Ի ՅՈՒՇ.- Ընկերս՝ Թովմասը (1940-2016)

ՎՐԷԺ-ԱՐՄԷՆ Կրնայի ըսել երկուորեակ եղբայրս՝ Թովմասը, բայց ինք այդպէս կը գրէր իր անունը, իսկ բոլորին կողմէ կը ճանչցուէր որպէս Թոմ կամ Թոմի։ Այո, երկուորեակ եղբայրս, ծնած ինձմէ մէկ օր ետք, եւ... հազարաւոր մղոններ հեռու։ Իր վերջին ել-նամակը, ղրկուած անցնող Օգօստոս 25-ին, կը սկսէր հետեւեալ նախադասութեամբ. Fighting and writing are what we do best, my friend. And I՚m ahead in both events. (Պայքարիլ ու գրել _ ահա թէ ինչ կ՛ընենք ամենէն լաւը, բարեկամ։ Երկու պարագաներուն ալ յառաջապահ դիրքերու վրայ եմ)։ Իր վերջին պայքարը քաղցկեղին դէմ էր, ու ինք մինչեւ վերջ պարտուած չյայտարարեց ինքզինք։ Այդ նամակին մէջ տակաւին կը խօսէր Հոկտեմբերին Գանատայի արեւելեան կողմերը շրջապտոյտի մասին, որ, ի դէպ, կրցաւ կատարել մեծ դժուարութեամբ, ապա Հոկտեմբեր-Նոյեմբերին կայանալիք՝ Հայաստանի ու Արցախի նուիրուած լուսանկարչական ցուցահանդէսի մը մասին, որուն պիտի մասնակից ըլլար, վերջապէս գալիք գարնան դարձեալ Հայաստան երթալու մասին։ Պիտի շարունակէր տալ իր դասընթացքը, որ սկսած էր վերջին շրջանին՝ ինչպէ՞ս սեփական մահախօսականը գրելու նուիրուած... Դասընթացք մը որ մեծ թիւով հետեւորդներ կ՛ունենար ու իր համբաւը կը տարածէր Ա.Մ.Ն.-ի ու Գանատայի մէջ։ Թովմաս Վարդապետեան կը շարունակէր նաեւ ընթերցող հասարակութիւնը իր հիւանդութեան ընթացքին տեղեակ պահել, «աւելի շատ յոյս ներշնչելու համար հոն ուր յուսահատութիւն կայ եւ կենսունակ պահելու համար գրող միտքն ու հոգին»։ Արդարեւ The Armenian Weekly-ի մէջ ան իր վերջին սիւնակը՝ The End to an Indelible Career («Անմոռանալի ասպարէզի մը աւարտը» ) կը ստորագրէր Հոկտեմբեր 12-ին՝ ամիս մը առաջ իր մահէն (Նոյեմբեր 13)։ Այդ ասպարէզը ինք սկսած էր իբր լրագրող ու լուսանկարիչ՝ The Haverhill Gazette-ի մէջ, իսկ «Հայրենիք»-ի անգլիատառ շաբաթաթերթին մէջ 1970-էն ի վեր կը պահէր իր Poor Tom՚s Almanac սիւնակը առանց ընդհատումի։ Հետաքրքրական է տեսնել, որ այնտեղ ստորագրած իր առաջին յօդուածը ան կը սկսէր Լորտ Պայրընէն մէջբերումով մը, որ կեանքի իր փիլիսոփայութիւնը կը բացայայտէր. Խնդա՛ ամեն բանի վրայ, Մեծ ու փոքր բաներուն վրայ, Հիւանդ թէ առողջ, ծովուն վրայ թէ ցամաքը, Եկէք խնդա՛նք։ Աւելին՝ որո՞ւ հոգը։ Հեգնանք չէր այդ խնդալը, այլ հրճուանք, որ առանցքը կազմեց Թոմիին լրագրական-հրապարակագրական ամբո՛ղջ վաստակին, վաստակ՝ որ արժանացաւ բազմաթիւ մրցանակներու ու պարգեւատրումներու։ Իր նիւթերը հասարակ մարդիկն էին, առօրեայ կեանքը՝ իրենց ցաւերով եւ ուրախութիւններով, ապրուստի պայքարը, համայնքին, հաւաքականութեան ծառայութիւնը, այլեւ յանուն արդարութեան, ճշմարտութեան, բարիին ու գեղեցիկին կատարուած իրագործումները։ Թովմասին դէմքին մնայուն ժպիտը, լաւատեսութիւնն ու մարդու հանդէպ ունեցած հաւատքը կը ցոլային իր տողերէն ամեն շաբաթ։ Աւելցնեմ նաեւ, որ Թոմին երկար տարիներ իր ճիտին պարտքը համարեց պատրաստել նոյն շաբաթաթերթի յատուկ յաւելուածը՝ նուիրուած ՀԵԴ-ի տարեկան ողիմպիական խաղերուն։ Կ՛արժէ, որ գրուի, թէ ինչպէ՛ս հաստատուեցաւ մե՛ր ծանօթութիւնը։ 1959-ին Գահիրէ տեղի կ՛ունենար Հ.Յ.Դ. Ընդհ. ժողովը։ Ամերիկայէն եկող պատգամաւորներուն մէջ էր ընկ. Արթիւր Կիրակոսեան, որ հրապարակային ճաշկերոյթի մը ընթացքին յայտարարեց, թէ ծրագրուած է, որ հայ երիտասարդներ աշխարհի տարբեր կողմերէն թղթակցին իրարու հետ՝ փոխադարձ ծանօթացում եւ իրարու վրայ բարերար ներգործութիւն ունենալու համար։ Հետաքրքրուեցայ, ստացայ երկու ընկերուհիներու անուններ, ու սկսանք թղթակցիլ։ Անգլերէնով անշուշտ։ Անոնք կը փորձէին հայերէն սորվիլ, ես ալ կամաւոր «ուսուցիչ» էի՝ նամակ առ նամակ, բառ առ բառ հայերէն «դասաւանդելու» համար։ Այդ օրերուն Գահիրէի Մխիթարեան վարժարանը պաշտօնավարելու կու գար երիտասարդ, գրեթէ տարեկից գրասէր վարդապետ մը՝ հայր Վարդան Աշգարեան (ապագայ եպիսկոպոսը, այժմ վախճանեալ)։ Բարեկամացանք, ծնողքս «որդեգրեց» զինք, յաճախ եղանք սեղանակից։ Լսելով, որ ամերիկաբնակ երիտասարդուհիներու հետ կը թղթակցիմ, ըսաւ՝ քեզի ուրիշ անուն մըն ալ տամ, գրէ՛ իրեն, շատ գոհ կը մնայ։ Տուաւ Թովմասին անունն ու հասցէն։ Ան տարի մը գացած էր Վիեննա՝ հայերէն սորվելու մտադրութեամբ, ու իրեն էր աշակերտած։ Գրեցի Թովմասին։ Հիմա այս յօդուածը պատրաստելու համար մէջտեղ հանեցի այն տուփը որ իմ իրմէ ստացած բոլոր նամակները կը պարունակէ՝ մինչեւ մեր ել-նամակագրութեան սկիզբը _ նամակներու դէ՛զը։ Առաջին նամակը, անգլերէն, 1961 Յուլիս 25 թուականը կը կրէ։ Կը գրէր, թէ գիտէր, որ հասարակաց որոշ գիծեր ունենալու ենք... Երկրորդ նամակը, նոյն տարուան օգոստոս 31-ին՝ հայերէն էր։ «Ներողութիւն, որ հայերէնս անչափ լաւ չէ։ Դպրոց շատ չգացի, որովհետեւ հոս հայերէն դպրոցներ շատ չի գան (չկան)»...։ Իսկ 1962 մարտ 17 թուակիր իր նամակին մէջ կը կրկնէր. «Բնաւ մէկ լաւ հայ դպրոց մը հոս չգայ։ Որո՞ւն յանցանքն է, ինծի ըսէ։ Դրամը ունինք, բայց կազմակերպութիւն չունինք։ Միշտ կը մտածեմ՝ ի՞նչ պիտի ընենք»։ Եւ այդպէս շարունակուեցաւ մեր կապը, մեր կեանքի բոլոր փուլերուն, բոլոր վերիվայրումներուն տեղեակ եղանք։ Առիթներ ստեղծուեցան, որ հանդիպինք, հոս թէ հոն, մանաւանդ Մասաչուսէցի փոքրիկ լճակի մը եզերքը գտնուող իր ամառանոցը, որ իր հանգիստի բայց միաժամանակ ներշնչման վայրը կը հանդիսանար։ Ռամկավար ծնողքի զաւակ՝ Թոմ անդամագրուեցաւ Դաշնակցութեան ու անոր ճամբով հաւատարմօրէն ծառայեց իր ժողովուրդին։ Նոյն Մարտ 17-ի այդ նամակին մէջ ան նաեւ կ՛աւեցնէր. «Արդէն մենք բոլորս հայ ենք եւ ատիկա ամենէն կարեւոր բանն է։ Ինչո՞ւ ասպէս կռիւ կÿընենք, Վրէժ, խենթ ենք, ինչ ենք։ ... Պէտք է իրարու հետ գանք։ Նայիր, Վրէժ, եթէ մեր Հայաստանը ազատ ըլլայ, պէտք է որ միասին ընենք։ Այս մասին շատ կրնամ գրել, բայց գիտես որ ինչ կÿըսեմ»։ Ընկերս հետեւեալ մտածումները կ՛արձանագրէր անգլերէնով՝ երբ ներկայ կ՛ըլլար իր առաջին խմբական ժողովին, ժողով՝ որուն միւս 9 անդամներէն ամենէն երիտասարդը 58 տարեկան էր, ամենէն տարեցը՝ 98. «Ունկնդրելով իրենց ցնծագին ձայները որ իրենց սէրը կը բարձրաձայնէին կազմակերպութեան հանդէպ, զարմանալի չէ, որ ես ալ զգայի իրենց անհանգստութիւնն ու լուռ տառապանքը՝ վառ պահելու համար հայկական անկախութեան կրակը, պաշտպանելու ու պահպանելու համար մեր թանկագին գաղափարականը եւ միշտ յիշելու համար անխախտելի կապը մեր փառաւոր անցեալին ու փայլուն ապագային միջեւ»։ Իսկ Հոկտեմբեր 13, 1961-ի իր նամակի անգլերէն բաժնին մէջ ան ըսեր էր. «Մեռնելէ առաջ, Վրէժ, մէկ ցանկութիւն ունիմ՝ տեսնել Ազատ ու Անկախ Հայաստան մը»։ Վերջին անգամ մենք անակնկալ հանդիպեցանք 2009-ին՝ Գորիսի մէջ, Արցախէն վերադարձի մեր ճամբուն վրայ...

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

Ի ՅՈՒՇ.- Ընկերս՝ Թովմասը (1940-2016)

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Փարիզի Մէջ Հանդիպում՝ Օլիվիէ Ֆօր – Իշխան Սաղաթէլեան

Հայկազեան Համալսարանի Մէջ Գիտաժողով՝ «Վկայութեան Եւ Վերականգնումի Ցանցեր. Միսիոնարական Շարժումը Եւ Հայ Աւետարանական Համայնքը»

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է