Հայոց Ցեղասպանութենէն Վերապրած Բժիշկ Հայկ Ստեփան Վարվառեան

Համադրեց՝ Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան Մոնրէալ Բժիշկ Հակ Վարվառեան ծնած է Եոզկաթ 1884-ին: Հօրը անուն եղած է Ստեփան Վարվառեան: Հայկ ունեցած է երկու քոյրեր եւ իրմէ տասը տարի պզտիկ եղբայր մը: Երկու քոյրերը սպանուած են հայկական ցեղասպանութեան ընթացքին: Հայկ Վարվառեան բժշկութիւն ուսանած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական դպրոցին մէջ, ուրկէ վկայուած է: Մեկնած է Եգիպտոս, սակայն չէ փափաքած մնալ իսլամական երկրի մը մէջ: Ուստի հաստատուած է Յունաստան, ուր չէ կրցած աշխատիլ իբրեւ բժիշկ, որովհետեւ Յունական կառավարութիւնը չէ ընդունած լիբանանեան վկայականը, ուստի ան զբաղած է վաճառականութեամբ: Տեղափոխուած է Պոլիս, եւ ամուսնացած՝ պոլսահայ աղջկայ մը հետ: Յետագային պզտիկ եղբայը, որ եղած է հանդարտ հակառակ իրեն, ամուսնացած է Եգիպտոսի մէջ եւ ունեցած է տղայ զաւակ մը՝ Ստեփան Հայկ Վարվարեան: Նորածինին ծնողքը անոր երկրորդ անունը Հայկ կոչած են, որովհետեւ անոնք մեծ համակրանք ունեցած են Բժիշկ Հայկ Վարվառեանին հանդէպ: Ստեփան անունն ալ եկած է իր մեծ հօրմէն՝ Ստեփանէն: Բժիշկ Հայկ Վարվառեան եղած է խիզախ եւ ապրած է նախաձեռնութիւններով եւ ունեցած է արկածախնդրութիւններ: Ան Պոլսոյ մէջ ձերբակալուած է եւ 3 ամիս բանտարկուած՝ 1915-ին: Յանցա՞նքը, որովհետեւ թուրք զինուորները իր տունը խուզարկելու պահուն, գտած են նամակ մը, ուր յիշուած է դաշնակի (դաշնամուր) ստանձնումի մը հարցը...: Թուրք զինուորները կարծած են որ ան դաշնակցական գործիչ մըն է: Բանտին տնօրէնը տռփախտ (syphilis) հիւանդութեամբ վարակուած է եւ ան դարմանուած է բժիշկ Հայկին կողմէ նորաստեղծ «Սալվարսան» դեղով: Այդ օրերուն, Էնվէր փաշային բարեկամ կին մը որովայնատիֆէ (typhoid) վարակուած է, բարձր ջերմով միասին: Բանտի զինուորական տնօրէնը Էնվէր փաշային հետ շատ լաւ բարեկամութիւն ունեցած է, ուստի ան կը թելադրէ Էնվէր փաշային, որ տոքթ. Վարվառեանը տեսնէ հիւանդ կինը: Բանտին տնօրէնին յանձնարարութեամբ, բժիշկ Հայկ կանչուած է Էնվէր փաշային կողմէ, որպէսզի բուժէ կինը: Բժիշկ Հայկ բուժած է հիւանդ կինը, օգտագործելով Մորֆին դեղը եւ պաղ ջուրի լոգանքը: Իր բժշկական յաջողութիւններուն շնորհիւ, Էնվէր ազատ արձակած է բժիշկ Վարվառեանը եւ պաշտօնի կոչած՝ օսմանեան բանակին մէջ: Ան ծառայած է կովկասեան՝ ռուսական ճակատին վրայ, 1918-ին: Կովկասեան ճակատի վրայ բժիշկ Հայկ Վարվառեան եւ իր միակ հայ ընկերը՝ անասնաբուժութեան վիրաբուժ տոքթոր Պոյաճեան կը գտնուին շատ բարձր լեռնային շրջանի մը մէջ: Ուշ գիշերով իրենց թուրք մեծաւորը, որ բժիշկ Վարվառեանին հետ շատ լաւ ընկեր եւ յարաբերութիւն ունեցած է նախապէս, կը մօտենայ երկու հայ բժիշկներուն եւ կը թելադրէ որ շուտով փախուստ տան այդ գիշեր, որովհետեւ հրաման ստացած է Կեդրոնական Իշխանութենէն ձերբակալել բոլոր հայ զինուորական ծառայողները եւ ոչնչացնել զանոնք: Բժիշկ Վարվառեան լաւ ձիավարժ եղած է եւ յաճախ խօսած է իր արաբական նժոյգին՝ «Կրակ Աչք»-ի մասին։ Ուստի երկու հայ բժիշկները ձիերով ճամբայ կ'ելլեն փախուստ տալու համար, սակայն կը հետապնդուին թուրք պահակներու կողմէ: Անոնք մեծ դժուարութիւներով կը հասնին ձոր մը եւ փախուստ կուտան թուրք