի­մա­խօս­նե­րին« իսկ իմաստ­ու­թիւնը ոչ թէ յա­մա­ռու­թեան« այլ շրջա­հայ­եա­ցու­թեան եւ հե­ռա­տե­սու­թեան մէջ է:

About Post Author

admin

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՏԵՐԵՒԱԹԱՓ.- ԱՐԺԱՆԱՊԱՏԻՒ Տ. ԹՈՐԳՈՄ ԱՒ. ՔՀՆՅ. ՅԱԿՈԲԵԱՆ
Next post ՎԱՀԱՆ ԳԱՐՏԱՇԵԱՆԻ ՄԱՍԻՆ ՅՕԴՈՒԱԾԻ ՄԸ ԱՌԻԹՈՎ…

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles