Բացատրական Մը Հայաստանի Ընտրութիւններուն Մասին.- Նոր Կանոններ, Նոր Քուէարկութիւն, Նոր Իշխանութիւն

 

ՀԱՅԿ ԳԱՍՅԷՐԵԱՆ – Սիտնի
(Թարգմանուած անգլերէնէ Վաչէ Բրուտեանին կողմէ)
Ապրիլ 2ին, Հայաստանի մէջ տեղի պիտի ունենան խորհրդարանական նոր ընտրութիւններ։
Նոր սահմանադրութեան որդեգրումէն ետք, սա առաջին քուէարկութիւնն է, որ ընտրուողներուն աննախընթաց իշխանութիւն պիտի տայ։ Միւս կողմէ, քուէարկութիւնը պիտի կայանայ համաձայն նոր ընտրական օրէնքին, որ որդեգրուեցաւ մասնակից կուսակցութիւններուն եւ հոսանքներու մեծամասնութեան կողմէ։
Այս յօդուածը պիտի փորձէ ընտրական գործածուող բառապաշարէն անդին անցնիլ (օրինակ՝ «ռէյթինկային», «համամասնական») ու պարզօրէն բացատրել գործընթացը, որ պիտի վճռէ ընտրութիւններուն արդիւնքները։
Ըսինք, որ այս ընտրութիւնները նոր սահմանադրութեան որդեգրումէն ետք առաջինն է։ Ի՞նչ կը նշանակէ այս։
Ա) Յառաջիկայ նախագահական ընտրութենէն ետք, 2018ին, նախագահի պաշտօնը պիտի վերածուի զուտ արարողակարգայինի՝ ի դէմս ներկայ դրութեան, ուր շատ լայն գործադիր իրաւասութիւններ տրուած են նախագահին (ներառեալ ամբողջական հակակշիռ պաշտպանութեան եւ արտաքին քաղաքականութեան բնագաւառներէն ներս)։
Բ) Հետեւաբար, Ազգային ժողովը, որ պիտի ընտրուի յառաջիկայ Ապրիլին, պիտի հանդիսանայ երկրի գլխաւոր օրէնսդիր ուժը։ Ան պիտի առաջարկէ վարչապետ մը, որ նախագահին կողմէ նշանակուելէն ետք, պիտի կազմէ կառավարութիւնը, որուն անդամները այլեւս չեն կրնար մաս կազմել ԱԺին։ Խորհրդարանը բարձրագոյն մարմինը պիտի ըլլայ, որմէ պիտի բխի երկրին իշխանութիւնը։
Գ) Այն կուսակցութիւնը, դաշինքը, կամ համախոհութիւնը (կոալիցիա), որ մեծամասնութիւն կ’ունենայ Ազգային Ժողովէն ներս, պիտի կազմէ կառավարութիւնը։ Խաղաղութեան օրերուն, կառավարութիւնը, իբրեւ հաւաքական մարմին, պիտի վարէ երկրին գործերը, մինչ պատերազմի պարագային, վարչապետը պիտի ստանձնէ զինեալ ուժերու գերագոյն հրամանատարի պատասխանատուութիւնը։
Դ) 101 պատգամաւորներէ բաղկացած Ազգային Ժողովի մնացեալ կուսակցութիւնները կամ դաշինքները պիտի կազմեն խորհրդարանական ընդդիմութիւնը, նուազագոյնը 33 եւ առաւելագոյնը 46 տոկոսով։ Կուսակցութիւնները ժողովրդային քուէներու 5, իսկ դաշինքները 7 տոկոսը պէտք է ստանան Ազգային Ժողով մտնելու համար։ Եթէ ընդդիմադիրները կամ դաշինքները 33 տոկոսը չեն կազմեր Ազգային Ժողովէն ներս, անոնց պիտի տրամադրուին յաւելեալ աթոռներ, ինչ որ պատգամաւորներու թիւը 101էն աւելի պիտի բարձրացնէ։
Ե) Հետեւաբար, ընդդիմութիւնը իրաւասութիւնը պիտի ունենայ կառավարութիւնը հաշուետուութեան կանչելու բոլոր հիմնական հարցերու կապակցութեամբ, բան մը, որ ներկայիս գործող համակարգէն ներս չկայ (այսինքն՝ նուազագոյնը մէկ երրորդ ներկայութիւն,Ազգային Ժողովի քուէներու միայն 25 տոկոսով վերահսկողական կամ ժամանակաւոր յանձնաժողովներ կազմելու ու ատոնց մաս կազմելու իրաւասութիւնը)։