պահակներէն: Անոնք երկար եւ դժուար ճամբորդութենէ ետք լքելով կովկասեան ճակատը կը հասնին ռուսական սահմանը: Երկու բժիշկներ ի վերջոյ կը հրաժարին ձիերէն եւ կը սկսին քալել ու կը հասնին ռուսական մեծ հիւանդանոց մը ուր տոքթորը կ'ունենայ իր ամէնէն մեծ արկածախնդրութիւն նը: Բժիշկ Վարվառեան ռուսական հիւանդանոց գտնուած է դեկտեմբեր ամսուն վերջերը: Հիւանդանոցը եղած է կովկասեան ճակատի ամէնէն մեծ հիւանդանոցը, որ ունեցած է չորս հազար անկողին: Հիւանդանոցին մէջ կը գործեն երկու օտար վիրաբուժներ, մէկը ինք եւ երկրորդը սերպ տոքթ. Միթրովիչ: Կիրակի օր Դեկտեմբեր 23-ին մօտակայ կայարանէն խուժան մը կը հասնի հիւանդանոց: Պաշտօնէութիւնը անակնկալի կը մատնուին անոնց ժամանումով: Խուժանը փախած եւ դասալիք պոլշէվիքներ եղած Է: Հիւանդանոցին ապահովութիւնը վտանգուած կ'ըլլայ եւ հիւանդանոցին մեծաւոր զինուորականը կը հրահանգէ պահակներուն գոցել հիւանդանոցին դռներու բոլոր մուտքերը: Յաջորդ օր Դեկտեմբեր 24-ին կարմիր զինուորներէ կազմուած երկրորդ խուժան մը կու գայ հիւանդանոց, դուռը կը թակէ։ Հիւանդանոցին տնօրէնը եւ զինուորական պատասխանատուն կը վազեն դէպի դուր, անոնք տեսնելով խուժանին ահաւորութիւնը ստիպուած կը բանան դռները եւ խուժանը կը մտնէ ներս: Ամէն կողմ կը տիրէ աւեր, կրակ եւ քանդում: Բժիշկ Վարվառեան ստիպուած բոլոր վիրաւորները կը բուժէ, վիրահատումներ եւ անդամատումներ կը կատարէ: Այդ հսկայ հիւանդանոցը կը վերածուի պատերազմական ճակատի, ուր խուժանի անդամները զիրար կը մաքրեն, կը սպաննեն հիւանդանոցի անձնակազմը անխնայ: Բժիշկ վարվառեան ականատես կը դառնայ պոլշէւիքութենէն դարձի երեւոյթներ, անոնք որոնք հլու հնազանդ լենինի հպատակներն էին անցեալին եւ կ'ընդունին որ այդ կուսակցութիւնը զիրենք շահագործած է եւ ճշմարիտ արդար գաղափարականութիւն չունի: Ի վերջոյ տոքթորը դուրս կուգայ հիւանդանոցէն երեքշաբթի Դեկտեմբեր 25-ին առաւօտ «Նոր Տարուայ Օր»-ը՝ նոր տարուայ մը նոր օրը: Հիւանդանոցէն դուրս կը տեսնէ իր բժիշկ ընկերներէն շատերը սպանուած: Բժիշկ Հայկ Վարվառեան իր Կովկասեան ճակատի ռուսական հիւանդանոցի արկածախնդրութիւնը նկարագրած է 1956-ին Armenian Review-ի մէջ: 1972-ին բժիշկ Հայկ վարվառեանի թոռնիկը՝ Հայկ Վարվառեան Ցիւրիխի Կոթհարտ պանդոկին մէջ իր մեծ հօր հետ եղած է: Բժիշկ Հայկ Վարվառեան պատմած է իր արկածախնդրութիւններէն բաժիններ իր թոռնիկին՝ Հայկ Վարվառեանին: Այս հանդիպումէն ետք Բժիշկ Վարվառեան ապրած է Հարաւային Ափրիկէ իր աղջկան հետ: Ան մահացած է Հարաւային Ափրիկէ: Աղբիւրներ՝ Անձնական տեղեկութիւններ տէր եւ տիկին Պերճ եւ Նայիրի Չաքըճաններէն, Մոնրէալ, 2020. Անձնական տեղեկութիւններ բժիշկ Հայկ Վարվառեանի եղբօրը զաւակէն՝ Հայկ Ստեփան Վարվառեանէն եւ բժիշկին թոռնիկէն՝ Հայկ Վարվառեանէն: Haig Varvarian, When the Bolsheviks attacked our hospital, Armenian Review, USA, 1956.

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

Հայոց Ցեղասպանութենէն Վերապրած Բժիշկ Հայկ Ստեփան Վարվառեան

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Սրբութեան Լուսաւոր Շողը` Ս.Իգնատիոս Մալոյեան

Երկար Ապրի Փաշինեանին «Ժողովրդավարութիւնը». Բանտերը Կը Լեցուին Դիմատետրեան Քննադատներով

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է