ՀԱՅԵՐԸ ՀՈՄՍԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ

0 0
Read Time:12 Minute, 7 Second

%d5%bf-%d5%a1%d6%80%d5%b4%d5%a1%d5%b7-%d5%bd%d6%80%d5%a2%d5%a1%d5%a6%d5%a1%d5%b6-%d5%af%d5%a1%d5%b5%d6%81%d5%a5%d5%ac%d5%a7-%d5%b0%d5%b8%d5%b4%d5%bd%d5%a1%d5%b0%d5%a1%d5%b5-%d5%a8%d5%b6%d5%bf%d5%a1
ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ
Յատուկ ՛՛Հայրենիք՛՛ին համար պատրաստուած, յօդուածագիր՝ Աւօ Գաթրճեանի այս ուսումնասիրութիւնները կը ներկայացնեն Սուրիահայ զանազան գաղթօճախներ եւ անոնց ետին գտնուող հարուստ պատմական անցեալը:
Նաեւ, շաբաթներու վրայ երկարող ՛՛Հայերը Սուրիոյ Պատնութեան Մէջ՛՛ յօդուածաշարքը կ՛ընդգրկէ կարգ մը անտիպ նկարներ, որոնք կը պատկանին յօդուածագրին, որ սոյն ուսումնասիրութեան համար օգտագործած է Սուրիոյ տարածքին մեր շրջաքայութեան ընթացքին հետազօտական, ականատեսի եւ ականջալուրի ու մանաւանդ անձնական գրադարանի արխիւներ, նաեւ Բերիոյ Հայոց Թեմի Ազգային Առաջնորդարանի արխիւային նիւթեր եւ այլ հրատարակութիւններ:
%d5%b0%d5%b8%d5%b4%d5%bd1

 

Հոմս (արաբերէն՝ حمص), Որոնդէս (Ասի) գետի ափին, պատմական հին քաղաք է, ուր արամէական Էմեսանի ցեղախումբը բնակութիւն հաստատած էր: Էմեսացիներու թագաւորութիւնը կը տարածուէր Պեքաայի հովիտէն մինչեւ Թըտմոր: Հետագային Էմեսացիք Հռոմէական կայսրութեան ենթարկուեցան: Հռոմի Ղուկիոս Սեփթիմոս Սեւերոս կայսր (193-211) Էմեսայի արքայական տունէն Յուլիա Տոմնայի հետ ամուսնացաւ: Դէպի Թըտմոր առեւտրական ճամբուն վրայ Էմեսա բարգաւաճեցաւ եւ շրջակայ բնակավայրերուն համար շուկայ դարձաւ:
Բիւզանդական տիրապետութեան ժամանակ քաղաքը քրիստոնեայ դիմագիծ ստացաւ եւ մետրոպոլիտութիւն դարձաւ: 452-ին քաղաքին մօտակայ վայրի մը մէջ յայտնաբերուեցաւ Յովհաննէս Մկրտիչի գլուխը:
Արաբներ 637-ին առանց դիմադրութեան հանդիպելու գրաւեցին Էմեսան: Արաբական Պանու Քալպ ցեղախումբը բնակութիւն հաստատեց քաղաքին մէջ եւ այսպիսով Հոմս Սուրիոյ առաջին քաղաքը եղաւ որ իսլամ բնակչութիւն ունեցաւ: Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչի եկեղեցին մզկիթի վերածուեցաւ: Արաբական նուաճումներուն մէջ մեծ դեր կատարած զինուորական հրամանատար Խալէտ պըն Ուալիտ մահացաւ 642-ին, Հոմսի մէջ եւ դամբարանին վրայ Խալէտ պըն Ուալիտ մզկիթը կառուցուեցաւ: Սուրիոյ եւ արաբական տարբեր երկիրներու մէջ տարածուած Պանու Խալէտ ցեղախումբը Խալէտ պըն Ուալիտը իր նախահայրը կը նկատէ: Խալէտ արաբերէն «յաղթական» կը նշանակէ:
Օմայեատներուն յաջորդ Ապասեաններուն օրով Հոմսի արաբները յաճախ ապստամբ վիճակի մէջ էին:
