Երբ Չէր Մնում Ելք Ու Ճար…

ՀԱՅՐԵՆԻՔ

Խմբագրական

Մայիս 26, 2017

Այդպէս կը թնդացնէր հարիւրամեակի սեմին գտնուող Սարդարապատեան գոյապայքարին յաղթանակը նկարագրող ու պանծացնող երգը:
Այսպէս, 99 տարիներ առաջ, 1918-ի Մայիսեան Վարդանանց ոգիով մղուած Սարդարապատի ճակատամարտը մնայուն պատգամը եղաւ հայ ժողովուրդի զաւակներուն` շարունակելու սկսած պատերազմը` ի խնդիր ամբողջական Հայաստանին:
Մայիս 28-ով կերտուած ներկայ Հայաստանը կտոր մըն է միայն:
Սիմոն Վրացեան ամենայն իրապաշտութեամբ կը նկարագրէր թէ հայերու ձեռքը մնացած էր աղքատ ու կիսակործան երկիր մը, որ կծկուած ու փոքր հողաշերտ մըն էր չոր ու ցամաք լեռներու մէջ թաքնուած:
«Աշխարհի խուլ անկիւնում, ծանրաբեռնուած գաղթականներով ու որբերով, շրջապատուած ատամ կրճտացնող թշնամիներով, անհաց, անդեղ, անօգնական: Սով ու հիւանդութիւն, աւար ու աւեր, լաց ու թշուառութիւն, կոտորածի սարսափ: Իսկ միւս կողմէ` Էնվերի բանակը` համաթրքական երազներով տոգորուած, որ Հայաստանի մարմնի վրայով ձգտում էր դէպի Թուրքեստան…», այսպէս կը նկարագրէր Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան վերջին վարչապետը իր լայնածաւալ ու հաստափոր «Հայաստանի Հանրապետութիւն» գիրքին մէջ:
Մայիս 28-ով սկսուած մեր ժողովուրդի պայքարը պէտք է շարունակել եւ անմիջապէս, առանց ժամանակ կորսնցելու:
Անկախութիւն հռչակած էինք, սակայն հիմնական ու անմիջական գործ կար կատարելիք: Բազմաթիւ գաւառներ լեցուած էին թուրք ու թաթար բնակչութեամբ, որոնք բնականաբար երկրին ներքին անդորրութիւնը կը խանգարէին` դաւելով պետութեան դէմ եւ ամէնօրեայ յարձակումներ գործելով հայ գիւղացիին վրայ:
Հայկական բանակը պարտաւորուեցաւ պատժական բազմաթիւ արշաւանքներ կազմակերպելու` այդ շրջաններէն վանելու եւ դուրս շպրտելու համար անապահովութիւն յառաջացնող տարրերը:
Արեւմտահայ զինեալ ուժերն ու յատկապէս Սասունցիները, իրենց գործօն մասնակցութիւնը բերին մարտնչելով Հայոց բանակին կողքին: Հետզհետէ պարպուած շրջանները բնակուեցան առաւելաբար` արեւմտահայ գաղթականութեամբ: Անկախ Հայաստանի հողամասին աստիճանական հայացումը հիմնական աշխատանք էր, որ կարելի եղաւ իրագործել հազիւ երկու-երեք տարիներու ընթացքին:
Այսպիսի սրտաճմլիկ եւ դաժան պայմաններուն մէջ է, որ այդ օրերու Հայաստանի Հանրապետութիւնը սկսաւ իր սեփական պետական կեանքը: Կարճ ժամանակաշրջանի մը ընթացքին, կարելի եղաւ գործի լծել վարչական մեքենան, բացուեցան բազմաթիւ կրթօճախներ, պետական համալսարան, որբանոցներ, հիւանդանոցներ: Դեռ աւելին, հաստատուեցան դիւանագիտական յարաբերութիւններ, եւ անշուշտ ամենակարեւորը՝ Հայոց բանակի սպառազինում :
Անգամ մը եւս, տեղին է կրկնել թէ, Հայոց պատմութեան մէջ թուականներ կան, որոնք իրենց ոգիով ու մարտահրաւէրով, կը գերազանցեն ժամանակներու սահմանները եւ անմոռանալի կնիք մը ձգելով, կը պատկանին յաւերժութեան: Անոնք կը մնան եւ պիտի մնան երկաթեայ պատգամ, ուղղուած սերունդներուն:
Ազգերը կը գոյատեւեն, երբ իրենց կեանքը վերածեն բարոյական ու ազգային արժէքներու յաւերժացման ու իրենց մարդկային իրաւունքներու վերատիրացման համար մղուող մնայուն պայքարի, որուն արդիւնք է «Երբ չի մնում ելք ու ճար»ն ու անոր ձգած Հայոց պատմութեան ոսկի էջերը:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*