Կորուստէն դէպի նոր հնարաւորութիւններ. ACAA Artsakh Fund-ի Նոր Ծրագրերը
Գրեթէ տասնամեակ մը ամբողջ, Արցախ Ֆոնտը Արցախի ժողովուրդին կողքին եղած է՝ անոր ժամանակակից պատմութեան ամենադժուար փուլերուն ընթացքին։ Հիմնադրամին աշխատանքը զարգացած է համայնքին կարիքներուն համընթաց՝ մարդասիրական օժանդակութենէն եւ ընտանիքներու աջակցութենէն մինչեւ տնտեսական զարգացում, գիւղատնտեսութիւն, կրթութիւն եւ ենթակառոյցներ։ Այսօր, Արցախի հայ բնակչութեան բռնի տեղահանութենէն ետք, այդ առաքելութիւնը մտած է նոր եւ հրատապ փուլի մը մէջ՝ օգնելու կիներուն վերակառուցելու իրենց կեանքը ոչ միայն որպէս օժանդակութիւն ստացողներ, այլեւ որպէս հմուտ մասնագէտներ, ձեռնարկատէրեր եւ եկամուտ ստեղծող անհատներ, որոնք կարող են իրենք կերտել իրենց ապագան։
Օգնութենէն՝ դիմադրողականութեան
2020-ի պատերազմէն առաջ Արցախը կենդանի հայկական համայնք մըն էր՝ ընտանիքներով, հողագործներով, գործարարներով, աշակերտներով եւ մշակութային հաստատութիւններով։ Հետեւաբար, Արցախին աջակցիլ կը նշանակէր աւելի քան միայն արտակարգ իրավիճակներու արձագանգել. կը նշանակէր ներդրում կատարել ժողովուրդին՝ իր հայրենիքին մէջ կայուն կեանքեր կառուցելու կարողութեան մէջ։
2020-ի պատերազմէն ետք կարիքները կտրուկ աւելի հրատապ դարձան։ Ընտանիքները դիմագրաւեցին կորուստներ, տեղահանութիւն, ապրուստի միջոցներու վնասում եւ հակամարտութեան երկարաժամկէտ հետեւանքները։ Արցախի Հիմնադրամը շարունակեց տրամադրել մարդասիրական եւ զարգացման օժանդակութիւն՝ միաժամանակ աջակցելով այն ծրագիրներուն, որոնք կը միտէին ամրապնդելու ընտանիքներն ու համայնքները։
Ապա եկաւ շրջափակումը, իսկ 2023-ի Սեպտեմբերին՝ Արցախի գրեթէ ամբողջ հայ բնակչութեան բռնի տեղահանութիւնը։ Մի քանի օրուան ընթացքին աւելի քան 120,000 մարդ հասաւ Հայաստան՝ ետին ձգելով տուներ, գործատեղեր, ագարակներ, ունեցուածք, աշխատավայրեր եւ համայնքներ։ Կիները այն անձերէն էին, որոնք իրենց ուսերուն վերցուցին ընտանեկան կեանքը բոլորովին նոր պայմաններու մէջ վերակառուցելու հսկայական պատասխանատուութիւնը։
Մարտահրաւէրին բնոյթը փոխուած էր։ Հարցը այլեւս պարզապէս «Ինչպէ՞ս օգնել մարդոց, որ վերապրին այս ճգնաժամը» չէր։ Հարցը դարձած էր՝ «Ինչպէ՞ս օգնել անոնց, որ գրեթէ ամէն ինչ կորսնցնելէ ետք կայուն կեանքեր կառուցեն»։
Կիներուն զօրակցութիւն՝ ժառանգութեան եւ հնարաւորութեան միջոցով
Ճգնաժամի մը ընթացքին մարդասիրական օժանդակութիւնը կենսական է, սակայն անոր բնոյթը ժամանակաւոր է։ Երկարաժամկէտ անկախութեան համար անհրաժեշտ են շուկայական արժէք ունեցող հմտութիւններ, աշխատանք, վստահելի եկամուտ եւ այնպիսի գործարար հնարաւորութիւններ, որոնք կրնան աճիլ։
Այս փիլիսոփայութիւնն է, որ հիմք կը հանդիսանայ «Օգնենք Արցախի կիներուն վերակառուցելու իրենց կեանքը» նախաձեռնութեան, որ տեղահանուած կիներուն կը տրամադրէ գործնական մասնագիտական հմտութիւններ՝ միաժամանակ պահպանելով եւ զարգացնելով հայկական մշակութային աւանդութիւնները։
Ծրագիրը կեդրոնացած է իրարու հետ կապուած երկու ուղղութիւններու վրայ՝ Մարաշի ասեղնագործութիւն եւ աւանդական գորգագործութիւն։
Ասոնք պարզապէս ձեռագործ աշխատանքներ չեն։ Անոնք հայկական մշակութային գիտելիքի սերունդէ սերունդ փոխանցուած ժառանգութիւններ են, որոնք կ’արտայայտուին իւրայատուկ նախշերով, արհեստավարժական ոճերով, խորհրդանիշներով եւ պատմութիւններով։ Արցախը յատկապէս հարուստ գորգագործական ժառանգութիւն ունի, իսկ պատմական օրինակները կը վկայեն հայկական գորգագործական աւանդութիւններուն մէջ տարածաշրջանին իւրայատուկ տեղին մասին։
Այս հմտութիւնները տեղահանուած Արցախի կիներուն սորվեցնելով՝ ծրագիրը կամուրջ մը կը ստեղծէ մշակութային ժառանգութեան եւ ապրուստի միջոցներու միջեւ։ Նպատակը միայն աւանդութիւնը պահպանելը չէ, այլ զայն կենդանի պահել՝ փոխանցելով նոր սերունդի ձեռքերուն եւ այդ գիտելիքը կապելով կենսունակ շուկայի մը հետ։
Հմտութիւններ, որոնք կը վերածուին հնարաւորութեան
Ուսուցման ծրագիրը ներածական արուեստի եւ ձեռագործի աշխատանոցէ մը շատ աւելի է։ Մասնակիցները կը ստանան գործնական ուսուցում՝ զարգացնելու համար բարձրորակ պատրաստի աշխատանքներ արտադրելու անհրաժեշտ արհեստագիտական կարողութիւնները, ինչպէս նաեւ հիմքը՝ այդ հմտութիւնները եկամուտի վերածելու համար։
Այս տարբերութիւնը կարեւոր է։ Արհեստ մը սորվիլը, առանց յաճախորդներու, շուկաներու, մասնագիտական կապերու կամ աշխատանքի հնարաւորութիւններու հասանելիութեան, կրնայ հմտութիւն մը ապահովել՝ առանց տնտեսական անկախութիւն ապահովելու։ Արցախի Հիմնադրամի մօտեցումը ուսուցումը կը կապէ իրական տնտեսական հնարաւորութեան հետ։
Հայկական ձեռագործ արտադրանքի շուկան կ’ընդգրկէ ոչ միայն Հայաստանը, այլեւ Սփիւռքի համայնքները, հաւաքորդները, ներքին ուրաուագիծերը, մշակութային հաստատութիւնները, մասնագիտացած վաճառատուները եւ այն անհատները, որոնք կը փնտռեն իսկական ձեռագործ աշխատանքներ՝ իմաստալից մշակութային պատմութեամբ։ Բարձրորակ աւանդական արհեստագործութիւնը կրնայ մրցիլ այս շուկային մէջ, որովհետեւ անիկա ունի այնպիսի արժէքներ, որոնք զանգուածային արտադրանքը չի կրնար ապահովել՝ իսկականութիւն, արուեստ, մշակութային ինքնութիւն եւ մարդկային հմտութիւն։
Այս մօտեցման կարեւոր մէկ մասը ծրագիրին կապն է հաստատուած ոլորտին հետ։ Artsakh Carpet Company-ն յանձնառու եղած է ուսուցման ծրագրի աւարտին երեք շրջանաւարտներ աշխատանքի ընդունելու՝ որպէս մասնագիտական գորգագործներ։ Այս մէկը ուսուցումէն դէպի աշխատանք ուղղակի ճանապարհ մը կը ստեղծէ եւ կը փաստէ, որ այս հմտութիւնները կը համապատասխանեն հմուտ արհեստաւորներու իրական պահանջարկի մը։
Ձեռնարկատիրութիւնը՝ դէպի անկախութիւն տանող ճանապարհ
Տեղահանութիւնը խլած է այն կառոյցներէն շատերը, որոնք ժամանակին կայունութիւն կ’ապահովէին Արցախի ընտանիքներուն՝ տուներ, հողեր, գործարարութիւններ, մասնագիտական կապեր եւ ծանօթ աշխատանքի աղբիւրներ։ Հայաստանի մէջ իրենց կեանքը վերակառուցող կիներուն համար անկախ եկամուտի աղբիւր մը ստեղծելը կրնայ վճռորոշ քայլ մը ըլլալ այդ կայունութիւնը վերականգնելու ուղղութեամբ։
Ահա թէ ինչու Արցախի Հիմնադրամը մրցունակ ձեռնարկատիրութիւնը կը նկատէ կայուն վերականգնման հզօր գործիք մը։ Մրցակցութիւնը կը խրախուսէ որակն ու նորարարութիւնը, մինչդեռ շուկաները մարդոց հնարաւորութիւն կու տան իրենց հմտութիւնները վերածելու կայուն եկամուտի։ Յաջող գործարարութիւնները ի վերջոյ կրնան նաեւ ուրիշներու համար հնարաւորութիւններ ստեղծել՝ բազմապատկելով սկզբնական ներդրումին ազդեցութիւնը։
Հետեւաբար, նպատակը պարզապէս կիներուն օժանդակութիւն տրամադրելը չէ, այլ անոնց այնպիսի բան մը տալը, որ կրնայ արժէք ստեղծել ուսուցման ծրագիրի աւարտէն երկար ժամանակ ետք՝ մասնագիտութիւն, եկամուտ եւ սեփական բան մը կառուցելու հնարաւորութիւն։
Ժառանգութիւնը՝ ապագայի հիմք
Տեղահանուած Արցախի հայերուն համար մշակութային ժառանգութիւնը խորապէս անձնական նշանակութիւն ունի։ Հայրենիք մը կորսնցնելը կը նշանակէր կորսնցնել տուներ, եկեղեցիներ, բնաշխարհներ, ընտանեկան կալուածներ, համայնքներ եւ այն վայրերը, որոնք սերունդներու հաւաքական յիշողութիւնը կը կրէին։
Արհեստը կրնայ այդ յիշողութիւնը ապագային փոխանցելու միջոց մը դառնալ։
Իւրաքանչիւր ասեղնագործուած նախշ եւ հիւսուած պատկեր կրնայ պահպանել կապը հայկական պատմութեան հետ։ Իւրաքանչիւր կին, որ կը սորվի եւ կը կիրառէ այս հմտութիւնները, կը դառնայ սերունդներու միջեւ փոխանցման այն շղթային մէկ օղակը, որ կը ձգուի դէպի անցեալ եւ կը շարունակուի դէպի ապագայ։
Կայ նաեւ հայկական արհեստագործութիւնը տնտեսական զօրացման հետ կապելու պատմական նախադէպ մը։ Գորգագործութիւնը եւ գործուածքի աշխատանքները երկար ժամանակ հայկական կիներուն տրամադրած են շուկայական արժէք ունեցող հմտութիւններ եւ եկամուտի աղբիւրներ։ Այսօր Արցախի Հիմնադրամը այդ աւանդութիւնը կը յարմարցնէ նոր սերունդի մը, որ կը դիմագրաւէ բոլորովին տարբեր պայմաններ։
Կիներուն համար ներդրում կատարել՝ համայնքներու համար ներդրում կատարել է
Երբ տեղահանուած կին մը կայուն եկամուտի աղբիւր մը կը ձեռքբերէ, ազդեցութիւնը կ’անցնի իրմէ անդին։ Անոր եկամուտը կրնայ աջակցիլ զաւակներուն, նպաստել ընտանիքի ծախսերուն եւ ամրապնդել ընտանիքին տնտեսական կայունութիւնը։ Երբ կիները կը կառուցեն մասնագիտական կապեր եւ գործարարութիւններ, անոնք ի վերջոյ կրնան նաեւ այլ տեղահանուածներու համար հնարաւորութիւններ ստեղծել։
Մէկ վերապատրաստուած արհեստաւոր կրնայ դառնալ մասնագէտ։
Մէկ յաջող ձեռնարկատէր կրնայ դառնալ գործատու։
Մէկ պահպանուած արհեստ կրնայ նոր սերունդի մը համար վերածուիլ տնտեսական արժէքի։
Այս բազմապատկիչ ազդեցութիւնը Արցախի Հիմնադրամի մօտեցման կեդրոնական գաղափարներէն է՝ այսօր ներդրում կատարել հմտութիւններու եւ հնարաւորութիւններու մէջ, որպէսզի կիները վաղը կարենան արժէք ստեղծել իրենց ընտանիքներուն եւ համայնքներուն համար։
Կորուստէն՝ դէպի հնարաւորութիւն
Այս նախաձեռնութեան մասնակցող կիները անհաւատալի կորուստներ ապրած են։ Անոնցմէ շատերը կորսնցուցած են տուներ, ապրուստի միջոցներ, գործարարութիւններ եւ սիրելիներ։ Այս ծրագիրին նպատակը այդ կորուստը նսեմացնել չէ, այլ ընդունիլ այն իրողութիւնը, որ վերակառուցումը յիշողութենէն աւելին կը պահանջէ։
Անիկա հնարաւորութիւն կը պահանջէ։
Արցախի Հիմնադրամը կ’ուզէ, որ այս կիները կարենան ապագային նայիլ այն վստահութեամբ, որ կու գայ սեփական բան մը ունենալէն՝ հմտութիւն մը, մասնագիտութիւն մը, եկամուտ մը, յաճախորդ մը, աշխատավայր մը կամ, ի վերջոյ, սեփական գործ մը։
Ահա՛ կարճաժամկէտ օժանդակութեան եւ կայուն զօրացման տարբերութիւնը։
Արցախի կիները արդէն իսկ ցուցաբերած են արտասովոր տոկունութիւն։ Յաջորդ գլուխը պէտք չէ սահմանուի միայն անոնց կրած տառապանքով կամ կորսնցուցածով, այլ՝ անոնց կառուցելու կարողութեամբ։
Այս ուսուցման ծրագիրներուն աջակցելու մասին աւելի տեղեկութիւն ստանալու համար այցելեցէք givebutter.com/artsakhwomen եւ այսօր նուիրատուութիւն մը կատարէք։