Համտանիներ 944-ին տիրապետութիւն հաստատեցին քաղաքին վրայ, մինչեւ որ 1016-ին բիւզանդացիք գրաւեցին Հոմսը: Հալէպի մէջ կեդրոնացած Պանու Քալպ ցեղէն Միրտասիներու օժանդակութեամբ Համտանիներ վերահաստատեցին իրենց իշխանութիւնը: Զենկիներ 1149-ին գրաւեցին Հոմսը: Հետագային քաղաքը էյուպեաններուն ենթարկուեցաւ եւ խաչակիրներուն դէմ արշաւանքներու յենակէտի վերածուեցաւ: Մեմլուքներու տիրապետութեան ժամանակ Հոմս մեծ մասամբ անշքացաւ: Օսմանցիք 1516-ին գրաւեցին Հոմսը: Օսմանեան տիրապետութեան ժամանակ Հոմս մետաքսէ եւ բուրդէ հիւսուածեղէնի արտադրութեան կեդրոն դարձաւ. արտադրութիւնները Պոլիս կ’արտածուէին: 1860-ական տարիներուն Հոմս շուրջ 20 հազար բնակիչ ունէր:
Ֆրանսական տիրապետութենէն ետք, Հոմս 1925-ի աշնան միացաւ Դամասկոսի եւ Ճեպէլ Տրուզի ապստամբութեան: Ֆրանսական զինուորական ակադեմիան 1932-ին Դամասկոսէն Հոմս փոխադրուեցաւ: Հոմսի զինուորական ակադեմիայէն ելան շարք մը զինուորականներ, որոնք հետագային բանակին ընտրանին կազմեցին եւ շարք մը պետական հարուածներ կազմակերպեցին:
Հալէպէն Դամասկոս ճամբու կի¬սուն` Հոմս, արեւմտեան Սուրիոյ մէջ կարեւորագոյն քաղաքներէն մէկը հանդիսացած էր մանաւանդ անկախութիւն ստանալէն ետք:
Թրիփոլի, Դամասկոս եւ Հալէպ եռանկիւնի ամենամեծ այս հանգոյցը կառուցուած է Որոնդէս գետի ափին ձախ կողմը, լայնանիստ դաշտագետնի մը կարեւոր մէկ հանգրուանին վրայ:

Տէր Գրիգոր քահանայ Սարգիսեան
Տէր Գրիգոր քահանայ Սարգիսեան

Ընդարձակ պարտէզներ կ’եզերեն զայն, քաղաքի եւ բազմամղոն մեծութեամբ այգիներու միջեւ սահման մը գծելով:
Հոմս քաղաքէն քիչ հեռու, հազիւ 21 քիլոմեթր հարաւ, կը տարածուի Աթթինի անունով լիճ մը (համանուն գիւղի անունով կոչուած), որուն տեղացիները կ’ըսեն նաեւ Պահարա (Ծովակ): Հարաւէն բխող Որոնդէս գետը կը թափի այս լիճը եւ միւս կողմէն դարձեալ ծնունդ առնելով կը հոսի դէպի հիւսիս, ընդարձակ դաշտեր ոռոգելով իր կենսատու ջուրերով: Ամբողջ Հոմսի եւ Համայի շրջաններուն կենդանութիւն տալէ ետք կը թափի Միջերկրական ծով, Լէվշիէի մօտերը: Այս գետը հակասութիւն կը կազմէ, աշխարհի գրեթէ բոլոր գետերը հիւսիսէն հարաւ կը հոսին, իսկ ասիկա` հարաւէն հիւսիս, ատոր համար ալ տեղացիները անոր անունը «Ասի» (ըմբոստ) կոչած են:
Որոնդէս գետի արեւելեան ափին, բարեբեր դաշտերով շրջապատուած քաղաքը պահած է իր աւանդական դիմագիծը: Հին քաղաքամասին մէջ կը գտնուին Պապ Թըտմոր, Պապ Տրէյպ, Պապ Հուտ, Պապ Սուգ, Պապ Սեպաա, Պապ Թուրքման եւ Պապ Մաստուտ թաղամասերը: Միայն Թըտմորի եւ Տրէյպի դարպասները պահպանուած են, նաեւ` պարիսպներէն մաս մը եւ աշտարակ մը: Քրիստոնեայ թաղամասը Համիտիէն է, իր հին սեւ եւ ճերմակ քարերով եւ մեմլուքներու օրերէն մնացած բնակարաններով: Հին քաղաքամասին շրջակայքը տարածուած են Խալտիէ, Սապիլ, Զահրա, Ժըպ Ժանտալի, Մրէյժ, Նիզհա, Աքրամա, Քարմ Զէյթուն, Քարմ Լոզ, Գուսուր, Մահաթթա եւ եւ Ղութա թաղամասերը:
Հոմսի օդը շատ զով է հաւասարելով կարգ մը օդափոխութեան վայրերու օդին: Ժողովուրդի մեծամասնութիւնը առողջ եւ կայտառ է:
Որպէս քաղաք, Սուրիոյ երրորդ կարեւոր քաղաքն է Հոմս, որուն բնակչութեան գրեթէ մեծամասնութիւնը մահմետական է. քրիստոնեաներն ու հայերը փոքրամասնութիւն կը կազմեն, համեմատած միւս ազգերու ունեցած ստուար թիւին հետ: Հոմսի ժողովուրդը, խառն (մահմետական եւ քրիստոնեայ) բնակչութեամբ Սուրիոյ տարածքին եւ անդին ճանչցուած է, իբրեւ զուարթախօս ու կատակասէր:
Վերջին տարիներուն, զարկ տրուած է երկրագործութեան, առեւտուրի եւ ճարտարարուեստի: Կառուցուած են արդիական շէնքեր եւ պետական հաստատութիւններ:
Հոմսը՝ շրջապատուած է քրիստոնեայ գիւղերով, իսկ քաղաքի բնակչութիւնը ամէն տեսակի իսլամ դաւանանքի հետեւորդներով:
Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակաշրջանին Խալէտ պըն Ուալիտ մզկիթի մուէզզենները ի թերեւ հանեցին թուրք պաշտօնակիցներու հրէշային ակնկալութիւնները: Հայ տարագիրներ հիւրընկալ վերաբերմունք գտան Հոմսի մէջ՝ արաբ իսլամի մօտ, որ հաւատարիմ կրօնքի կոչի, կը բարեւէ «Խաղաղութիւն ընդ ձեզ» լոզունգով:
Ըստ 1953-ի տուեալներուն Հոմսի մէջ հայ 120 ընտանիք միայն կը գտնուէր, որուն 40-ը տեղացի կը համարուի տասնեակ տարիներէ ի վեր հոս հաստատուած ըլլալնուն համար, իսկ մնացեալները` աւելի նուազ տարիներու կեանք ունեցած են քաղաքին մէջ, որովհետեւ անոնք, հոս փոխադրուած են գործի կամ պաշտօնի բերումով, Սուրիոյ զանազան քաղաքներէն գլխաւորաբար Դամասկոսէն եւ Հալէպէն:
Հոմսի հայերը տարիներու ընթացքին ապրեցան քաղաքի բոլոր միւս բնակիչներուն՝ համայնքներուն հարեւանութեամբ, ինչպէս արաբ իսլամներու կամ արաբ քրիստոնեաներու:
Հայերը Հոմսի մէջ համայնքի կազմաւորման սկզբնական ժամանակաշրջանին ապրեցան քաղաքի հարաւը գտնուող տարածաշրջանի մը մէջ, զոր տեղացիներու կողմէ տրուեցաւ «Հէյ ալ-Արմէն» (հայերու շրջան) անունը: Վերոնշեալ շրջանի հայութիւնը յետագային տեղափոխուեցաւ Հոմսի այլ շրջաններ՝ Համիտիէ, Պապ Սպաա, Մահաթա, Ինշաաթ եւ այլն, այսպիսով «Հէյ ալ-Արմէն»ը մինչեւ օրս մնաց միայն իբրեւ անուն՝ դատարկ հայութենէ:
Նախապէս Համիտիէ թաղամասը յատկանշուած էր հայերուն ներկայութեամբ, որովհետեւ հոն հաստատուած էին հայերուն մեծամասնութիւնը, Համիտիէ եւ Սինաա շրջաններուն մէջ կը գտնուէին անոնց աշխատանոցները եւ վաճառատուները:
Հոմսի հայերը ընդհանրապէս միջին դասակարգի կը պատկանին, անցեալին անոնց մէկ մասը եղած էր պաշտօնեայ պետական հաստատութիւններուն մէջ, իսկ միւս մասն ալ արհեստաւորներ՝ մեքենագէտ արհեստաւորներ, ոսկերիչ: Հետագային անոնց աշխատանքը ծաւալեցաւ եւ անհատական գործատեղիներ հիմնեցին եղան վաճառականներ եւ արհեստաւորներ, մէկ մասը եղաւ բժիշկներ, երկրաչափներ, ատամնաբոյժներ եւ դեղագործներ, իսկ երիտասարդ խաւէն մեծ մասը կ’աշխատի, իբրեւ պաշտօնեայ պետական կամ անձնական հաստատութիւններուն մէջ: Հետեւաբար ժամանակի ընթացքին բարեկեցիկ վիճակ մը ունեցան եւ ընդհանրապէս լաւ դիրքերու հասած են:
Հոմսի հայ Առաքելական համայնքը նախապէս Դամասկոսի Թեմի ճամբով ենթակայ էր Մեծի Տանն Կիլիկիոյ: Սակայն, զանազան պատճառներով երբ Դամասկոսի Թեմը կը կապուի Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի, հետեւաբար Հոմսն ալ ինքնաբերաբար կը մտնէ Էջմիածնի հովանիին տակ:
Պէտք է նշել, որ Հոմսի մեծամասնութեամբ քրիստոնեայ արաբ բնակչութիւն ունեցող Համիտիէ շրջանին մէջ կը գտնուին Հայ առաքելական Ս. Մեսրոպ եկեղեցին (վերաօծուած 2009 թուականին) եւ անոր կից գտնուող Ազգ. Սահակեան երկսեռ վարժարանը:
Հայ Առաքելական համայնքի վերը նշաուած պատմական իրադարձութիւնը աւելի հիմնական եւ ստոյգ բացայայտումներ կատարելու համար լուսարձակի տակ կ’առնենք Բերիոյ Թեմի արխիւները:der-yeznig-hama-homs-copy
Ըստ Բերիոյ Թեմի Ազգ. Առաջնորդարանի քահանայից արխիւներուն Տէր Գրիգոր քահանայ Սարգիսեան (1881-1940) Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեանի հրաւէրով նշանակուած է հոգեւոր հովիւ Հոմսի հայոց: Տարիներու ծառայութենէն ետք, Հոմսի մէջ Տէր Գրիգոր կը վախճանի 1940-ական թուականներուն եւ մարմինը կ’ամփոփուի տեղուոյն Ազգ. գերեզմանատունը:
Միւս կողմէ, Տէր Եզնիկ քահանայ Տէր Յակոբեան (1885-1974) հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Հոմսի հայ համայնքին: Ան քահանայագործութեան կողքին մինչեւ 1945 պաշտօնավարած է նաեւ տեղւոյն Ազգ. վարժարանին մէջ իբրեւ ուսուցիչ եւ տնօրէն:
Պէտք է նշել, թէ Տէր Եզնիկ քահանայ, Հոմսի մէջ պաշտօնավարած ժամանակաշրջանին համայնքը մեծ վերելք ապրած է: Ան, իր վարչական, կրթական ու շինարարական փորձառութիւնը ի սպաս դրած է այս համայնքի ծաղկումին ու յառաջդիմութեան: Դպրոցին մէջ բարեկարգած է կրթական կեանքը՝ կարգ ու կանոն հաստատելով եւ ուսման մակարդակը բարելաւելով: Տէր Եզնիկի ժրաջան աշխատանքով իրականացած է անոր մեծ երազներէն մէկը՝ Հոմսի հայոց կիսաքանդ եկեղեցին վերաշինուած է: Արդարեւ, յարատեւ աշխատանքով ու եկեղեցասէր ազգայիններու նիւթական օժանդակութեամբ կառուցել տուած է հայկական ոճով գեղակերտ եկեղեցին՝ Ս. Մեսրոպը: Եկեղեցւոյ վերաշինութիւնը մեծ հրճուանք տուած է համայնքին ու այդ պատճառով ալ համայնքը դարձած է աւելի եկեղեցասէր ու ազգային: Այնուհետեւ ժողովուրդը մէջ մեծ սէր եւ հետաքրքրութիւն արթնցած է եկեղեցւոյ ու դպրոցին նկատմամբ:
