ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԵՐ՝ ԶԻԿԶԱԿՈՂ ՈՒՂԻՆԵՐՈՒՆ ՎՐԱՅ

0 0
Read Time:4 Minute, 58 Second

 Յ. Պալեան

Սփիւռք(ներ)ը պետութիւն չըլլալով, ժողովները տեսակ մը ազգային կեանքի խաբկանք կը ստեղծեն, շնչառութիւն՝ ըսելու համար որ կանք, տօնական օրերուն կ’աւելցնենք նաեւ բանաստեղծին տողը, «եւ դեռ պիտի լինենք»… Կը յուզենք եւ կը յուզուինք: Չյուզող եւ չյուզուողներ ալ կան, Ռիւպիքոնը անցած անտարբերներ, ծա-գումով հայեր: Ասոնք յաճախ կը հագնին նաեւ յոյն իմաստունի պարեգօտ կը հագնին եւ խրատներ կը բաշխեն:

Եթէ օր մը դուրս գանք ինքնագոհութեան վիճակներէն, եւ ժողովներու ժամերը գումարենք եւ բազմապատկենք մասնակիցներու թիւով եւ օրերով, թերեւս կը հասնինք այն եզրակացութեան, որ եթէ բահ եւ բրիչ վերցնէինք մենք լերան մը տակէն անցնող փապուղի կը փորէինք: Փապուղին չի փորուիր, բայց կարծիքներ կը գումարուին եւ կը հակադրուին, ծրագիրներ կը մշակուին: Անոնց գործի վերածումը կրնայ սպասել նոր ժողովներու, վերլուծումներու եւ քննարկումներու, ինչպէս կ’ըսուի:

Անմիջական վարչական հարցերով կը զբաղինք. եկեղեցի եւ քահանայ, ակումբի եւ սրահի նորոգութիւն, դպրոց եւ թերթ: Անցեալին այդ բոլորը կը դասէինք հայապահպանում գլխուն տակ, աստիճանաբար դադրեցանք ուղղելէ պարզ հարցումը. ի՞նչ պահել եւ մանաւանդ ինչո՞ւ: Կարծէք լռելեայն այդ հարցումին կը պատասխանէինք անցեալի պանծացումով: Ոչ ոք այնքան միամիտ էր չանդրադառնալու, որ հակառակ մեր ստեղծած քաղաքական համարուած աղմուկին, կ’երթայինք դէպի ամայացում:

Ամայացում՝ համրանքի, համոզումներու, ներկայութեան եւ յանձնառութեան:

Հայաստանի երկրաշարժը, միաժամանակ պայթած արցախեան ազատամարտը եւ նոյն հունին մէջ Հայաստանի վերանկախացումը հայրենասիրական զգացումի ելեկտրոշոգ եղան սփիւռքի հայութեան համար, ոչ անպայման ազգային-քաղաքական, որ ինքզինք յաճախ սահմանափակեց չանհանգստացնող բարեսիրութեամբ: Ժամանակաւոր ըլլալու դատապարտուած յուզիչ զարթօնքի հանդիսութիւն, որ բոլոր յուզիչ ընկերային երեւոյթներուն պէս չէր կրնար տեւել, պիտի չտեւէր:

Արցախեան վերջին մարտերը վերստին արթնցուցին ազգատիրութեան զգացումը, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), առանց ազգային զանգուածային շարժում դառնալու, եւ կեանքը վերագտաւ իր ընթացքը. տնտեսութիւն, եսապաշտութիւն, անհատապաշտութիւն, լաւ ապրելու իրաւունք, արտագաղթ, յաւերժական ենթադրուող աճող սփիւռք:

Անցեալի փառքերը եւ բարեսիրական յուզումը ազգային քաղաքական աշխատանք եւ հեռանկար չեն: Աստ եւ անդ, մեր համայնքային ուժի (՞) գերգնահատումը՝ տեղական կեանքի մէջ դիրքեր գրաւելու միտող, զանազան երկիրներու մէջ, քաղաքականութիւն համարեցինք, եւ կը համարենք, բայց ան ազգային չէր, չէր կրնար ըլլալ, քաղաքացիութիւն էր: Ցրուած ենք ամենուրեք, ամենուրեք չնչին փոքրամասնութիւն ենք, ուժ չենք, ուժ զգալու համար կը զարգացնենք անմիաբանութիւնը: Սփիւռքի մէջ տեղական քաղաքական կեանքին մասնակցութիւն կրնանք ունենալ ծառայելու համար, բայց ոչ մէկ պետութիւն թոյլ կու տայ որ իր սահմաններէն ներս մեր ազգային քաղաքականութիւնը խաղանք, նոյնիսկ եթէ պետութիւնը եւ քաղաքացիները մեզ գնահատեն, համակրանք ունենան:

Հանդուրժուող միակ քաղաքականութիւնը կրնար ըլլալ, եւ կրնայ ըլլալ, մեր ինքնութեան պահպանումը, կ’ըսուի՝ տարբերութեան իրաւունք, որ կը սեղմուէր եւ պիտի սեղմուի երկիրներու օրէնքներուն եւ կրթամշակութային  ծրագիրներու բնական գործադրութեան մէջ: Այդ ինքնութեան պահպանումը, զոր մօտաւոր անցեալին կը կոչէինք հայապահպանում, երէկ եւ այսօր կը մեկնաբանուի ըստ անհատական եւ հաւաքական կացութիւններու: Ցարդ սփիւռքի մէջ զանգուած կայ, որ իր ինքնութիւնը կը դաւանի եկեղեցասիրութեամբ, ձեւական աւանդապաշտութիւն՝ առանց իսկական հաւատքի բովանդակութեան, որ անցեալին կը կոչուէր խաչապաշտութիւն, որմով կ’ակնկալուէր հզօրներու պաշտպանութիւնը, առանց կռթնելու լեզուի եւ մշակոյթի ինքնութիւն կերտող ուժին: Ցայսօր շարունակուող նուազագոյն հայապահպանումը, որուն արդիւնքը դատելու համար կը բաւէ նկատի ունենալ զանգուածներու հայ ազգային ինքնութեան պաշտպանութիւնը եւ անոր ենթակայական սահմանումով եւ նուազուրդով բացատրուող որակը:

Հայապահպանման համար նոր հորիզոն բացաւ Երկրորդ Աշխարհամարտի ընթացքին հրեաներու դէմ գործուած ցեղասպանութեան շուրջ ստեղծուած քաղաքական-քարոզչական լայնածիր աշխատանքը, շրջանառութեան դրուեցաւ ցեղասպանութիւն բառը եւ անոր շուրջ հիւսուեցաւ անիրաւուած ըլլալու առաւել կամ նուազ համեմատութիւններով ազգային-քաղաքական գիտակցութիւն մը: Ժողովները նոր բովանդակութիւն գտան: Հրէական ցեղասպանութեան յանցաւորները դատուեցան եւ դատապարտուեցան, ինչ որ ենթահող ստեղծեց հայկական պահանջին նոր ձեւաւորում տալու: Այսինքն իրաւական նախընթաց կար պահանջելու համար, որ հայութեան դէմ գործուած ոճիրը պատշաճ վերաբերումի արժանանայ: Այս ընելու համար հարկ էր անցնիլ պետութիւններու շահերու խցանուած անցքերէն, որոնք եղան եւ կը մնան սպասման սենեակներ:

Սփիւռքը լծուեցաւ այս քաղաքական աշխատանքին, դիւանագիտական եւ քարոզչական: Սփիւռքը պետական կառոյց եւ ճանաչում չունէր դիւանագիտական իրաւ եւ համակրանքի որսորդութիւն չեղող աշխատանքի համար: Արժանապատուութեան հարց էր. եթէ ցեղասպանութիւն մը կը ճանչցուի եւ կը հրապարակուի որպէս մարդկութեան դէմ ոճիր, ինչո՞ւ ուրիշ մը պիտի մնայ պատմութեան փոշոտած էջերուն մէջ: Այս գիտակցութիւնը, հակառակ խորհրդային փակ քաղաքականութեան, մերձեցում յառաջացուց Հայաստանի եւ սփիւռքի միջեւ:

Աւելին. հայկական մեծ կամ փոքր գաղութներ այս ներքին բանավէճ չյառաջացնող հարցով կրցան խմբուիլ եւ հայկական գիտակցութիւն ստեղծել, թէեւ խիստ մասնակի, որմէ յառաջընթաց կարելի չէր սպասել, քանի որ ան կը խեղդուէր համայնքային եւ տեղական թափահարումներու մէջ: Հարց չէր տրուէր, թէ ինչո՞ւ ցեղասպանութիւն գործուած էր, ի՞նչ էին հետեւանքները իրարու յաջորդող սերունդներուն համար: Կացութիւնը կը ծանծաղէր տեսական վերլուծումներու մէջ, ռազմավարութիւն եւ մարտավարութիւն եզրերու հոլովումով: Նախաձեռնութիւնները չէին հպատակեր ընդհանուր համակարգումի մը: Ինչ որ կը կատարուէր, եւ այսօր ալ կը կատարուի, ամեակներու նշումով, ներքին սպառման կը ծառայէ, միջազգային քաղաքականութեան մէջ տեղ չի գրաւեր, իրադարձութիւններու ընթացքին վրայ չ’ազդեր: Տարին անգամ մը տօնական պարտականութիւն կատարելու կը նմանի: Այս պատճառով ինքնագլուխ նախաձեռնութիւններ եղան, ոմանք զանոնք գտան դրական, ուրիշներ ըսին որ անոնք բացասական էին՝ դատած իրենց արդիւնքէն:

Այսօր ալ համակարգումը կը պակսի, մէկ համայնքէն միւսը հետապնդուած աշխատանքներու նպատակները տեսական-քաղաքական նոյնութիւն եւ ներդաշնակութիւն չունին: Համայնքներու մէջ աշխուժութիւն կը պահուի: Պէտք է խոստովանիլ ոչ զանգուածային մեծամասնութեան մը մասնակցութեամբ: Յատկանշական է համայնքներու մէջ տարուած աշխատանքը, ցեղասպանութեան ճանաչման ձեռքբերման համար, որոնցմէ ընդհանրապէս քաղաքական ոչ մէկ շահ կարելի է ակնկալել, ինչպէս այս կամ այն երկրի քաղաքի մը կամ թաղապետական խորհուրդի մը «ճանաչման» որոշումը, որ կը ծառայէ տուեալ համայնքի ինքնահաստատման: Այդքա՛ն:

Հայաստանի, եւ սփիւռքն(ներ)ի բազմագոյն տարբերութիւնները,- կազմութիւն, մշակոյթ, տնտեսական վիճակ, երկրի քաղաքական կացութիւն,- անկարելի կը դարձնեն համակարգումը:

Այս կացութիւնը պիտի տեւէ մինչեւ այն ատեն, որ ազգային պետութիւնը իսկական քաղաքական օրակարգ չդարձնէ ցեղասպանութեան, հայրենահանման եւ բռնագրաւեալ հայրենիքի հարցերը:

Ինչ որ կ’ընենք եւ ըրած ենք, կը ծառայէ հարցը մոռացման մէջ չթաղելու: Այդ պէտք է ընել, առանց հիմնական նպատակը մտահան ընելու: Այդ նպատակը պիտի ըլլայ հայ ազգային քաղաքական միտքի ռազմավարութիւնը, որպէսզի մասնակին չշփոթուի ընդհանուր առաջադրանքին հետ: Հեռանկարային աառաջադրանք՝ համրանքի եւ հայրենիքի անջատուած մասերու միացումը:

Առաջադրանք՝ որ ցնորք պէտք չէ համարուի, իւթոփիա, այլ՝ քաղաքական հեռանկար, որպէսզի գիտնանք, թէ մեծ եւ պզտիկ քայլերով ո՛ւր կ’երթանք:

Միաժամանակ, ի՞նչ պէտք է ընել եւ ինչպէ՞ս, որպէսզի միլիոններով գնահատուող հայկական համրանք սփիւռքը առանց ճապկումներու եւ տեսական մարզանքներու հարազատ ինքնութիւն պահէ, կարենալ տէր մնալու համար անիրաւուած ազգին իրաւունքներուն:

Այսօր 14 յուլիս է: Պէտք է յիշել, որ Ֆրանսայի մէջ ժողովրդային ցասումը քանդեց կամայականութեան բերդը, Պասթիյը, եւ բացուեցաւ արդարութեան եւ երազի ճանապարհը:

Միշտ պէտք է յիշել եւ կրկնել, որ մակարդակներու եւ ձեւերու կամայականութիւն եւ անարդարութիւն օր մը փուլ կու գան:

Կարեւոր է տոկալ՝ տեւելու, առանց զոհը ըլլալու բացառութիւն եւ եզակիութիւն ազգ եւ կամ յաղթանակ համարելու:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles