ՄԱՄԼՈՅ ՀԱՂՈՐԴԱԳՐՈՒԹԻՒՆ.- Արամ Մանուկեան Հիմնարկը Լոյս Ընծայեց Հայաստանի Բարձրագոյն Կրթութեան, Հետազօտութեան եւ Նորարարութեան Ապագային Նուիրուած Տեղեկագիր Մը

ՈՒԱԹԸՐԹԱՈՒՆ (Մասաչուսէց).- Արամ Մանուկեան ռազմավարական ծրագրի հիմնարկը (Aram Manoukian Institute for Strategic Planning — AMI) հրապարակեց քաղաքականութեան վերաբերեալ համապարփակ նոր տեղեկագիր-զեկոյց մը, որ կ՚ուսումնասիրէ Հայաստանի բարձրագոյն կրթութեան, հետազօտութեան եւ նորարարութեան ներկայ վիճակը եւ կը ներկայացնէ երկարաժամկէտ ռազմավարութիւն մը՝ այս ոլորտը տնտեսական զարգացման, արհեստագիտական մրցունակութեան եւ ազգային դիմակայունութեան շարժիչ ուժի վերածելու համար։ «Հայաստանի բարձրագոյն կրթութեան, նորարարութեան եւ հետազօտութեան ներկայ վիճակի ընդհանուր պատկերը» խորագրեալ ուսումնասիրութիւնը պատրաստած են դոկտ․ Խաչատուր Ստեփանեան եւ դոկտ․ Արա Նազարեան։ Այս գործը կը հրատարակուի հիմնարկին քաղաքականութեան առաջարկներու շարքին ծիրէն ներս։ Տեղեկագիրը կը շեշտէ, թէ Հայաստանը կը գտնուի վճռորոշ հանգրուանի մը առջեւ։ Թէեւ երկիրը ունի զգալի առաւելութիւններ՝ բարձր կրթութիւն ստացած համաշխարհային սփիւռք, աճող արհեստագիտական ոլորտ, միջազգային ակադեմական հաստատութիւններու հետ սերտ կապեր եւ գիտութեան մէջ աճող ներդրումներ, այնուամենայնիւ, բարձրագոյն կրթութեան համակարգը կը մնայ մասնատուած, նիւթապէս անբաւարար, հետազօտութեան եւ արդիւնաբերութեան ոլորտէն ներս լաւապէս չհամադրուած եւ կրթութիւնը ազգային տնտեսական ու արհեստագիտական ներուժի վերածելու գծով՝ անկարող։ Զեկոյցին մէջ մատնանշուած հիմնական մարտահրաւէրներն են ժողովրդագրական անկումը, ուղեղներու արտահոսքը, ուսանողներու թիւի նուազումը, հետազօտական աշխատանքներու անբաւարար ֆինանսաւորումը, համալսարաններու եւ արդիւնաբերութեան միջեւ թոյլ գործակցութիւնը, ինչպէս նաեւ համալսարաններու կառավարման վրայ շարունակուող քաղաքական ազդեցութիւնը։ Զեկոյցը կը նշէ, որ կրթութեան պետական ծախսերը զգալիօրէն կը զիջին միջազգային միջին ցուցանիշներուն, մինչդեռ հետազօտութեան եւ զարգացման ուղղուած ներդրումները, հակառակ վերջին շրջանի աճին, տակաւին շատ աւելի ցած են, քան նորարարութեան առաջատար տնտեսութիւններուն մէջ արձանագրուած մակարդակները։ Բարձրագոյն կրթութիւնը պարզապէս վկայականներ շնորհող համակարգ մը նկատելու փոխարէն՝ հեղինակները կը պնդեն, որ Հայաստանի համալսարանները, հետազօտական հիմնարկները եւ արհեստագիտական հաստատութիւնները պէտք է դիտուին իբրեւ ազգային նորարարութեան եւ կարողութիւններու զարգացման միասնական համակարգի բաղադրիչներ։ Տեղեկագրին հիմնական բաժիններէն մէկը կը վերաբերի կառավարութեան առաջարկած «Ակադեմական քաղաք» ծրագիրին, որ կը նախատեսէ Հայաստանի բարձրագոյն կրթութեան հաստատութիւններուն ֆիզիքական լայնածաւալ համախմբումը։ Հեղինակները կը զգուշացնեն, որ ազգային կրթական բարեփոխումներու առանցքը մէկ կեդրոնացուած համալսարանական համալիրի մը կառուցումը դարձնելը կրնայ սխալ ուղղութիւն ըլլալ։ Աշխարհագրական եւ հաստատութենական չափազանց կեդրոնացումը կրնայ տկարացնել մարզային զարգացումը, ստեղծել համակարգային խափանման մէկ կեդրոն եւ սահմանափակ միջոցները շեղել շինարարութեան՝ դասախօսական կազմի, գիտական սարքաւորումներու, հետազօտական կարողութիւններու, ուսումնական ծրագիրներու բարեփոխման եւ նորարարութեան զարգացման հաշւոյն։ Այս մօտեցումին փոխարէն՝ հեղինակները կը յառաջադրեն այն, ինչ որ կը կոչեն STEAM-ի եւ նորարարութեան ապակեդրոնացուած ցանց»։ Անիկա ազգային համակարգ մըն է, որ պիտի համադրէ հետազօտութեան վրայ կեդրոնացած համալսարանները, մարզային արհեստագիտական եւ կիրառական համալսարանները, մասնագիտացուած հիմնարկները, Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի հետազօտական ստորաբաժանումները, արդիւնաբերական գործընկերները եւ սփիւռքի գիտական աշխատանոցները։ Այս ցանցը պիտի կազմակերպուի սահմանափակ թիւով առաջնահերթ ոլորտներու շուրջ, որոնց մէջ Հայաստանը կրնայ միջազգային գերազանցութեան հասնիլ։ Զեկոյցը կը նշէ հետեւեալ հնարաւոր առաջնահերթ ոլորտները. Արհեստական բանականութիւն եւ թուային անվտանգութիւն։ ելեկտրագիտութիւն եւ ճշգրիտ ճարտարագիտութիւն։ Ռոպոթի գիտութիւն եւ ինքնավար համակարգեր։ Կենսական արուեստագիտութիւն եւ կենսաբանական գիտութիւններ։ Բժշկական արհեստագիտութիւն։ Գիւղատնտեսական արհեստագիտութիւն եւ կլիմայական դիմակայունութիւն։ Համապատասխան ուշադրութիւն պէտք է դարձուի նաեւ ռազմավարական նշանակութիւն ունեցող եւ երկակի օգտագործման արհեստագիտութիւններուն։ Սինկափուրի, Ֆինլանտայի եւ Իրլանտայի փորձառութենէն քաղելով՝ զեկոյցը կը փաստէ, որ յաջողակ փոքր երկիրները համալսարանները չեն դիտեր իբրեւ իրարմէ անջատ կրթական հաստատութիւններ։ Անոնք բարձրագոյն կրթութիւնը նպատակադրուած կերպով կը կապեն ազգային տնտեսական ռազմավարութեան, հետազօտական ֆինանսաւորման, աշխատանքի ուժի զարգացման, նորարարութեան եւ արդիւնաբերութեան հետ։ Սինկափուրի փորձառութիւնը կը ցուցադրէ ազգային առաջնահերթութիւններու երկարաժամկէտ սահմանման եւ հետազօտութեան ու զարգացման ներդրումներու համադրուած կառավարման կարեւորութիւնը։ Ֆինլանտայի օրինակը կը շեշտէ հաստատութիւններու ինքնավարութեան եւ հարցադրումներու ու ուսումնասիրութեան վրայ հիմնուած կրթութեան արժէքը։ Իսկ Իրլանտայի փորձառութիւնը կը բացայայտէ, թէ համալսարաններու եւ արդիւնաբերութեան միջեւ գործակցութիւնը, ինչպէս նաեւ մարզային արհեստագիտական համալսարանները, ինչպէ՛ս կրնան ուղղակիօրէն նպաստել ներդրումներու եւ տնտեսական աճի։ Հեղինակները կը շեշտեն, որ Հայաստանը պէտք չէ պարզապէս ընդօրինակէ օտար որեւէ մէկ նախատիպ։ Փոխարէնը, ան պէտք է համադրէ այդ փորձառութիւններուն ամէնէն համապատասխան տարրերը՝ զանոնք յարմարցնելով Հայաստանի չափերուն, միջոցներուն, սփիւռքի ներուժին եւ անվտանգային միջավայրին։ Հեղինակներուն ներկայացուցած գլխաւոր առաջարկները հետեւեալներն են.- Մերժել մէկ կեդրոնի վրայ հիմնուած կեդրոնացումը՝ իբրեւ բարեփոխումներու հիմնական ռազմավարութիւն, եւ փոխարէնը Հայաստանի տարածքին զարգացնել գերազանցութեան կեդրոններու ապակեդրոնացուած ցանց մը։ «Ակադեմական քաղաք»-ին ուղղուած որեւէ ներդրում պէտք է ծառայէ այս ցանցին իբրեւ մէկ հանգոյց, այլ ոչ թէ դառնայ բարձրագոյն կրթութեան եւ հետազօտութեան միակ կեդրոնը։ Հաստատել բարձրագոյն կրթութեան բազմաստիճան համակարգ մը՝ յստակօրէն տարբերելով հետազօտութեան վրայ կեդրոնացած համալսարաններուն, արհեստագիտական եւ կիրառական համալսարաններուն, մասնագիտացուած հիմնարկներուն եւ քոլէճներուն առաքելութիւնները։ Ընտրել ազգային հինգէն եօթը առաջնահերթ ոլորտներ եւ զանոնք ապահովել բազմամեայ արդիւնքահեն պայմանագիրներով, որոնք կապուած պիտի ըլլան կրթական, գիտական եւ տնտեսական հասանելի արդիւնքներու։ Ստեղծել մասնագիտական սկզբունքներով կառավարուող՝ 100-150 միլիոն տոլարի ազգային հիմնադրամ մը՝ բարձրագոյն կրթութեան եւ հետազօտութեան աջակցելու համար։ Հիմնադրամը պիտի նպաստէ միջազգային մակարդակով հրաւիրուած շուրջ 100 դասախօսական ղեկավար պաշտօններու հաստատման, 200-300 դոկտորական կրթաթոշակներու տրամադրման եւ գիտական ենթակառոյցներու համատեղ օգտագործման։ Համալսարանները աւելի սերտօրէն համադրել Գիտութիւններու ազգային ակադեմիային հետ՝ համատեղ պաշտօններու եւ հետազօտական ցանցերու միջոցով, փոխանակ ակադեմիայի գիտական հիմնարկները պարզապէս վարչականօրէն միացնելու։ Ընդլայնել համատեղ օգտագործման գիտահետազօտական կեդրոնները, արհեստագիտութեան փոխանցման գրասենեակները, դրամաշնորհներու պատրաստման մասնագիտական կարողութիւնները եւ գիտական արդիւնքները գործնական կիրառութեան վերածելու ենթակառոյցները։ Պարտադիր եւ ամբողջական մաս դարձնել կիրառական ու մասնագիտական կրթութեան՝ գործնական փորձառութեան ծրագիրները, համատեղ աշխատանքի համակարգերը, բժշկական եւ դարմանական գործնական պատրաստութիւնը, ինչպէս նաեւ արդիւնաբերութեան կողմէ հովանաւորուած աւարտական ծրագիրները։ Ստեղծել սփիւռքի ներգրաւման միջոցներ՝ ներառեալ համատեղ պաշտօններ, կարճաժամկէտ ծառայութեան առաքելութիւններ, համատեղ դասաւանդում, դոկտորական ուսանողներու ուղեւորման ցուցմունք եւ համալսարաններու կառավարման ու գիտական գնահատման աշխատանքներուն