ԶԱՆԳ­ՈՒԱԾ­ՆԵ­ՐԸ ԸՆԴՎ­ԶԵՑ­ՆՈՂ ԶԱՐ­ԳԱ­ՑՈՒՄ­ՆԵ­ՐՈՒՆ ԽՈՐ­ՔԸ.- ԲԱ­ՐԵՇՐՋ­ՄԱՆ ԴՈՒ­ՌԸ ՉԻ ԿՐՆԱՐ ՓԱԿ­ՈՒԻԼ

0 0
Read Time:11 Minute, 12 Second

world-in-black-and-white-hands-1Ս. ՄԱՀ­ՍԷ­ՐԷՃ­ԵԱՆ

 

Այս կամ այն երկ­րին մէջ ընտ­րա­կան ար­շաւ­նե­րու փու­լե­րէն ան­կախ եւ ան­դին, եւ յատ­կա­պէս ըն­կե­րա­յին տագ­նապ ու ան­հա­ւա­սա­րու­թիւն պատ­ճա­ռող զար­գա­ցում­նե­րը այ­սօր­ուան աշ­խար­հին մէջ, ու փոք­րա­մաս­նու­թեան մը պար­տադ­րած կա­ցու­թեան լոյ­սին տակ, կը ստեղ­ծեն հար­ցում­ներ, որոնց­մէ գլխա­ւոր­նե­րը հե­տեւ­եալ­ներն են.-

Արդ­եօք կրա­ւո­րա­կա­նու­թիւնն ու պար­տադր­եալ ան­տար­բե­րու­թիւնը լի­ա­կա­տա՞ր են, այ­սինքն, զանգ­ուա­ծը հա­սա՞ծ է Օր­ուէլ­եան այն­պի­սի վի­ճա­կի, ուր ու­ղե­ղալ­ուաց­քը զայն մատ­նած է հո­գե­կան-հո­գե­բա­նա­կան բա­ցար­ձակ ան­դա­մա­լու­ծու­թեան, պար­տադր­ուած վի­ճակ­ներ պէտք է կուլ տալ հա­լած իւ­ղի պէս եւ կեան­քը շա­րու­նա­կել ան­յու­սու­թեամբ, ան­կա­րո­ղու­թիւն խոս­տո­վա­նե­լով եւ մի­ան­գա­մընդ­միշտ, վերջ­նա­կա­նա­պէս պարտ­ուած զգա­լով:

Վստա­հա­բար ոչ:

“99 առ հա­րիւ­րը ընդ­դէմ մէկ առ հա­րիւ­րին“, “գրա­ւում“նե­րու շար­ժում­նե­րը, որոնք աւե­լի քան տա­րի մը առաջ շղթա­յա­զերծ­ուե­ցան Նիւ Եոր­քէն մին­չեւ Սան Ֆրան­սիս­քօ, Լոս Ան­ճե­լըս ու այ­լուր, իսկ եւ­րո­պա­կան եր­կիր­նե­րը վե­րա­ծե­ցին յա­խուռն ցոյ­ցե­րու բե­մե­րու, որոնք յի­շե­ցու­ցին 60ական տա­րի­նե­րու ու­սա­նո­ղա­կան ու ըն­կե­րա­յին հա­ւա­սա­րու­թեան պա­հան­ջով տա­րած­ուած այլ շար­ժում­ներ, նա­խա­ճա­շակ մը տուին ար­դա­րու­թեան ու հա­ւա­սա­րակշ­ռու­մի ակն­կա­լու­թիւն­նե­րուն մա­սին:

Ճիշդ է. յատ­կա­պէս Մի­աց­եալ Նա­հանգ­նե­րու մէջ այս շար­ժում­նե­րը են­թարկ­ուե­ցան քա­ղա­քա­կա­նա­ցու­մի կնիք­նե­րու, շօ­շա­փե­լի ար­դիւնք­նե­րը վրի­պե­ցան կամ վի­ժու­մի են­թա­կայ դար­ձան, ան­գամ մը եւս հրա­պա­րակ նե­տե­լով այն մտա­ծու­մը, թէ ստեղծ­ուած ընդ­հա­նուր պատ­կե­րին մէջ, զանգ­ուած­նե­րը դա­տա­պարտ­ուած են ան­կա­րո­ղու­թեան, ար­դա­րա­տեն­ջու­թեան որե­ւէ շար­ժում պի­տի պահ­ուի հսկա­նե­րուն հա­կակ­շի­ռին եւ հսկո­ղու­թեան տակ, օրէնք­նե­րը դար­ձած են կաշ­կան­դող (տա­րօ­րի­նա­կօ­րէն, այս կալ­ուա­ծին մէջ ան­տես կ՛առն­ուին սահ­մա­նադ­րա­կան իրա­ւունք­ներ), մին­չեւ իսկ ոս­տի­կա­նա­կան ու­ժե­րը վե­րած­ուած են ճնշու­մի գոր­ծիք­նե­րու: Սա­կայն ան­դին, նոյն “հսկա­նե­րուն“ կող­մէ ամ­բողջ աշ­խար­հին պար­տադ­րած նոյ­նան­ման ճնշում­նե­րուն դէմ, եւ­րո­պա­կան կարգ մը եր­կիր­նե­րու մէջ սկսած շար­ժում­նե­րը հա­մե­մա­տա­բար աւե­լի ար­դիւ­նա­ւոր եղան, թէ­եւ հոն ալ երե­ւու­թա­կա­նը մնաց տի­րա­պե­տող, խոր­քա­յին մեծ բա­րեշր­ջում­ներ տե­ղի չու­նե­ցան, շար­ժում­նե­րը պա­տան­դի վե­րած­ուե­ցան իշ­խա­նա­ւոր­նե­րուն ու զա­նոնք հո­վա­նա­ւո­րող­նե­րուն կող­մէ: Իսկ թէ ի՛նչ ճա­կա­տա­գի­րի յան­գե­ցան “Արա­բա­կան Գա­րուն“ որա­կու­մով ներ­կա­յա­ցած ալիք­նե­րը, ար­դէն այ­սօր աւե­լի յստակ է ու տե­սա­նե­լի` որ անոնք ալ մեծ մա­սա­մաբ կը մնան “հսկա­նե­րուն“ քմայ­քա­նե­րուն շար­ժակ­նե­րէն կախ­եալ, հոգ չէ թէ նոյն մե­քե­նա­յին լծակ­նե­րուն լար­ուած մա­մու­լը կը շա­րու­նա­կէ դրա­կան գի­ծե­րը վեր առ­նել (չենք ար­հա­մար­հեր այդ շար­ժում­նե­րուն բա­րի կամքն ու բա­րե­փո­խու­մի նպա­տակ­նե­րը, սա­կայն չենք կրնար նա­եւ ան­տե­սել, թէ անոնք մեծ մա­սամբ ինչ­պի­սի՛ իրո­ղա­կան վի­ժում­նե­րու են­թարկ­ուած են, այ­լա­փոխ­ուած, յաղ­թա­կան դուրս եկող­ներ կը բա­ցա­յայտ­ուին իբ­րեւ “արեւմտ­եան“ որա­կու­մով յիշ­եալ հսկա­նե­րուն կա­մա­կա­տա­րի վի­ճա­կով):

ԳԱ­ՂԱ­ՓԱ­ՐԱ­ԿԱ­ՆԻՆ

ՎԵ­ՐԱ­ԿԱՆԳ­ՆՈՒ­ՄԸ  

Յստակ է նա­եւ այն միւս իրա­կա­նու­թիւնը, որ այ­սօր­ուան աշ­խար­հին մէջ, իշ­խա­նա­ւոր­նե­րու եւ դրա­մին տի­րա­պե­տող ըն­կե­րու­թիւն­նե­րու մի­ջեւ գոր­ծակ­ցա­կան յիշ­եալ վի­ճա­կին մէջ, ըն­կե­րա­յին ար­դա­րու­թեան հե­տապն­դու­մը դար­ձած է շատ աւե­լի դժուար, քան ինչ որ էր Ճար­տա­րար­ուես­տի Յե­ղաշր­ջու­մին յա­ջոր­դած հանգր­ուան­նե­րուն: Անց­եա­լին, կա­յին պե­տա­կան իշ­խա­նու­թիւն­ներ, որոնք իրենց դի­մաց ու­նէ­ին աշ­խա­տա­ւո­րա­կան հա­մախմ­բում­ներ, ար­հես­տակ­ցա­կան մի­ա­ւոր­ներ, որոնք դրօ­շա­կիր­ներն էին զանգ­ուած­նե­րու իրա­ւունք­նե­րուն: Ժո­ղովր­դա­յին շար­ժում­նե­րը յստակ թի­րախ ու­նէ­ին, ի հար­կին, իշ­խա­նու­թիւն մը կը փո­խա­րին­ուէր աւե­լի ար­դա­րով մը, պե­տա­կան հա­կակ­շիռ կը հաս­տատ­ուէր այ­լա­պէս իրո­ղա­կան անիշ­խա­նա­կա­նու­թեան ու փոք­րա­մաս­նու­թեան մը չա­րա­շա­հա­կան գոր­ծու­նէ­ու­թեան վրայ: Այ­սօր, տու­եալ իշ­խա­նու­թեան մը տա­պա­լու­մը դար­ման չէ, որով­հե­տեւ (ինչ­պէս կ՛երե­ւի Յու­նաս­տա­նի, Սպան­իոյ կամ Փոր­թու­գա­լի պէս եր­կիր­նե­րու մէջ), իշ­խա­նու­թեան վրայ եղող­նե­րու փո­խա­րի­նու­մը էա­կան փո­փո­խու­թիւն, բա­րեշր­ջում չի խոս­տա­նար, չի բե­րեր: Միւս կող­մէ, ար­ժեզրկ­ուած են աշ­խա­տա­ւոր զանգ­ուած­նե­րու իրա­ւունք­նե­րուն աւան­դա­կան պաշտ­պան­նե­րը` իս­կա­պէս ժո­ղովր­դա­վար` մե­ծա­մաս­նու­թեան իս­կա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը հան­դի­սա­ցող կա­ռա­վա­րու­թիւն­նե­րէն սկսեալ, մին­չեւ ար­հես­տակ­ցա­կան խմբա­ւո­րում­ներ: Վեր­ջին­ներն ալ մեծ հա­մե­մա­տու­թեամբ “ներգ­րաւ­ուած“ են իշ­խա­նա­ւոր­նե­րը հո­վա­նա­ւո­րող­նե­րուն կող­մէ: Ահա թէ ին­չո՛ւ դժուար է այ­սօր­ուան պա­հան­ջա­տէր-իրա­ւա­տէ­րին պայ­քա­րի ու­ղին:

Այս վի­ճա­կին մէջ, պէտք չէ տար­ուիլ այն մտա­ծու­մով, որ աշ­խա­տող, աշ­խար­հի բե­ռը տա­նող զանգ­ուած­նե­րը ան­դառ­նա­լի կեր­պով պարտ­ուած են, թէ` ամե­րիկ­եան, եւոր­պա­կան ցա­մա­քա­մա­սե­րու վրայ կամ այ­լուր սկսող կամ սկսե­լիք որե­ւէ ար­դա­րա­տենջ շար­ժում ի սկզբա­նէ դա­տա­պարտ­ուած է մնա­լու ան­վա­ղոր­դայն, մէկ առ հա­րիւ­րին տի­րա­պե­տու­թիւնը վերջ­նա­կան է ու 99 առ հա­րիւ­րը պի­տի շա­րու­նա­կէ ապ­րիլ ստրկու­թեան ար­դի տե­սա­կը…