Զ) Միայն կուսակցութիւններ կամ դաշինքներ կրնան մասնակցիլ այս ընտրութիւններուն (անհատներ չեն կրնար առաջադրուիլ), եւ ներկայ կիսանախագահական դրութեան վերացումով, նոր սահմանադրութիւնը կը ստեղծէ քաղաքական այնպիսի դաշտ մը, ուր կիզակէտը ոչ թէ անհատներն են, այլ հաւաքական իշխանութիւնը (կուսակցութիւններ կամ դաշինքներ)։
Է) Նոր որդեգրուելիք օրէնքներով, դատական իշխանութիւնը գործադիրէն ամբողջութեամբ անկախ պիտի ըլլայ, երաշխաւորելով պետական իշխանութեան երեք բնագաւառներու (գործադիր, օրէնսդիր եւ դատական) փոխադարձ հաւասարակշռութիւնն ու հակակշիռը։
Ը) Ընտրական նոր օրէնքին շուրջ բանակցութիւններ տեղի ունեցան եւ համաձայնութիւն գոյացաւ այս ընտրութիւններէն առաջ։ Նոր օրէնքը կը բացառէ կրկնակի քուէարկութիւնը, կամ նման զեղծարարութիւններ՝ առաջադրելով տեղադրել էլեկտրոնիք քուէարկութեան սարքեր եւ ընտրական տեղամասերու մէջ ապահովել վիտէօ նկարահանման եւ ուղիղ սփռումի համակարգ, ինչպէս նաեւ հսկումի աւելի լայն կարելիութիւն, քան ինչ որ ցարդ գոյութիւն ունէր (ներառեալ՝ քուէարկած անձերու անուանացանկի հրապարակում)։
Թ) Ընտրական նոր օրէնքը գործնականօրէն չի կրնար (եւ պիտի չկարենայ) առաջքը առնել ընտրակաշառքի, ինչ որ նախորդ ընտրութիւնները յատկանշած էր։ Հետեւաբար, քուէն գնողին ու վաճառողին միջեւ համաձայնութիւնը կանխաւ կրնայ գոյանալ։ Ի հակակշիռ այս կարելիութեան, մասնակից կուսակցութիւնները եւ դաշինքները կոչ կ’ուղղեն քաղաքացիներուն, որ նման քայլի չդիմեն՝ ի սէր երկրի ապագային ու իրենց բարօրութեան։

Իսկ ինչպէ՞ս պիտի ընտրուին պատգամաւորները։

Ա) Իւրաքանչիւր կուսակցութիւն կամ դաշինք Ընտրական Կեդրոնական Յանձնաժողովին (Կ.Ը.Յ.) մօտ գրանցած է իր բոլոր թեկնածուները. ներառեալ հիմնական թեկնածուներու ցանկը եւ մինչեւ 15 անձերէ բաղկացած ցանկ մը՝ Հայաստանի 13 ընտրաշրջաններէն իւրաքանչիւրին համար։
Բ) Քաղաքացիները պիտի քուէարկեն իրենց ապրած շրջանէն ներս։
Գ) Երբ մտնեն ընտրական տեղամաս, իրենց պիտի տրուին 9 ընտրաթերթիկներ (իւրաքանչիւրը մէկ կուսակցութեան կամ դաշինքի անունով) եւ քուէախցիկին մէջ, պիտի զատեն միայն մէկ թերթիկ (մնացեալը պիտի թափեն խցիկի աղբամանին մէջ), զայն դնեն յատուկ պահարանի (ծրար) մէջ։ Այս ձեւով անոնք քուէարկած կ’ըլլան իրենց նախասիրած կուսակցութեան կամ դաշինքին։
Դ) Այդ նոյն քուէաթերթիկին վրայ պիտի ըլլան նաեւ նոյն այդ ընտրաշրջանէն ներս իրենց ընտրած ուժին թեկնածուները։ Այդ ցուցակէն եւս պիտի ընտրեն ՄԷԿ անուն։
Ե) Ազգային Ժողով մտնող իւրաքանչիւր կուսակցութեան պատգամաւորներուն կէսը պիտի ընտրուին հիմնական ցանկէն, իսկ մնացեալը՝ շրջաններու ցանկերէն։ Օրինակի համար, եթէ Հայաստանի Հանրապետական Կուսակցութիւնը շահեցաւ 50 աթոռ, ատոնց կէսը պիտի ըլլան հիմնական ցանկէն, իսկ միւս կէսը՝ շրջաններէն ներս իրենց առաջադրած ցանկերէն։
Զ) Եթէ կուսակցութիւն մը կամ դաշինք մը ստանայ քուէներու առնուազն 54 տոկոսը, իրաւունք պիտի ունենայ առանձնաբար կառավարութիւն կազմելու՝ իր նշանակած վարչապետով։ Իսկ եթէ կողմ մը ստանայ ժողովրդային քուէներու 50 տոկոսէն աւելի, բայց նուազ քան 54 տոկոսը, անոր պիտի շնորհուին յաւելեալ աթոռներ, որպէսզի ունենայ Ազգային Ժողովի 54 տոկոսը, ինչ որ պատգամաւորներու թիւը 101էն աւելի պիտի բարձրացնէ։
Է) Եթէ ոչ մէկ կողմ ստացաւ քուէներու 50 տոկոսէն աւելին, այդ պարագային պիտի բանակցին այլ ուժերու հետ, որպէսզի համախոհական կառավարութիւն կազմեն։ Այս ձեւի կառավարութիւն մը կրնայ կազմուիլ առաւելագոյնը 3 ուժերու մասնակցութեամբ, պայմանով որ հաւաքաբար 54 տոկոսէն աւելի ունեցած ըլլան։
Ը) Եթէ նման բանակցութիւններէ ետք կարելի չըլլայ կառավարութիւն կազմել, այդ պարագային ընտրութիւններու երկրորդ փուլ մը տեղի պիտի ունենայ՝ բարձրագոյն երկու տեղերը գրաւած կուսակցութիւններու կամ դաշինքներու միջեւ։ Մնացեալ կուսակցութիւնները պիտի պահեն Ազգային Ժողովէն ներս իրենց ստացած աթոռները, բայց ոչ՝ Ազգային Ժողովէն ներս իրենց տոկոսային համեմատութիւնը, որովհետեւ երկրորդ փուլին յաղթող կողմը պիտի ստանայ աթոռներուն 54 տոկոսը, այս ձեւով Ազգային Ժողովի անդամներուն թիւը բարձրացնելով 101էն աւելիի։
Թ) Ներկայ Հ.Հ.-ի Ազգային Ժողովի պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով, ազգային փոքրամասնութիւնները ներկայացուած պիտի ըլլան (եզիտիներ, ռուսեր, ասորիներ եւ քիւրտեր)։ Ազգային Ժողով մտած ուժերու փոքրամասնական թեկնածուները (որոնք նշեալ ուժերու թեկնածուներու ցանկին վրայ են), պիտի ընտրուին իբրեւ ազգային փոքրամասնութիւններու ներկայացուցիչներ։ Նշեալ չորս փոքրամասնութիւնները աթոռ պիտի ունենան 101է աւելի հաշուող Ազգային Ժողովէն ներս ու անոնց քուէարկելու իրաւունքները պիտի սահմանուին ըստ պատշաճի։
Որո՞նք են այդ 9 կուսակցութիւնները կամ դաշինքները։

Առաջին.- իշխող Հանրապետական կուսակցութիւնը (ՀՀԿ)։

Երկրորդ.- Գագիկ Ծառուկեանի դաշինքը, որ կը գլխաւորուի Բարգաւաճ Հայաստան կուսակցութեամբ։

Երրորդ.- Օհանեան – Յովհաննիսեան – Օսկանեան դաշինքը, որ կը գլխաւորուի նախկին նախարարներ Վարդան Օսկանեանի, Սէյրան Օհանեանի եւ Րաֆֆի Յովհաննիսեանի կողմէ։

Չորրորդ.- Ելք դաշինք, որ կը գլխաւորուի ընդդիմադիր Լուսաւոր Հայաստան կուսակցութեան պատգամաւորներուն, Քաղաքացիական պայմանագիր եւ Հանրապետութիւն կուսակցութիւններուն կողմէ։

Հինգերորդ.- Լեւոն Տէր Պետրոսեանի կողմէ գլխաւորուած դաշինք մը, որ կը բաղկանայ Հ.Ա.Կ.-էն եւ Ժողովրդական կուսակցութենէն։

Վեցերորդ.- Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը։

Եօթերորդ.- Վերածնունդ կուսակցութիւնը (նախապէս Օրինաց երկիր)։

Ութերորդ.- Հայաստանի Համայնավար կուսակցութիւնը եւ վերջապէս,

Իններորդ.- Ազատ դեմոկրատներ։

Ընտրապայքարը պաշտօնապէս կը սկսի Մարտի 5ին։ Կուսակցութիւնները եւ դաշինքները արդէն իսկ սկսած են հրապարակելու իրենց կարգախօսները եւ ծրագիրները, որոնք պիտի քննարկուին այս յօդուածագրին կողմէ, յառաջիկային։

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*