մասնակցութիւն։ Պաշտպանել կրթական հաստատութիւններու ինքնավարութիւնը՝ միաժամանակ պետական ներդրումներու շարունակականօրէն աւելի մեծ բաժինը կապելով չափելի արդիւնքներու եւ անկախ գնահատման հետ։ Զեկոյցը կը նախատեսէ, որ յառաջընթացը գնահատուի հինգ տարուան ընթացքին։ Առաջին փուլը պիտի կեդրոնանայ կառավարման բարեփոխումներու եւ կարողութիւններու զարգացման վրայ, ապա պիտի անցնի հասանելի արդիւնքներու արձանագրման։ Այդ արդիւնքները պիտի ներառեն արտաքին աղբիւրներէ ստացուած հետազօտական ֆինանսաւորումը, շրջանաւարտներու զբաղումը, արդիւնաբերական գործընկերութիւնները, նորաստեղծ ընկերութիւններու կազմութիւնը, արտօնագրերու վաճառքէն կամ օգտագործումէն ստացուած եկամուտները, դոկտորական ծրագիրներու արդիւնաւէտութիւնը եւ Հայաստանի մէջ շրջանաւարտներու պահպանման ցուցանիշները։ Միջազգային եւ սփիւռքահայ մասնագէտներ ընդգրկող անկախ գնահատման յանձնախումբերը պէտք է պարբերաբար քննեն արձանագրուած արդիւնքները եւ որոշեն, թէ ո՞ր յաջող ծրագիրները պէտք է ընդլայնել, իսկ ո՞ր դերակատարները՝ վերակազմակերպել։ Զեկոյցին հիմքը կը կազմէ Հայաստանի ապագային վերաբերող աւելի լայն համոզում մը։ Հեղինակներուն համաձայն՝ բարձրագոյն կրթութեան բարեփոխումը պէտք չէ հասկնալ միայն իբրեւ կրթական հարց։ Ժողովրդագրական ճնշումներու, արտագաղթի եւ լուրջ աշխարհաքաղաքական մարտահրաւէրներու դիմագրաւող փոքր երկրի մը համար բարձր որակաւորումով գիտնականներ, ճարտարագէտներ, բժիշկներ, ձեռնարկատէրեր եւ արհեստագիտական առաջնորդներ պատրաստելու եւ զանոնք երկրին մէջ պահելու կարողութիւնը անմիջականօրէն կապուած է տնտեսական մրցունակութեան, ազգային անվտանգութեան եւ ինքնիշխանութեան հետ։ Հետեւաբար, նպատակը պէտք չէ ըլլայ մէկ շքեղ համալսարանական համալիրի մը կառուցումը, այլ՝ ազգային կարողութիւններու ամբողջական համակարգի մը ստեղծումը։ Այդ համակարգը պէտք է տարածուի տարբեր հաստատութիւններու եւ մարզերու վրայ, միջազգային կապերով ամրապնդուի, արդիւնաբերութեան եւ գիտահետազօտական աշխատանքներու հետ համադրուի, զերծ մնայ քաղաքական միջամտութենէ եւ գնահատուի արդիւնքներով։ Զեկոյցը կը եզրակացնէ, որ Հայաստանը ունի անհրաժեշտ բազմաթիւ նախադրեալներ՝ միջազգային մրցունակ STEAM կրթական եւ նորարարական համակարգ մը կառուցելու համար։ Հարցը այն է, թէ արդեօք երկիրը պիտի կարենա՞յ իր հաստատութիւնները, խթանները, ներդրումներն ու մարդկային ներուժը համադրել համահունչ ազգային ռազմավարութեան մը շուրջ եւ այդ առաւելութիւնները վերածել կայուն բարգաւաճման։ Ամբողջական զեկոյցը՝ «Հայաստանի բարձրագոյն կրթութեան, նորարարութեան եւ հետազօտութեան ներկայ վիճակի ընդհանուր պատկերը», հասանելի է հիմնարկին կայքէջին վրայ՝ https://arammanoukianinstitute.org/an-overview-of-the-state-of-higher-education-innovation-and-research-in-armenia-as-it-stands/ Արամ Մանուկեան Ռազմավարական Հիմնարկին մասին Արամ Մանուկեան ռազմավարական հիմնարկը ստեղծուած է տարբեր ոլորտներու մասնագէտներու հետ համագործակցաբար աշխատելու եւ Հայաստանի, Արցախի ու սփիւռքի մէջ հայ ազգի ապագային վերաբերող ծրագիրներ մշակելու նպատակով։ Հիմնարկին ընդհանուր տեսլականն է նպաստել Հայաստանի, Արցախի եւ հայ սփիւռքի մէջ բարգաւաճ ու արդար հասարակութեան մը կերտումին, ուր իւրաքանչիւր անհատի իրաւունքներն ու արժանապատուութիւնը կը յարգուին, իսկ խաղաղութիւնը, ժողովրդավարութիւնը եւ կայուն զարգացումը կ՚իրականանան։ Հիմնարկը պիտի սահմանէ իր գործունէութեան համապատասխան թիրախային շրջանակները՝ ներառեալ պետական պաշտօնատարները, քաղաքացիական հասարակութեան կազմակերպութիւնները, ակադեմական շրջանակները, գործարար աշխարհը եւ հանրութիւնը, որպէսզի իր աշխատանքները հասնին շահագրգիռ բոլոր կողմերուն։ Ան նաեւ պիտի կազմէ բազմազան մասնագիտական կազմ մը՝ ընդգրկելով ակադեմականներ, գործնական փորձառութիւն ունեցող մասնագէտներ, սփիւռքահայեր եւ երիտասարդներ, նպատակ ունենալով ազգային մարտահրաւէրներուն մօտենալ ամբողջական եւ բազմակողմանի տեսանկիւնէ։ Միաժամանակ, հիմնարկը կարեւոր կը նկատէ պետական մարմիններու, ոչ կառավարական կազմակերպութիւններու, հետազօտական հաստատութիւններու, գործարար շրջանակներու, միջազգային կազմակերպութիւններու եւ սփիւռքեան կառոյցներու հետ գործընկերութիւններու ու համագործակցութիւններու զարգացումը՝ միջոցներն ու գիտելիքը արդիւնաւէտ կերպով օգտագործելու համար։ Հիմնարկին օրակարգը պիտի կեդրոնանայ հրատապ խնդիրներու վրայ, ներառեալ ազգային անվտանգութիւնը, տնտեսական զարգացումը, կրթութիւնը, լաւ կառավարումը, առողջապահութիւնը, սփիւռքի ներգրաւումը եւ շրջակայ միջավայրի կայունութիւնը։ Այս մարտահրաւէրներուն անդրադառնալով՝ հետազօտութեան վրայ հիմնուած վերլուծութիւններու եւ քաղաքականութեան առաջարկներու միջոցով, հիմնարկը կը ձգտի նպաստել հայ ազգի բարօրութեան եւ երկարաժամկէտ զարգացման։

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

ՄԱՄԼՈՅ ՀԱՂՈՐԴԱԳՐՈՒԹԻՒՆ.- Արամ Մանուկեան Հիմնարկը Լոյս Ընծայեց Հայաստանի Բարձրագոյն Կրթութեան, Հետազօտութեան եւ Նորարարութեան Ապագային Նուիրուած Տեղեկագիր Մը

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Արցախի Ազգային Ժողովի Նախագահի Պարտականութիւնները Կատարող Գագիկ Բաղունցի Ուղերձը՝ ՔՈՓ17 Համաժողովին

Ուաշինկթըն․- Հայ Դատի Յանձնախումբը Հրապարակեց Ա․Մ․Ն․ Քոնկրէսի Անդամներուն Գնահատականներն Ու Ընտրութիւններուն Զօրակցած Թեկնածուներու Ցանկը

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է