Իսկ 1950-ական թուականներուն Ս. Մեսրոպ եկեղեցին ունեցած է ծխատէր քահանայ մը, որը միեւնոյն ատեն ուսուցչի պաշտօն ալ վարած է տեղւոյն ազգային վարժարանէն ներս, դասաւանդելով կրօնի եւ այլ կարեւոր դասեր:
1980-1990-ական թուականներուն եկեղեցական արարողութիւնները միայն տեղի կ’ունենային հինգ տաղաւարներուն եւ կամ անհրաժեշտ պարագային՝ ուրախ եւ տխուր առիթներուն երբ Դամասկոսի Թեմէն քահանայ մը ուղարկուէր:
2000 թուականէն ետք Դամասկոսի Հայ առաքելական առաջնորդարանի հոգեւորականները շաբաթական դրութեամբ կ’այցելէին Ս. Մեսրոպ եկեղեցին` Ս. պատարագ մատուցելու համար: Սուրիոյ պատերազմէն առաջ տիրող ժամանակահատուածի վերջին Ս. պատարագը մատուցուած է 2011-ին Ս. Զատկուան տօնին առիթով:
Ազգային Սահակեան երկսեռ վարժարանը բաղկացած է մանկապարտէզէ եւ նախակրթարանէ, որ կը հովանաւորուէր Հ.Բ.Ը.Մ.-ի կողմէ: Ըստ 1950-ական թուականներուն աշակերտութեան թիւը 85, որուն 25-ը` մանկապարտէզի բաժնին մէջ: Նախակրթարանը մինչեւ Ե. դասարանէ կը բաղկանար, բաւարար աշակերտութիւն մը չունենալուն պատճառով:
Պատմական կարեւորութեան համար պարտաւոր ենք յիշել, որ ժամանակաշրջան մը երբ դպրոցը մակարդակի առումով անկում արձանագրած է, շրջանի մը համար միայն դպրոցի ղեկը յանձնուած է այն ազգայիններուն, որոնք Ս.Օ.Խ.-ի անդամ են:

 Հոմսի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Ֆութպոլի խումբը

Հոմսի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Ֆութպոլի խումբը

Հոմսի մէջ հայ աւետարանականները 1923-ին ունեցած են բնակարանի մէջ գործող եկեղեցի մը: Յետագային, 1977-ին կառուցուած են Նահատակաց եկեղեցին, որ առանձին շէնք մըն է: Պաշտամունքներէ ետք պատանիներ կը համախմբուէին եկեղեցւոյ շէնքին մէջ գտնուող այլ բնակարան մը Կիրակնօրեայ դպրոցի գործունէութեան համար: Տեղին է նշել, որ վերջին 50 տարուան մէջ ո՛չ առաքելականները, ո՛չ ալ աւետարանականները մնայուն հոգեւորական մը ունեցած են Հոմսի մէջ:Հայ կաթողիկէները, ըստ 1930ականերու տուեալներուն կը հաշուէին 25 ընտանիք, ունեցած են հոգեւոր հովիւ՝ Գեր. Յովհաննէս վրդ. Պոյաճեան, առանձին վարժարան մը, որ յաճախած են 20-25 աշակերտներ:
Հոմս փոխադրուած Հ.Մ.Ը.Մ.-ականներ 1930-ին կը հիմնեն Հ.Մ.Ը.Մ.-ի տեղւոյն մասնաճիւղը: Անդրանիկ վարչութիւնը իր առաջին ճիգերը կը կեդրոնացնէ ֆութպոլի խումբի կազմութեան վրայ: Սակայն ունեցած է նաեւ պասքէթպոլի խումբ ալ:
Մասնաճիւղը միաժամանակ կը կազմէ սկաուտական կորիզ մը: 1932-ին, Շրջանային Վարչութիւնը հաստատելով Հոմսի մասնաճիւղին կանոնագրային թիւին ամբողջացումը, զայն կ’ընդունի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի ընտանիքէն ներս: Այնուհետեւ, մինչեւ 1935, մասնաճիւղին ֆութպոլի խումբը զգալի յառաջդիմութիւն կ’արձանագրէ եւ կը մասնակցի նոյն տարուան միջ-մասնաճիւղային ֆութպոլի մրցաշարքին: 1936-ին, մասնաճիւղը կ’ունենայ իր վարձու ակումբը, որուն պաշտօնական բացումը կը զուգադիպի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի հիմնադրութեան 20-ամեակին: Հ.Մ.Ը.Մ.-ի ակումբը մեծ դերակատարութիւն կ’ունենայ Հոմսի հայ կեանքին մէջ, ուր կը յաճախեն նաեւ ընտանիքներ, իսկական ընտանեկան բոյն մը կազմելով այս ջերմ մթնոլորտին մէջ:sahagyan-vararani-page
Պէտք է նշել, որ քաղաքէն հայերու յաճախակի մեկնումները պատճառ կը դառնան, որ մասնաճիւղը գործէ փոքրաթիւ անդամներով եւ նիւթական դժուարին պայմաններու մէջ: Շրջանային Վարչութիւնը կը ստիպուի նիւթական յաճախակի օժանդակութիւններով կանգուն պահել մասնաճիւղը:
1956-ին, մասնաճիւղը պետական նոր վաւերացումով կը ստանայ «Նէտի Նըժմէ Ռիատի» անունը ու կը շարունակէ իր գոյութիւնը պահել մինչեւ 1961, երբ Միւթիհ Ռասլանի ատենապետութեան օրով կը դադրի գործելէ:
Հայ երիտասարդաց ընկերակցութեան (ՀԵԸ) մասնաճիւղը Հոմսի մէջ 1936-ին հիմնուած է: Մասնաճիւղը ունեցած է սկաուտական շարժում, ինչպէս նաեւ ֆութպոլի խումբեր:
Սուրիահայ Օգնութեան Խաչի (ՍՕԽ) Հոմսի մասնաճիւղը, գոյութիւն ունեցած է 1940-էն, բաղկացած` զոհաբերուող հայ անդամ-անդամուհիներէ, լաւ գործունէութիւն յայտնաբերած է, ունեցած է կանոնաւոր նիստեր. նիւթական ապահովելու համար նախաձեռնած է հանդէսներ, օգնած է չքաւորներուն եւ հիւանդներուն, շահելով համակրանքը բոլոր հայերուն անխտիր, այդ պատճառաւ անոր շարքերը հետզհետէ խտացած են: Իր աշխատանքը ծաւալած է նաեւ կարգ մը անգործներու գործ հայթայթելով:
1944-1946 տարիներուն մասնաճիւղի անդամ-անդամուհիներուն թիւը կը հաշուէր 125, բայց քաղաքէն մէկնողներուն պատճառով թիւը հասած էր 85-ի: 1946-ին՝ 80-ի:
Հոմսի Օգնութեան Խաչի մասնաճիւղին համար միշտ մտահոգութեան առանցքը եղած է կրթական հարցը:
Պատմական կարեւորութեան համար պարտաւոր ենք նաեւ յիշել այն կարեւոր իրողութիւնը, որ համայնքէն ներս գործող եւ Հ.Բ.Ը.Մ. հովանաւորութիւնը վայելող Ազգ. Սահակեան վարժարանի սաներուն համար Օգնութեան խաչի նիւթական օժանդակութիւնը եղած է, որ մերժուած է: Այդ իսկ պատճառով մասնաճիւղը փափաք յայտնած է Օգնութեան խաչի անունով առանձին դպրոց մը ունենալու, սակայն Ս.Օ.Խ.-ի Շրջանային վարչութիւնը չէ ընդառաջաց առաջարկին «սկզբունքային եւ գործնական անհնարաւորութիւններու պատճառով», որովհետեւ Օգնութեան խաչը համերաշխութիւն սերմանող եւ ոչ թէ երկպառակութիւն յառաջացնող կազմակերպութիւն է, «Շրջանային վարչութիւնն ու ընդհանուր ժողովը անթոյլատրելի կը գտնեն հակառակութեան համար ազգային վարժարանին դէմ ուրիշ վարժարաններ բանալու ձեռնարկումը», նշուած է Ս.Օ.Խաչի ընդհանուր ժողովի արխիւներուն մէջ:
Օգնութեան խաչը ունեցած է արծուիկներու երկու խմբակներ: 1987, 1989, 1990 եւ 1991 տարիներուն մասնաճիւղը ունեցած է 75 անդամուհիներ, որոնցմէ 30-ը գործօն, իսկ 45-ը օժանդակ: Իսկ 1992 եւ 1993 տարիներուն 75 օժանդակ անդամուհիներ: 1994-ին արդէն մասնաճիւղը գործելէ կը դադրի:1926883_997222617013266_5384146091755402444_n
Հոմսի խաչուհիները բարեխղճօրէն կատարած են իրենց վերապահուած դերը՝ առաքելութիւնը, անոնք հայ ժողովուրդի կարիքներէն մեկնած եւ անոր պահանջներուն ծառայելու նպատակէն ծնունդ առած իբրեւ ՍՕԽաչի մէկ մասնաճիւղը՝ տարիներու ընթացքին գործեցին գթասրտօրէն, ծառայեցին կարիքաւորին, աշակերտին, անգործին, հիւանդին անխտիր, բարձր պահելու եւ համախմբելու Հոմսի հայ համայնքը:
Մարտ 2011-էն ետք, երբ բռնկեցաւ Սուրիոյ ներքին պատերազմը, ամէնէն արիւնալի շրջաններէն մէկը հանդիսացաւ Հոմսը եւ անոր բնակիչները, որ աւելի քան 75 առ հարիւր համեմատութեամբ բռնագաղթի ենթարկուեցաւ իր սիրելի բնօրրանէն, տուաւ հազարաւոր նահատակներ, միաժամանակ իր ետին թողելով 80 առ հարիւր համեմատութեամբ քանդուած, աւերուած ու հրկիզեալ քաղաք մը:
Արդարեւ, Հոմսի հին քաղաքի պատմական շրջանը զինեալներու հակակշռին տակ անցնելէ ետք, յատկապէս Համիտիէի շրջանը՝ բնակիչները, տեղափոխուեցան աւելի ապահով վայրեր, իսկ հաերը արաւելաբար Մահաթա եւ Ինշաաթ թաղամասերը, որոնք աւելի ապահով կը համարուէին` նկատի առնելով կառավարական հաստատութիւններու եւ շէնքերու առկայութիւնը: Նշենք, որ քանի մը հայ ընտանիքներ տեղափոխուեցան Հոմս նահանգի տարածքին գտնուող ապահով գիւղերը, իսկ ոմանք ալ անցան Լաթաքիա եւ Լիբանան` անշուշտ թողելով իրենց կալուածներն ու ունեցուածքները:
Նոյեմբեր 2011-ին ահաբեկչական խմբաւորումներու կողմէ յարձակման եւ բռնագրաւման ենթարկուեցան հայկական Ս. Մեսրոպ եկեղեցին եւ Ազգ. Սահակեան դպրոցը:
Հետեւաբար, զինեալները եկեղեցւոյ եւ դպրոցի շէնքը կ’օգտագործէին, իբրեւ կեդրոն, այսպէս Սբ. Մեսրոպ եկեղեցին սրբապղծուեցաւ եւ վերածուեցաւ հանրակացարանի եւ հաւաքական ննջասենեակի, ամբողջ նստարանները անհետացան: Իսկ Ազգ. Սահակեան վարժարանի նկուղը վերածած էին հիւանդանոցի: Իսկ դասարաննեը՝ դեղարանի, հիւանդանոցային սենեակի, պահեստանոցի եւ այլն: Դպրոցի ուսուցչարանն ու տեսչարանը դարձան մզկիթ աղօթավայրի: Բռնագրաւողները անմարդկային վերաբերմունքով թալանեցին, կողոպտեցին, եւ սրբապղծեցին ամբողջ կեդրոն-կառոյցը իր եկեղեցիով, դպրոցով, սրահով եւ այլն: Սրբապղծեցին խորանը, սրբապատկերներ, աւետարաններ, շարականագիրքեր եւ այլ եկեղեցապատկան իրեր:
Հայ համայնքի ու եկեղեցւոյ կողմէ օրին բաւական աշխատանք տարուեցաւ, որ վնաս չտարուի ո՛չ եկեղեցւոյ, ո՛չ դպրոցին, սակայն ապարդիւն: Համայնքի ներկայացուցիչները կրցան միայն անհրաժեշտ փաստաթուղթերը դպրոցէն դուրս բերել:
Հրթիռակոծումներու, կրակոցներու եւ ռմբակոծումներու պատճառներով տարբեր տարողութեամբ ծանր վնասներ կրեց շէնքը, պատերը ստացան հրթիռներու հարուածներ:

Հոմսի Սուրբ Մեսրոպ եկեղեցին
Հոմսի Սուրբ Մեսրոպ եկեղեցին

Նշենք, որ օրին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսը քննադատեց եւ դատապարտեց տեղի ունեցած արարքը:
Ս. Մեսրոպ եկեղեցւոյ եւ Ազգ. Սահակեան վարժարանին բռնագրաւումին պատճառով հայերը իրենց հոգեւոր պարտաւորութիւնները կատարեցին արաբ քրիստոնեաներու եկեղեցիներու մէջ: Իսկ աշակերտութիւնը իր ուսումնական կրթութեան շարունակեց տեղւոյն արաբական վարժարաններուն մէջ:
Պատերազմական այս դժուարին ժամանակաշրջանին մէջ կենցաղային իմաստով հայերը փորձեցին յարմարիլ առկայ պայմաններուն: Անշուշտ պէտք չէ մոռնալ «Սուրիահայութեան շտապ օգնութեան եւ վերականգնումի մարմին»ի դասաւորումները եւ կարգադրութիւնները ընդհանրապէս, որ հասած էր համայնքի կարիքներուն ամէն ձեւով, նոյնիսկ 2013-ին ընտանիքներուն նիւթական նպաստ բաժնած էր:
10 մայիս 2014-ին, երբ զինեալ գործողութիւնները դադրեցան, եւ Հոմսի նահանգապետը անվտանգ յայտարարեց Հին Հոմս շրջանը, հազարաւոր բնակիչներ վերադարձան ստուգելու համար ազատագրուած շրջանին մէջ իրենց բնակարաններն ու ունեցուածքը: Նոյնպէս հայ բնակիչները շրջան վերադարձան իրենց բնակարաններուն վիճակը ստուգելու եւ որոշ կահոյք կամ ունեցուածք տեղափոխելու, սակայն շէնքերը վնասուած էին, եւ նշեալ թաղամասերը ընդհանրապէս ոչ բնակելի:%d5%b0%d5%b8%d5%b4%d5%bd%d5%ab-%d5%bd%d5%a26-copy
Այսօր, երբ արդէն պետութիւնը նախաձեռնած է արագօրէն ազատագրուած շրջաններուն վերաշինութեան գործերուն, միւս կողմէ կառավարութիւնը քաղաքի ենթակառուցուածքային ծրագիրները գործի դրած է ընդհանրապէս Հին Հոմսի վերակառուցման համար, որպէսզի բնակիչները անմիջապէս շարունակեն իրենց բնականօն ընթացքը:
Ներկայիս հայերը Հոմսի մէջ կը հաշուեն մօտաւորապէս երեք տասնեակ ընտանիք, հաշուի առնելով նաեւ ժամանակաւոր կերպով հոն տեղափոխուած ընտանիքները:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles