ՆՈՐ ՎԱՐՉԱՊԵՏ ԵՒ ՆՈՐ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆ, ՍՓԻՒՌՔՆԵՐԸ ԵՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆ

0 0
Read Time:4 Minute, 39 Second

p4-garabedian

Յ. Պալեան

Հայաստանի մէջ կազմուած նոր կառավարութիւնը, նոր վարչապետի՝ Կարէն Կարապետեանի խոստումները իրականացնելու ընթացքի մէջ է: Կազմակերպուած եւ ցարդ հանդուրժուած չարաշահումները եւ կողոպուտը կը սանձուին: Վարչապետի հաստատակամութիւնը ցարդ յոյս կը ներշնչէ:
Պէտք է յուսալ որ թափը չի կասիր:
Նախաձեռնութիւններու հետեւանքները միայն դրական կրնան ըլլալ. պետութեան գանձին կը վերադարձուին ակնյայտնի եւ շարունակուող կողոպուտներու գումարները, կարելի դարձնելով տնտեսութեան վերականգնումը եւ բարեկարգումները, միաժամանակ ստեղծելով վստահութեան մթնոլորտ՝ իշխանութեան եւ երկրի ապագային նկատմամբ:
Ի վերջոյ լայնածիր հաշուեքննութիւններ, audit, ինչպէս կ’ըսուի՝ «աուդիտ», պիտի կատարուին: Երկիրը հակակշռող սակաւապետութիւնը (oligarchie) թոյլ պիտի տա՞յ որ իր մենաշնորհները (monopole) կախարդական ճիպոտի խաղով մը խլուին:
Բացի տնտեսական կեանքի բարելաւման միտող նախաձեռնութիւններէն, որոնք կարեւոր են, վարչապետը պարտաւոր է նաեւ մտածել երկրի քաղաքական ապագայի եւ կայունութեան մասին: Հայաստան որդեգրեց կառավարման խորհրդարանական վարչաձեւ եւ յառաջիկային ընտրուելիք Ազգային ժողովը պիտի ըլլայ իշխանութեան հիմնական կեդրոնը: Այդպէս է խորհրդարանական վարչաձեւը:
Բայց այժմէն պէտք է մտահոգուիլ Ազգային Ժողովի ունենալիք պատկերով, երբ Հայաստանի մէջ կան շուրջ վաթսուն կուսակցութիւններ: Երբեմն հարց պէտք է տալ, որ փոքրիկ Հայաստանի համար կա՞ն վաթսուն տեսակ ապագայի ծրագիրներ՝ քաղաքականութիւնը առաջնորդելու համար, երկիր կառավարելու համար: Եթէ կուսակցութիւն մը ապահով մեծամասնութիւն չունենայ Ազգային Ժողովին մէջ, բազմաթիւ կուսակցութիւններու հիւսուող-քանդուող համաձայնութիւններով կառավարութիւն կը կազմուի եւ վար կ’առնուի, ստեղծելով անկայունութիւն: Նոր կառավարութիւնը քաղաքական դաշտի առողջացման եւ ուժեղացման համար, պիտի ուզէ՞ եւ պիտի կարենա՞յ կուսակցութիւններու կազմութեան, գործունէութեան եւ իրաւասութիւններուն սահմանման օրէնք մշակել եւ գործադրել:
Կառավարութիւնը եւ քաղաքական դաշտի մէջ գործող կազմակերպութիւնները, Հայաստան եւ սփիւռքներ, տեսակէտներու յստակացման կարիք ունին: Այդ տեսակէտները մեր բնակած երկիրներու արժէքներուն եւ մեր նախասիրութիւններուն հարկատու պէտք չէ ըլլան, անոնք պարզապէս պէտք է ըլլան հայամէտ, առանց կապկումներու եւ քմայքի: Հայամէտը յաճախ կը մոռցուի տեղական-տեղայնական պատճառներով եւ անոնց յառաջացուցած ազգային անգիտութեամբ, փոխարինուելով ասդիէն-անդիէն որսացուած գաղափարներով, որոնք յաճախ կը ծանծաղին քաղաքական անորակութեան մակարդակին:
Հայաստան չի գտնուիր ամերիկեան ցամաքամասի վրայ, Եւրոպայի հիւսիսային երկիրներուն դրացի չէ, ոչ Ափրիկէ է ոչ ալ Հիմալայեան լեռներու ստորոտի երկիր: Ան իր աշխարհագրական դիրքով, պատմութեամբ, գիտամշակութային կապերով, տնտեսութեամբ եւ քաղաքակրթութեամբ կապուած է իր անմիջական դրացիներուն, մանաւանդ անոնց՝ որոնց հետ ցարդ գործակցած է,- եւ այդ գործակցութիւնը անհրաժեշտ է,- կը բխի հասարակաց շահերէ, ինչպէս Իրանը, Ռուսիոյ դաշնային Հանրապետութիւնը, Վրաստանը եւ ընդհանրապէս Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ետք ստեղծուած հանրապետութիւնները: Հեռաւոր գեղեցիկի իտէալը անմիջական օգտակարի պէտք չէ շփոթել:
Այս հաստատումը մեկուսացում չէ, միշտ կարելի է համագործակցութիւն ստեղծել նաեւ հեռաւոր երկիրներու հետ, առանց անգիտանալու անմիջական դրացիները եւ անոնց հետ Հայաստանի ունեցած փոխադարձ շահերը:
Այս ըսուածները հասարակ տեղիք կրնան համարուիլ, բայց այլապէս կարեւոր են հասկնալու համար, որ Հայաստան պետութիւն է: Սփիւռքի հայը կամ կազմակերպութիւնը բնական է որ անտարբեր չեն, պէտք չէ ըլլան Հայաստանի եւ անոր վարած քաղաքականութեան նկատմամբ: Բայց պէտք է հասկնալ, որ քաղաքականութիւնը պետութեան եւ պետական պատասխանատուներու գործ է, որ կը մշակուի բազմակողմ շահերու եւ յարաբերութիւններու ծիրին մէջ: Տարբեր է թաղային կամ հայրենակցական դիտելու եւ դատելու կերպերէ:
Արտասահմանի հայերու տեսակէտները կրնան արտայայտուիլ զանազան ձեւերով, բայց որպէսզի անոնք քաղաքական որոշումներու կայացման մէջ տեղ ունենան, հունաւորուին, անհրաժեշտ է յառաջացումը համապատասսխան համակարգի մը, ներկայացուցչութեան: Օրինակ, Ֆրանսայի Ազգային ժողովին մէջ կան պատգամաւորներ, որոնք կ’ընտրուին երկրէն դուրս հաստատուած ֆրանսացի քաղաքացիներուն կողմէ եւ կը ներկայացնեն արտասահմանի ֆրանսացիները:
Ճիշդ է որ կայ Սփիւռքի նախարարութիւնը, որ կը ներկայացնէ պետութիւնը, բայց ան արտասահմանի ներկայացուցչութիւն չէ Հայաստանի մէջ: Հաւանօրէն պէտք է մտածել նման օրէնքի մասին, որպէսզի սփիւռքները իրենք զիրենք մասնակից եւ պատասխանատու զգան: Հարկ է խօսիլ այս մասին, ոչ թէ յաւելեալ իրաւունքի այլ յաւելեալ պարտաւորութեան ստանձնման համար: Թէեւ, իսկական բարդ խնդիր է նման ընտրութիւն, նկատի ունենալով սփիւռքներու բազմազանութիւնը եւ անոնց բազմաճեղք եւ յաճախ քարացած տարբերութիւնները, եւ սովորութիւն դարձած «էսթէպլըշմընթ»ային ինքնաշնորհուած իրաւասութիւնները, յաճախ հիմնուած քսակի հաստութեան վրայ:
Նոր կառավարութեան բարեկարգումները, մանաւանդ տնտեսութեան եւ վստահութեան վերականգնման տեսակէտէ, կրնան յանգեցնել երկրին մէջ աշխատատեղերու ստեղծման, կենսամակարդակի բարձրացման եւ աղէտ-արտագաղթի կասեցման: Քայլ մըն ալ առաջ երթալով՝ զանգուածային հայրենադարձութեան: Պէտք է յուսալ, որ վերականգնումի քաղաքականութիւնը կը յաջողի նաեւ զարգացնել Հայաստանի բոլոր քաղաքները եւ գիւղերը, այդ ճիգին մասնակից դարձնելով սփիւռքները, դրամագլուխով եւ ներկայութեամբ: Ազգային ապագայի կերտման մարտահրաւէր է այս:
Նոր կառավարութեան յաջողութեան սփիւռքները կրնան նպաստել, մասնակից դառնալ: Սփիւռքներու բոլոր հայերը դրամատէրեր չեն, գործատէրեր չեն, բայց կայ նաեւ քնացող դրամագլուխ մը, որ կրնայ գէթ մասամբ ներդրուիլ Հայաստանի մէջ, անհատական նախաձեռնութիւններով, կամ մեծ ընկերութիւններու ծրագիրներուն մասնակցութեամբ, կրկին ըսենք, եթէ անոնք վստահութիւն ներշնչեն, եւ ղեկավարութիւնները՝ ազգային գաղափարախօսութիւն, որ զբօսաշրջութենէ եւ բարեսիրութենէ տարբեր որակ է:
Պատմութեան ներկայ հանգրուանին, ազգի զոյգ հատուածները, Հայաստան եւ սփիւռքներ, հեռանկարային ըմբռնումով պէտք է մտածեն իրենք զիրենք եւ զիրար, ոչ թէ մրցակցական, անհունդուրժողական, մերժումներու եւ ստորագնահատումներու վերաբերումներով, այլ՝ տարբերութիւններէ անդին՝ մէկութեան: Խօսքը մասնաւորելով սփիւռքներու, անոնք կանգնած են «ճշմարտութեան պահու» դիմաց, որ հայրենատիրութեամբ կը սահմանուի, ոչ բարեսիրութեամբ եւ ոչ ալ անբովանդակ հայրենասիրական նկատուող ճառով, կամ պարզապէս՝ զբօսաշրջութեամբ:
Հայաստան կը մտնէ վերականգնումի նոր ուղի: Սփիւռքները պիտի ըսե՞ն, թէ այդ վերականգնումը միայն հայաստանաբնակի պարտականութիւնը չէ: Մասնակցութիւն՝ տնտեսական կեանքին: Մասնակցութիւն նաեւ՝ հայրենիքի պաշտպանութեան, առանց ուրիշներու զոհողութեամբ յուզուելու եւ հպարտանալու, գիտակցելով որ հայենիքի պաշտպանութիւնը համազգային պարտականութիւն է:
Եւ ինչպէս յաճախ կ’ըսեմ, սփիւռքներու կազմակերպութիւններու հասակը պէտք է չափել ոչ թէ աղմկոտ սրահներու մեծութեամբ, այլ այն յայտարարութեամբ՝ զոր կրնան ընել՝ ըսելով թէ քանի անձի հայրենադարձութիւնը իրականացուցին, հայրենադարձութիւն՝ որ երաշխիքն է հայրենիքի պաշտպանութեան:
Ի՞նչ ընել եւ ինչպէ՞ս, որպէսզի սփիւռքներու հին եւ նոր գաղթականները, անոնց գաղթական յաջորդները մտածեն եւ գործեն որպէս հայրենատէր: Հարցման պէտք է պատասխանել առանց սեթեւեթի, առանց ձուկը ջուրին մէջ խեղդելու ճապկումներու: Պէտք է նաեւ իրատեսութեամբ ըսել եւ կրկնել, որ սփիւռքները իրենց առաւել կամ նուազ ազգային ինքնութեամբ չեն կրնար յաւերժանալ: Յաճախ կը խօսինք գոյապայքարի մասին. ան իր լիիրաւ իմաստը կը գտնէ հայրենադարձութեամբ:
Այս առարկայական գիտակցութիւնը պէտք է բանայ դարպասը ազգային գաղափարախօսութեան առջեւ, որպէսզի հակառակ սուտուփուտ գործնապաշտներու ըսածին եւ գրածին, մեր պատմութեան էջերը կրկին մե՛նք գրենք, փոխանակ ամպագոռգոռ ճառերով հրճուելու, նուաճենք մեր մէկութիւնը:
Այդ մէկութիւնը փուճ բառ չէ, այլ երաշխիք է պատմութեան բեմէն չանհետնալու:
Մէկութեան նուաճման եւ հզօրացման ճանապարհը հայրենադարձութիւնն է: Ան ազգաշէն բարեկարգումներու լաւագոյնը պիտի ըլլայ, որքան շուտ այնքան լաւ, որպէսզի նուազագոյն վնաս արձանագրէ ազգի համրանքը, հետեւաբար կարողականութիւնը, Հայաստան կ’ըսեն պոտենցեալը:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles