ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՆՈՐԸՆՏԻՐ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆԸ ԳՈՐԾԻ ԼԾՈՒԱԾ

Տիգրան Չանտոյեան Երեւան Թուրքիոյ նոր կառավարութիւնը արդէն գործի է լծոըել։ Աւելի քան 8․5 ժամ շարունակուել է կառավարության նիստը, որը կայացել է Էրտողանի նախագահութեամբ: Էրտողանը նիստի նման տեւողութիւնը բացատրել է նրանով, որ բոլոր նախարարները, բացառութեամբ արտասահմանեան այցով երկրից մեկնած արտաքին գործոց նախարարի, հանդէս են եկել ապագայ գործողութիւնների ծրագրով: Առողջական խնդիրներ ունենալով հանդերձ Էրտողանը 8․5 ժամ շարունակ ունկնդրել է իւրաքանչիւր զեկուցողի։ Թուրքիոյ նախագահը նոր կառավարութեան ներքաղաքական առաջնահերթութիւններից է համարում երկրի նոր սահմանադրութեան ընդունումը: Էրտողանի խօսքով՝ նոր սահմանադրութիւնը կը միաւորի թրքական հասարակութեան բոլոր շերտերին։ Սահմանադրական փոփոխութեան առանցքային հարցը երկրի կառավարման ձեւն է։ Էրտողանը երկրում խորհրդարանական կառավարման համակարգի հարցը փակուած է համարում։ «Վերջին ընտրութիւնների արդիւնքներով վերջնականապէս որոշուած է այն հարցը, թէ ով է կառավարելու Թուրքիան։ Խորհրդարանական համակարգի վերաբերեալ քննարկումները պինդ փակուած են»,-ասել է նա։ Մինչեւ 2016 թուականը Թուրքիայում կառավարման խորհրդարանական համակարգ էր գործում։ 2017 թուականին հանրաքուէի արդիւնքում Թուրքիան դարձաւ նախագահական հանրապետութիւն: Ընդդիմութիւնը խօսում էր 2023 թուականի Մայիսի ընտրութիւններում յաղթելու դէպքում խորհրդարանական համակարգին վերադառնալու մասին։ Պարզ է, որ երկրի կառավարման կարգի փոփոխման ամրապնդումը Էրտողանը սեփական իշխանութեան համար չի ապահովում, այլ իրեն յէաջորդող ղեկավարի, իսկ թէ ո՞վ է լինելու նա, թերևս կարելի է գուշակել։ Աթաթուրքից յետոյ Թուրքիոյ ամենաազդեցիկ առաջնորդը ակնյայտօրէն իր վերջին շրջանն է կառավարում, այդ է վկայում Էրտողանի առողջական անկումնային վիճակը և Թուրքիոյ նախագահական աթոռի ժառանգորդի յայտնորոշումը քաղաքական դաշտում ներքաղաքական վերնախաւի օրակարգի առաջնային կետերից է այլևս։ Էրտողանը նաև յայտարարել է, որ Թուրքիոյ քաղաքականութիւնը տարածաշրջանում եւ ընդհանրապէս միջազգային ասպարէզում աւելի գործունեայ է, ինչը կարելի է հասկանալ որպէս նոր ռազմական միջանտութիւննրի ազդարարում: Թուրքիոյ նորանշանակ արտգործնախարար Հաքան Ֆիտանի նշանակումը ասուածի գործնական դրսևորումն է։ Ֆիտանը, կարող ենք ասել, որ Թուրքիոյ արտաքին քաղաքականութեան «գորշ կարտինալն է»։ Որպէս 13 տարի գաղտնի սպասարկութեան ղեկավար պաշտօնավարած, նա է կանգնած Թուրքիոյ արտաքին քաղաքականության ճարտարապետութեան հետևում՝ կազմակերպելով և ղեկավարելով մասնաւորապէս թրքական զինուած ուժերի գործոցութիւնները Սուրիա, Իրաք, Արցախի 44-օրեայ պատերազմում Թուրքիոյ ներգրաւուածությունը և այլն։ Ֆիտանի նման գործընթացներում լայն ներգրաւուածութեան պատճառներից մէկն էլ Թուրքիոյ զինուած ուժերի գործառոյթների կրճատում է, ինչը յանգեցրել է զինուած ուժերի քաղաքական ազդեցութեան շեշտակի նուազման։ Ֆիտանի արտաքին քաղաքական թիրախը ուղղուած է լինելու դէպի Մերձաւոր Արևելք։ Դեռևս Էրտողանի երդմնակալութեան արարողութեան ժամանակ նա բաց չէր թողել առիթը «դիւանագիտական ճեպազրոյցներ» ունենալու մերձաւորարևելեան երկրներից ժամակած հիւրերի հետ։ Թուրքիա-Մերձաւոր Արևելք յարաբերութիւնները փոխադարձ հետաքրքրվածութիւնների արդիւնք են։ Սէուտցի լրագրողի սպանութեան պատճառով առաջացած թնճուկի հարթումը նոր դիւանագիտական դարաշրջան բացեց Թուրքիոյ և մերձաւոր արևելեան երկրների արտաքին քաղաքականութեան մէջ։ Սա շարունակվւում է նաև Էրտողանի վերընտրուելուց յետոյ։ Արաբական Էմիրութիւններու նախագահ Մուհամատ իպն Զայիտ Նահայանն այցելել է Թուրքիա։ Էրտողանը ղեկավարին ընդունել է վերջինիս Պոլիս կատարած պաշտօնական այցի սկզբում․ նրանք քննարկել են երկու երկրների համապարփակ տնտեսական գործընկերութեան ջանքերը։ Արտաքին գործոց նախարար Ֆիտանը եւ մի շարք նախարարներ ու բարձրաստիճան պաշտօնեաներ ևս ներկայ են եղել նախագահի դիմաւորման պաշտօնական արարողութեանը։ Դեռևս Մարտին երկու երկրների նախագահները հեռավար գագաթաժողով էին ունեցել եւ ստորագրել համապարփակ տնտեսական գործընկերութեան համաձայնագիր։ Մերձաւորարևելեան պետութիւնների և Թուրքիոյ փոխադարձ հետաքրքրուածութիւնների մէջ բաղադրիչ դեր ունի ռազմա-արդիւնաբերական և զէնքի վաճառքի մասնաբաժինը։ Մասնաւորապէս, Պայրաքտար TB2 հարուածային անօդաչու թռչող սարքեր է մատակարարել Քուէյթ, որի գնման պայմանագրի արժէքը կազմել է 367 մլիլիոն տոլար։ Ռուսաստանի և Արևմուտքի հետ Թուրքիոյ քաղաքական գործընթացը վաղուց յայտնի է։ Խորհրդային միութեան փլուզումից յետոյ Թուրքիան գործօն արտաքին քաղաքականութիւն ծաւալեց ոչ միայն Միջին Ասիոյ թրքալեզու երկրների նկատմամբ, այլ նաև հենց Ռուսաստանի հետ սկսեց խորացնել իր յարաբերութիւնները, որն էլ աւելի խորն ու համապարփակ բնոյթ ստացաւ ռուս-ուքրայինական հակամարտութեան պատճառով։ Օգտուելով իր աշխարհագրական դիրքից, Ռուսաստանի՝ պատժամիջոցների տակ գտնուելու հանգամանքից և Արևմուտքի ելեկրուժի ունեցած մեծ կախուածութիւնից՝ Թուրքիան Էրտողանի ղեկավարութեամբ կարողացաւ ձեռք բերել դիւանագիտական մեծ նուաճումներ։ Թուրքիոյ արտաքին քաղաքական ձևափոխումները այս կառավարութեան հիմնական քաղաքական գիծն են լինելու։ Մասնաւորապէս ջանքեր են գործադրուելու Հիւսիսային Կիպրոսի գրարուած հատուածի անկախութեան միջազգային ճանաչման ուղղութեամբ։ Էրտողանը յատուկ անդրադարձել է միջազգային հանրութեան կողմից չճանաչուած Հիւսիսային Կիպրոսի Թրքական Հանրապետութեանը Անգարայի շարունակական աջակցութեանը եւ ընդգծել, որ Թուրքիան թոյլ չի տայ խախտել նրանց իրաւունքները։ Հիւսիսային Կիպրոսը առաջին վայրն էր, ուր Էրտողանը այցելել էր վերընտրուելուց ետք։

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՆՈՐԸՆՏԻՐ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆԸ ԳՈՐԾԻ ԼԾՈՒԱԾ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Երկար Ապրի Փաշինեանին «Ժողովրդավարութիւնը». Բանտերը Կը Լեցուին Դիմատետրեան Քննադատներով

Ապրուած Օրեր. Ը.- Աղեքսանդրիոյ Փոքր Հայաշխարհը

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է