Ուր­կէ՞ կը ծնի այս յոյ­սը:

Պատ­մու­թիւնը ցոյց կու տայ, որ շար­ժում­նե­րը սկիզբ մը կ՛ու­նե­նան, յե­տոյ կ՛անց­նին ձա­խո­ղու­թեան ու մաս­նա­կի յա­ջո­ղու­թեան հանգր­ուան­նե­րէ, բա­ցար­ձակ յա­ջո­ղու­թիւն­ներ դժուար են, սա­կայն բա­րեշրջ­ման ու ար­դա­րու­թեան անիւը չի մնար ան­դա­մա­լոյծ:

Յա­ջո­ղու­թեան, իրա­ւունք­նե­րու ձեռք­բեր­ման հա­մար, բա­րի տրա­մադ­րու­թիւն­նե­րու չափ կա­րե­ւոր է ԳԱ­ՂԱ­ՓԱ­ՐԱ­ԿԱՆ յե­նա­րա­նը: Անց­եալ դա­րե­րուն, ըն­կե­րա­յին շար­ժում­նե­րու յա­ջո­ղու­թեան բա­նա­լին կը գտնուէր ըն­կե­րա­բան մտա­ւո­րա­կան­նե­րու մօտ, որոնք ան­վա­ճա­ռե­լի էին ու եղան մարդ­կու­թիւնը բա­րե­լաւ­ման, բա­րօ­րու­թեան առաջ­նոր­դող ղե­կա­վար­նե­րը: 19րդ դա­րէն շատ առաջ, ըն­կե­րա­յին ար­դա­րու­թեան հե­տա­մուտ գրող­ներ, փի­լի­սո­փա­ներ ու մտա­ւո­րա­կա­ններ, զէն­քէ աւե­լի` միտ­քի բա­խում­նե­րով է որ կեր­տե­ցին ըն­կե­րա­յին այն օրէնք­նե­րը, որոնց բարձ­րա­կէ­տե­րէն եղաւ Ըն­կեր­վա­րու­թեան ու Ժո­ղովր­դա­վա­րու­թեան զար­գա­ցումն ու բիւ­րե­ղա­ցու­մը:

Այ­սօր, Ըն­կեր­վա­րու­թիւնը տի­րա­պե­տող դրա­մա­տէր (նա­եւ դրամ կու­տա­կո­ղի, դրա­մը մե­նաշ­նոր­հի վե­րա­ծո­ղի իմաս­տով) խա­ւին կող­մէ կը ներ­կա­յաց­ուի սխալ քա­րոզ­չու­թեամբ ու կը հա­ւա­սա­րեց­ուի հա­մայ­նա­վա­րու­թեան հետ, էու­թիւնը կը բա­ցատր­ուի խե­ղա­թիւր­եալ կեր­պով, մինչ­դեռ անոր ամէ­նէն պարզ ու տար­րա­կան բա­ցատ­րու­թիւնը` ըն­կե­րա­յին ար­դա­րու­թեան հե­տապն­դումն է: Ճիշդ է. Ըն­կեր­վա­րու­թիւնը են­թարկ­ուած է բազ­մա­թիւ շեր­տա­ւո­րում­նե­րու, զայն կի­րար­կել յա­ւակ­նող­ներն ալ բա­ժին ու­նե­ցած են անոր խե­ղա­թիւր­ման ու աղ­ճա­տու­մին մէջ, ինչ­պէս որ աղ­ճա­տու­մի ու խե­ղա­թիւ­րու­մի կ՛են­թարկ­ուին կրօն­նե­րը, եւ` ոչ միայն մեր օրե­րուն:

Մարդ­կու­թեան պատ­մու­թիւնը եր­բեք չէ մշտա­կա­նա­ցու­ցած անար­դար վի­ճակ­ներ: Մարդ­կա­յին Միտ­քը միշտ ալ գտած է ճնշում­նե­րը փա­րա­տե­լու եւ անար­դա­րու­թիւն­նե­րը դար­մա­նե­լու ձե­ւե­րը: Նման ձգտում­ներ մերթ ար­տա­յայտ­ուած են Պաս­թիլ­եան պայ­թու­մով, իշ­խա­նա­ւոր դա­սա­կարգ մը կա­ռափ­նատ տա­նե­լով, այլ տեղ մը, թա­գա­ւո­րի մը կամ իշ­խող ըն­տա­նի­քի մը մա­հա­պա­տի­ժով, սա­կայն նա­եւ կանտ­ի­ա­կան ոճով, եր­կա­րա­շունչ ու ծրագր­եալ, գա­ղա­փա­րա­կան հի­մե­րու վրայ մղուած ան­նա­հանջ եր­թե­րով: Տեղ մը ակ­նար­կե­ցինք, ան­գամ մըն ալ կրկնենք հա­րաւ-ամե­րիկ­եան կարգ ըմ եր­կիր­նե­րու բա­րեշր­ջա­կան քայ­լե­րը, Ար­ժան­թի­նի պէս երկ­րի մը սնանկ­ու­թե­նէ փրկու­թիւնն ու տնտե­սա­կան-ըն­կե­րա­յին որոշ բա­րօ­րու­թիւն վերս­տեղ­ծե­լը, ի հե­ճուկս դրա­մատ­նա­յին հսկա­նե­րու “բա­րե­միտ“ մի­ջամ­տու­թիւն­նե­րուն:

Վա­ղը կամ քիչ մը ուշ, խմո­րուող շար­ժում­նե­րը ան­խու­սա­փելի­օ­րէն պի­տի ստա­նան հա­մա­տա­րած ցու­նամիի մը ըն­թաց­քը, պի­տի խոր­տա­կեն եր­կիր­նե­րու ու ցա­մա­քա­մա­սե­րու սահ­ման­նե­րը, ինչ­պէս որ դրա­մա­տի­րա­կան “մի­ա­ւոր­նե­րը“ գլած-ան­ցած են ամէն սահ­ման եւ “իրա­րու կռնակ կը քե­րեն“ դա­ժան մրցակ­ցու­թիւն­նե­րու առըն­թեր: Ան­հա­ւա­սա­րու­թեան վերջ տա­լու եւ ար­դա­րու­թիւն կեր­տե­լու հա­մար, զանգ­ուած­ներ ոտ­նա­կոխ ըրած են շին­ծու օրէնք­ներն ու պար­տադր­ուած “սահ­ման­նե­րը“, երբ ի վեր­ջոյ տի­րու­թիւն ըրած են իրենց իրա­ւունք­նե­րուն, բա­ցա­յայ­տած են “օրէնք­ներ“ուն անօ­րի­նա­կա­նու­թիւնը:

Ար­դա­րու­թեան հե­տա­մուտ նման շար­ժում յա­ջո­ղու­թեան կը հաս­նի միայն հա­մա­չա­փու­թեան ու զու­գա­հե­ռու­թեան կի­րար­կու­մով, սե­փա­կան երկ­րին մէջ ար­դա­րու­թեան հե­տապն­դու­մը այլ եր­կիր­նե­րու կշռոյ­թին հա­ւա­սար եւ զու­գա­հեռ պա­հե­լով, բայց մա­նա­ւանդ պատ­մու­թեան յա­ռաջ­դի­մու­թիւնն ու ըն­կե­րա­յին հա­ւա­սա­րու­թիւնը վե­րա­հաս­տա­տե­լու, երաշ­խա­ւո­րե­լու կամ­քով:

Մար­դը վերս­տին մարդ­կայ­նաց­նե­լով: Գլխա­գիր Ար­դա­րու­թիւնը վե­րա­կանգ­նե­լով:

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles