ՍՓԻՒՌՔԻ ՏԱՐԻՆ ՊԷՏՔ ԱՒԱՐՏԵ՞Լ, ԹԷ՞ ՇԱՐՈՒՆԱԿԵԼ ՍՓԻՒՌՔԱՀԱՅՈՒ ԻՆՔՆԱՃԱՆԱՉՄԱՆ ԵՒ ԱԶԳԱՅԻՆ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄԻ ՕՐԱԿԱՐԳՈՎ

0 0
Read Time:5 Minute, 48 Second

Յ. Պալեան 

            Իրապէս ի՞նչ գիտենք ընդհանրապէս ՍՓԻՒՌՔի մասին, տեսականօրէն ՄԷԿ, բայց կոտորակուած, բազմաթիւ եւ տեւաբար տարբերակուող այս կամ այն աշխարհագրական շրջանի անունով, ինչպէ՞ս կը ներկայանայ սփիւռքահայը իր ընկերային մշակութային ստորոգելիներով՝ ազգին յարաբերաբար: Կ’ըսենք՝ Սփիւռք, Սփիւռքահայութիւն, բայց ի՞նչ կայ իրապէս այդ անուանումներուն ետին,նոյն «բանե՞ր»-ը կը տեսնենք եւ կը հասկնանք: Միթէ Սփիւռքը չե՞նք պատկերացներ մեր թաղի կամ քաղաքի «համայնք»-ի ընդլայնուած պատկերով: Ո՞վ կրնայ ըսել, թէ հասարակաց ի՞նչ ունին մեր համայնքները, նոյն գլխուն տակ դասուելու համար:  Այս գիտնալու համար պատահական զրոյցները եւ տեսակէտները այդքան կը մնան, պիտի մնան, մինչեւ այն ատեն, որ օր մը կարենանք ունենալ թիւեր, տուեալներ, դադրինք «իմ կարծիք»-ով որպէս իմաստութիւն կրկնուող բառերը ճշմարտութիւն կամ վստահելի տուեալ համարելէ, որպէսզի կարելի ըլլայ հիմնաւորումներով հասկնալ կացութիւնը, քննարկումներ եւ առաջարկներ ընել՝ ՄԷԿՈՒԹԻՒՆ ստեղծելու համար, որ կը նշանակէ ԱԶԳին մէջ մնալ:

            Անցնող տարին ՍՓԻՒՌՔի ճանաչման եւ այլ հարցերուն գծով ի՞նչ աւելի բերաւ, սովորական աշխատանքները շարունակուեցան համայնքային մակարդակով, միշտ ընդհանուր տեսիլքի մը եւ կազմակերպութեան բացակայութեան: Խօսեցա՞նք Սփիւռքի բազմազանութեան եւ այդ որպէս Մէկ տեսնելու հնարի մասին:

            Պիտի փորձեմ այլ ձեւով մտածել եւ դիտել կացութիւնը, առանց ճառի եւ տեսութիւններու, զգացական-ենթակայական բաղդատութիւններու:

            Սփիւռքը ընկերային անորոշ սահմաններով, նոյնքան անորոշ աշխարհագրութեամբ, համրանքով եւ ինքնութեամբ մարդոց հաւաքականութեան երեւոյթ մըն է, ընդհանրութիւն մը, որուն մասին յայտնուած են եւ կը յայտնուին  ենթակայական կարծիքներ, որուն սահմանները առանձին կամ գումարուող «համայնքներ»-ն են: Ճիշդ է, որ Սփիւռքի աշխարհագրական տարածքին վրայ կան հայկական կոչուած համայնքներ, բայց այսօր ո՞ր ղեկավարը կամ հաստատութիւնը ճշգրտութեամբ կրնայ խօսիլ «սփիւռքահայ» խորագրի տակ նկատի առնուող մարդոց համրանքի մասին, անոնց բնակութեան աշխարհագրութեան, մշակութային նոյնութեան մասին:             Ղեկավարութիւն մը ինչպէ՞ս կրնայ գործել եւ առաջնորդելու յաւակնութիւն ունենալ, երբ յստակ եւ գէթ ճշգրիտի մօտեցող  գաղափար չունի, թէ ի՞նչ է թիւը մարդոց՝ զորս թեթեւ սրտով կը դասենք «սփիւռքահայութիւն» գլխուն տակ, միաժամանակ, առանց մօտաւոր սահմանումով գիտնալու, թէ ի՞նչ է «սփիւռքահայ»-ը բաղդատած հայուն, բաղդատած նաեւ ՄԻՒՍ ՍՓԻՒՌՔԱՀԱՅՈՒՆ, հայերուն: ի՞նչ է անոնց ընկերային եւ մշակութային նկարագիրը, սովորաբար կ’ըսենք՝ ինքնութիւնը: ՍՓԻՒՌՔ հասկացութիւնը ընդլայնուած համայնքի պարզ բազմապատկութեամբ ըմբռնուած պատկերացում մը չէ, ընկերամշակութային եւ քաղաքական այլապէս բարդ երեւոյթ մըն է:

            Պարզ հարցում. ո՞վ սփիւռքահայ է: Ի՞նչ է անոր տարբերութիւնը այս կամ այն համայնքի անդամէն, ի՞նչ է անոր տարբերութիւնը գաղթականէն, արտագաղթողէն, համարկուած-մերուած եւ կամ «ծագումով հայ»-էն: Կան կրօնական բնոյթով համայնքներ, որոնք առաւել կամ նուազ տեսանելիութիւն ունին, բայց անոնց ալ հաշուարկումը միշտ ենթակայական է, ոչ ոք կրնայ ճշգրիտ թիւերով խօսելու յաւակնութիւն ունենալ, նոյնիսկ հոն, ուր կան փակ շրջանակներու մէջ «կազմակերպութիւններ», եկեղեցական, կրօնական, քաղաքական, եւ այլ, միշտ բազմապատիկ եւ բազմապատկուող:

            Կրօնական հաստատութիւնները միասնաբար, քաղաքական՝ որպէս այդպիսին ներկայացող կազմակերպութիւնները, մշակութային եւ այլ բնոյթով «միութիւնները, պիտի կարենա՞ն, եւ ուզե՞ն, մարդկային եւ նիւթական յատկացումներ ընել, գիտական ձեւով ճշդելու համար բնոյթը, բովանդակութիւնը եւ տարողութիւնը Սփիւռք» կոչուած ընկերային երեւոյթին, սահմանել զայն գոյացնող տիպարներու կենդանագիրը, որ յոգնակի է, զայն ճանչնալ ոչ թէ իր թէական մէկութեամբ, այլ  շարունակուող բազմազանութեամբ, փոխանակ բանտարկուելու գրական-զգացական պատկերացմներու մէջ:

            Մարդահամար ընելու պէս, նոյնիսկ եթէ ան անհնար թուի, պիտի կարենա՞նք գէթ մօտաւոր վստահելի թիւերով ճշդել, թէ ո՞ւր եւ քանի՞ որպէս  սփիւռքահայ ճանչցուած մարդ կայ: Այսօր ո՞վ կրնայ այս ճշդումով խօսիլ, հայութեան ընդհանուր բանձեւումով «ճանչցուած» լիբանահայութեան, սուրիահայութեան, իրաքահայութեան, իրանահայութեան, ֆրանսահայութեան, ամերիկահայութեան, արժանթինահայութեան, եւ այն բոլոր վայրերու հայութեան մասին, անուններ՝ որոնց կը հանդիպինք մամուլի մէջ, կամ չենք հանդիպիր անգամ, ինչպէս՝ ալպանահայութեան, ֆինլանտահայութեան, պալթեան երկիրներու, հնդկահայութեան, ճափոնահայութեան, չինահայութեան…: Այս ծանօթութիւնը պէտք է կազմել, ունենալ, գիտնալու համար թէ ի՞նչ բանի մասին կը խօսինք, ի՞նչ կայ բառերու եւ ենթակայական գնահատումներու ետին:

            Ո՞վ պիտի կազմէ այս ծանօթութեան-ծանօթացման ո՛չ-ենթակայական գնահատումներով պատկերը,  եւ ինչպէ՞ս: Կը յուսայի, որ Սփիւռքի նախարարութիւնը,- որ չկայ,- պետական եւ գիտական հիմերու վրայ կրնար ընել այս աշխատանքը, ստեղծելով յատուկ կառոյց եւ տրամադրելով անհրաժեշտ միջոցները:

            Հիմա՞…

            Ի՞նչ ալ ըլլայ կացութիւնը, այս աշխատանքը բարձի թողի պէտք չէ ընել:

            Քանի որ այս հարցերու խոր մտահոգութինը ունի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. Կաթողիկոսը, ինք պէտք է հրաւիրէ աշխատանքային խումբ մը, մտածելու համար այս հարցերու մասին, ներկայացնելու համար այս գիտական աշխատանքին համար ընկերաբանական հիմերով կազմակերպական ծրագիր մը, առաջադրելով գիտական գործը յանձնել մասնագէտներու մարմնի մը, ո՛չ սիրողականներու, ի հարկին, խորհրդատուութեան համար դիմելով նաեւ ոչ-հայերու:

            Այս ուսումնասիրութիւնը կարեւոր է, որպէսզի հայկական համրանքը եւ որակը  պահուին որպէս այդպիսին, այսինքն՝ հայկական, դիւրացնելով, ինչպէս սովորութիւն է ըսել՝ հայապահպանման աշխատանքը, կրթական եւ հաղորդակցական:

            Պարզ հարցումի մը պէտք է առարկակայան պատասխան տալ: Սփիւռքահայութեան դիմաց ի՞նչ թիւ կարելի է դնել. հարիւր հազա՞ր, միլիո՞ն, քանի՞ միլիոն: Անոնք ազգին մէ՞ջ են, թէ անդիմագիծ եւ տարտղնուած մարդիկ: Ազգը եւ ղեկավարութիւնները կրնա՞ն անգիտանալ այդ համրանքը: Ի Վերջոյ ինչպէ՞ս ազգին մէջ պահել այդ համրանքը, որպէսզի ան մասնակից ըլլայ ազգի հզօրացման, տոկալու եւ տեւելու պայքարին, որպէսզի ազգը վերականգնէ ինքզինք եւ իր իրաւունքները:

            Առանց իրապէս ճանչնալու Սփիւռքը եւ զայն որպէս հայկական իրաւ հարազատութեամբ ամբողջութիւն պահելու, որ կ’ենթադրէ նաեւ յանձնառութիւն, միացման, պայքարի, վերականգնումի ճառերը կը մնան սոսկ բառ: Սրահ մը յուզելով Սփիւռքը որպէս հայկական համրանք չի պահուիր: Համայնք մը, որքան ալ սիրելի եւ օրինակելի ըլլայ, իր եկեղեցիներով, ակումբներով, միութիւններով եւ կուսակցութիւններով, մասնակի երեւոյթ է, կը տնտեսուի նահանջը, եթէ ամբողջի ըմբռնումը բացակայի: Ազգի ամբողջութիւնը պէտք է վերականգնել, նաեւ սփիւռքով, առանց ինքնախաբէութեան,այդ համրանքին տիրութիւն ընելով, զայն պահելով ազգի պատմութեան եւ ինքնութեան հոսանքին մէջ: Այս ընել ոչ թէ հրաշք սպասելով, այլ Սփիւռքը պահելով որպէս իր պատմութեան եւ ինքնութեան տէր ամբողջութիւն, հայրենապահպահպահպահման քաղաքական գործին զայն մասնակից դարձնելով, լիիրա՛ւ մասնակցութիւն, ո՛չ հեռուէն դիտողի, ո՛չ կառքին հինգերորդ անիւի:

            Հայ ժողովուրդի իրենց կոչման, անուան, պատասխանատուութեան արժանի ղեկավարութիւնները, ներսի եւ դուրսի, ո՛չ տեղայնական, միացեալ աշխատանքով իրաւ հայապահպանման գործ պէտք է ընեն միացումով, ոչ թէ յաւելեալ իրաւունքներու եւ հանգամանքներու տիրանալու համար, այլ հաւասարապէս եւ միասնաբար ազգապահպանութիւն եւ հայրենատիրութիւն առաջադրանքը ստանձնելու համար, ինչ որ այսօրուան բազմատեսակ եւ անհեռանկար կոտորակումներէն տարբեր է, մերժելով հաշտուիլ պատմական աղէտներու հետեւանքներուն հետ, ընդունելու ոչինչի ձգտող ապազգային «դուք հոն. մենք հոս»-ի ըմբռնումը:

            Սփիւռքի ճանաչումը որպէս ազգի իրաւ հատուած, անոր ինքնութեան անսեթեւեթ պահպանումը, անոր մասնակցութիւնը ԱԶԳԻ ԴԱՏի հետապնդման, որ իրաւունքի վերականգնում է, գոյապահպանում է, տարբեր անհատական եւ համայնքային եւ տեղայնական պատշաճեցումներէ, անոնք ըլլան Հանրապետութեան տարածքի, թէ աշխարհագրական այլ շրջաններու՝ ուր հայեր կ’ապրին:

            Իրապէս ազգային հարազատութեան վերադարձը հայոց մէջ, օրակարգ պէտք է ըլլայ ներսը եւ դուրսը, որպէսզի ՄԻԱՑՈՒՄը գրական պատկեր չըլլայ, ամէն կարգի տեղայնութիւններէ սրբուած-մաքրուած, catharsis եղած, խորք ունենայ եւ անոր պատուանդանին վրայ յառաջանայ անխարդախ ղեկավարութիւն՝ ԱԶԳ ԵՒ ՀԱՅՐԵՆԻՔ պահելու համար՝ անոնց ինքնուրոյնութեամբ:

            Այս հեռանկարային աշխատանքին պէտք է ձեռնարկել, այդ հետապնդել եւ կատարել, զայն հիմնահարց համարելով, չբաւարարուիլ կարկտաններով եւ սիրողականով:

            Մտածե՛լ՝ ոչ թէ անմիջականով, օրով, ամիսով եւ տարիով՝ այլ գալիքով եւ լինելութեամբ:

            Ձգտիլ մէկութեան՝ հայրենիքի, ժողովուրդի եւ ինքնութեան, ըմբռնած ըլլալով՝ որ այդ ՄԷԿՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ չունինք այսօր, զորս պէտք է ստեղծել՝ չանհետանալու համար:

            Այս աշխատանքը որքան ուշանայ, այնքան մեր առջեւ կը փակուին դռները, կը դասուինք ԱՆՑԵԱԼ ըլլալու գլխուն տակ: Ընթացիկէն տարբեր թերեւս աշխատանք:              Աւետարանիչներուն մօտ կը գտնենք իմաստութիւններ, եթէ զանոնք ժամանակավրէպ չհամարենք: Սուրբ Մատթէոս ըսած է. «Մտէ՛ք նեղ դռնէն, որովհետեւ լայն դռները կորստեան կը տանին եւ շատեր անոնցմէ կ’անցնին: Բայց նեղ դուռը եւ նեղ ճանապարհը կը տանին կեանքի եւ քիչեր կը գտնեն զայն:» Ինչո՞ւ աշխատանք պահանջող դժուարը չընտրենք եւ անոր չհետեւինք, եթէ ճիշդ եւ արդար կը համարենք վերականգնիլ, միանալ եւ տեւել, եթէ չենք ընդունած, որ սփիւռքացումը ճակատագիր է եւ անոր հետեւող անինքնութիւնայնացումը՝ անխուսափելի:

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles