Հայկական Ծագումնաբանութեան Համաժողովի 10-ամեակը՝  Ուաթըրթաունի Մէջ

 

ՈՒԱԹԸՐԹԱՈՒՆ, Մասաչուսէց — Տասը տարի առաջ հարիւրաւոր հայեր համախմբուեցան՝ իրենց ընտանիքներուն մէջ սերունդներէ ի վեր մնացած հարցերու պատասխանները փնտռելու համար. Ո՞ւրկէ ճիշդ կու գային մեր ծնողները։ Ի՞նչ պատահած էր ցեղասպանութեան, գաղթի եւ ցնցումներու հետեւանքով իրարմէ բաժնուած ազգականներուն։ Ո՞ւր կարելի էր գտնել պահպանուած արձանագրութիւնները։ Արդեօք ]ԴՆԹ-ն, լուսանկարները, ներգաղթի փաստաթուղթերը եւ նոր հասանելի դարձած արխիւները կրնայի՞ն օգնել աշխարհի չորս կողմերը ցրուած ընտանիքներու ճիւղերը վերամիաւորելու։

Շաբաթ, 21 Նոյեմբեր 2026-ին, Հայկական Ծագումնաբանութեան Համաժողովը պիտի վերադառնայ Ուաթըրթաունի Հայկական Մշակութային եւ Կրթական Կեդրոն (ACEC)՝ 47 Nichols Avenue հասցէին, նշելու իր 10-ամեակը եւ վերադառնալու այն վայրը, ուր 2016-ին տեղի ունեցաւ առաջին համաժողովը, որ կը հովանաւորէ Ամերիկայի Հայ Մշակութային Ընկերակցութիւնը (ACAA)։ Այս տարուան համաժողովը պիտի համախմբէ հետազօտողներ, պատմաբաններ, ծագումնաբաններ եւ պարզապէս իրենց ընտանիքներու պատմութիւններով հետաքրքրուող անհատներ՝ ամբողջ օր մը նուիրելով հայկական ընտանիքներու պատմութեան բացայայտման, փաստագրման եւ պահպանման։

Անոնք, որոնք արդէն քանի մը դար ետք իրենց տոհմածառը ուսումնասիրած են, ինչպէս նաեւ անոնք, որոնք հազիւ ունին իրենց չորս մեծ ծնողներուն անունները եւ այն գիւղերուն անունները, ուրկէ իբր թէ եկած են, համաժողովին պիտի ստանան գործնական գործիքներ, նոր աղբիւրներ եւ, ամէնէն կարեւորը, բացայայտումներու նոր ուղիներ։

Շարժում Մը, Որ Սկսաւ Ուաթըրթաունի Մէջ

Հայկական Ծագումնաբանութեան Համաժողովի ակունքները կը հասնին մինչեւ 2013 թուական, երբ Թրէյսի Ռիվըսթ Քինի հիմնեց Հայկական Ծագումնաբանութեան դիմատետրեան խումբը, որ աշխարհի չորս կողմերէն հայեր իրարու կապեց՝ օգնելով անոնց գտնելու արձանագրութիւններ, վերծանելու փաստաթուղթեր, թարգմանելու ընտանեկան նիւթեր եւ գտնելու վաղուց կորսուած ազգականներ։

Երեք տարի ետք, Ճորճ Աղճայեան, Թրէյսի Ռիվըսթ Քինի եւ Մարք Արսլան կազմակերպեցին Ուաթըրթաունի մէջ Հայկական Ծագումնաբանութեան առաջին համաժողովը։

Արձագանգը սպասուածէն շատ աւելի էր եւ ցոյց տուաւ, թէ որքան խոր էր հայ համայնքին մէջ այն ցանկութիւնը՝ վերականգնելու ընտանեկան պատմութիւնները, որոնք շատեր կարծած էին թէ անդառնալիօրէն կորսուած են։ 2016-ի Ապրիլին ACEC-ի մէջ կայացած անդրանիկ համաժողովին մասնակցեցան աւելի քան 300 հոգի։ Մասնակիցներ եկած էին Միացեալ Նահանգներու տարբեր կողմերէն, ինչպէս նաեւ Քանատայէն եւ Մեծն Բրիտանիայէն։

Առաջին համաժողովը մասնակիցներուն ծանօթացուց ամերիկեան ծագումնաբանական աղբիւրներու, ներգաղթի արձանագրութիւններու, յատուկքննութիւններու, հայրենակցական միութիւններու արձանագրութիւններու եւ այլ աղբիւրներու, որոնք կրնային օգնել հայկական ընտանիքներու պատմութիւնը վերակառուցելու։

Սակայն Ուաթըրթաուն միայն սկիզբն էր։

2017-ին համաժողովը տեղափոխուեցաւ Միշիկընի Տիրպորնի համալսարան, ապա՝ 2018-ի Յունիսին՝ Նիւ Ճըրզիի Մահուա քաղաքին մէջ գտնուող Ռամափօ քոլէճ, իսկ նոյն տարուան Նոյեմբերին՝ Միլուաքի (Ուիսքոնսին)։ 2019-ի Նոյեմբերին համաժողովը հասաւ Արեւմտեան ափ՝ Քալիֆորնիոյ Փիքօ Ռիվերա քաղաքին մէջ, Մեսրոպեան վարժարանին մէջ կայացած հանդիպումով։ Պսակաձեւ ժահրի համավարակի ընդհատումէն ետք, համաժողովը նոր հանգրուան մը արձանագրեց 2022-ի Սեպտեմբերին, երբ առաջին անգամ տեղի ունեցաւ Երեւանի Ամերիկեան համալսարանին մէջ։

Այժմ, Ուաթըրթաունի առաջին համաժողովէն տասնամեակ մը ետք, համաժողովը տուն կը վերադառնայ։

Ներգաղթի Արձանագրութիւններէն Մինչեւ Օսմանեան Լուսանկարներ

Նոյեմբեր 21-ի ծրագիրը պիտի արտացոլէ այն հսկայական զարգացումը, որ հայկական ծագումնաբանական ուսումնասիրութիւնը ապրած է վերջին տասնամեակին։

Մարք Արսլան, որ Միացեալ Նահանգներու մէջ հայկական ծագումնաբանութեան առաջամարտիկներէն մէկն է եւ Հայկական Ծագումնաբանութեան եւ Հայկական Ներգաղթի Ծրագիրին հիմնադիրը, պիտի խօսի ներգաղթի եւ քաղաքացիութեան արձանագրութիւններու մասին։

Արսլան իր հայկական նախնիներուն ուսումնասիրութիւնը սկսած է 1971-ին եւ այդ ժամանակէն ի վեր հաւաքած է 1930-էն առաջ դէպի Հիւսիսային Ամերիկա հայկական ներգաղթի վերաբերեալ առաջնային աղբիւրներու բացառիկ շտեմարան մը։ Իր աշխատանքը ցոյց կու տայ, թէ ինչպէս ուղեւորներու ցանկերը, քաղաքացիութեան փաստաթուղթերը եւ պետական այլ սովորական թուացող արձանագրութիւններ կրնան բացայայտել ծագման վայրեր, ազգականներ, գաղթի ուղիներ եւ կապեր, որոնք սերունդներու ընթացքին մոռցուած են։

Կրէկ Ճունտանեան եւ Լիզա Միսաքեան պիտի ներկայացնեն Ուայթինզվիլի (Մասաչուսէց) հայերու ծրագիրը, որուն նպատակն է պահպանել Մասաչուսէցի պատմականօրէն կարեւոր հայկական համայնքներէն մէկուն պատմութիւնը։

Ծրագիրը կը համախմբէ լուսանկարներ, փաստաթուղթեր, բանաւոր պատմութիւններ, բաղադրատոմսեր, ձայնագրութիւններ եւ ընտանեկան պատմութիւններ՝ վերակառուցելու համար ոչ միայն անհատական տոհմածառեր, այլեւ ամբողջ հայ-ամերիկեան համայնքի կեանքը։ Այս մօտեցումը կրնայ օրինակ ծառայել Սփիւռքի այլ հայկական համայնքներու համար՝ ծագումնաբանութիւնը անուններու եւ թուականներու հաւաքածոյէ մը վերածելով այնպիսի արձանագրութեան, որ կը ներկայացնէ թէ ընտանիքները իրականութեան մէջ ինչպէս ապրած են։

Համաժողովի ամէնէն իւրայատուկ ներկայացումներէն մէկը պիտի կատարուի Զէյնէպ Տեւրիմ Կիւրսէլի կողմէ՝ Ռաթկըրզ համալսարանի մարդաբանութեան դասախօս եւ «Portraits of Unbelonging: Photographic Journeys Across Borders» գիրքին հեղինակ։

Կիւրսէլի ուսումնասիրութիւնները բացայայտած են Օսմանեան արխիւներուն մէջ պահպանուած լուսանկարներու բացառիկ հաւաքածոյ մը, որոնք կը փաստագրեն 20-րդ դարու սկիզբը հայկական արտագաղթը։ 1896-էն սկսեալ, Օսմանեան կայսրութենէն հեռանալու արտօնութիւն ստացած հայերը որոշ պարագաներու տակ պարտաւոր էին հրաժարիլ իրենց Օսմանեան քաղաքացիութենէն եւ համաձայնիլ այլեւս երբեք չվերադառնալ։ Լուսանկարչութիւնը այդ գործընթացին մէկ մասը դարձած էր։

Հազարաւոր հայ արտագաղթողներ լուսանկարուած են՝ ետին ձգելով պատկերներ, որոնք այսօր կը ներկայացնեն բացառիկ ծագումնաբանական եւ պատմական աղբիւր մը։ Կիւրսէլիի ուսումնասիրութիւնը կը հետեւի այս լուսանկարներուն՝ Օսմանեան արխիւներէն անդին, զանոնք կապելով ներգաղթի փաստաթուղթերու, ամերիկեան արձանագրութիւններու եւ, որոշ պարագաներու, լուսանկարուած անձերու ժառանգներուն հետ։

Անոնց համար, որոնք նայած են իրենց մեծ ծնողի մը անճանաչելի լուսանկարին եւ մտածած են, թէ անոր ետին ի՞նչ պատմութիւն կրնայ թաքնուած ըլլալ, Կիւրսէլիի աշխատանքը ցոյց կու տայ այն ուշագրաւ հնարաւորութիւնները, որոնք կը ստեղծուին լուսանկարներն ու արխիւային արձանագրութիւնները իրարու հետ համադրելով։

Հայկական Ծագումնաբանութիւնը Ֆրանսայի Մէջ

Համաժողովը նաեւ պիտի ընդլայնէ իր աշխարհագրական ընդգրկումը՝ Պողոս Չիչէքճեանի ներկայացումով, որ պիտի անդրադառնայ Ֆրանսայի մէջ հայկական ծագումնաբանութեան եւ Հայկական Ծագումնաբանութեան Միջազգային Կապի աշխատանքներուն, այսինքն՝ RIGA — Relais International de Généalogie Arménienne։

2020-ին Ֆրանսայի մէջ հիմնուած RIGA-ն կը փորձէ յաղթահարել հայկական ծագումնաբաններու առջեւ ծառացող որոշ յատուկ խոչընդոտներ՝ տարբեր արխիւներու եւ երկիրներու մէջ ցրուած արձանագրութիւններ, գաղթի բազմաթիւ ուղիներ, ազգանուններու փոփոխութիւններ եւ հայկական ազգանուններու ֆրանսականացում։ Անոր բուն նպատակն է հայկական ծագումնաբանական աղբիւրները գտնել, հաւաքել եւ աւելի մատչելի դարձնել։

Այս ներկայացումը յատկապէս օգտակար պիտի ըլլայ այն ընտանիքներուն համար, որոնց ազգականները անցած կամ հաստատուած են Ֆրանսայի մէջ, սակայն միաժամանակ ցոյց պիտի տայ նաեւ, թէ որքան միջազգային դարձած է հայկական ծագումնաբանական ուսումնասիրութիւնը։

Ծագումնաբանութեան Եւ Հայկական Արձանագրութիւններու Ընդարձակ Աշխարհը

 

Այլ ներկայացումներ պիտի անդրադառնան ծագումնաբանութեան քննութիւններուն եւ իրենց ընտանեկան պատմութիւնը ուսումնասիրող հայերուն համար հասանելի դարձած աղբիւրներու աճող բազմազանութեան։

Հայ ծագումնաբանները կրնան յատկապէս ազդեցիկ միջոց մը ըլլալ։ Հայոց Ցեղասպանութիւնը, բռնի կրօնափոխութիւնը, տեղահանութիւնը, որբացումը, որդեգրումը եւ գաղթը յաճախ խզած են սերունդներու միջեւ փաստաթղթային հետքը։ Ծագումնաբանութեան քննութիւնը երբեմն կրնայ կամուրջ ստեղծել այդ բացերուն վրայ, բացայայտել նախկինին անծանօթ ազգականներ եւ  փաստեր տրամադրել այնպիսի ազգակցական կապերու համար, որոնք միայն պահպանուած փաստաթուղթերու միջոցաւ կարելի չէ հաստատել։

Համաժողովը պիտի քննէ, թէ ինչպէս կարելի է ծագումնաբանութիւնը արդիւնաւէտօրէն օգտագործել՝ միաժամանակ ներկայացնելով արխիւային եւ առցանց այն աղբիւրները, որոնք հետզհետէ աւելի հասանելի դարձած են։

2016-ի առաջին համաժողովէն ի վեր տեղի ունեցած փոփոխութիւնները ուշագրաւ են։ Արձանագրութիւններ, որոնք ժամանակին միայն արխիւ այցելելով կարելի էր ուսումնասիրել, այսօր կրնան թուայնացուած ըլլալ։ Տուեալներու շտեմարանները կրնան իրարու կապել ներգաղթի ցանկերու, մարդահամարի փաստաթուղթերու, եկեղեցական մատեաններու եւ քաղաքացիութեան դիմումներու մէջ յայտնուող անունները։ Առցանց հաւաքածոները կրնան վերակառուցել հայկական գիւղի մը կամ սփիւռքեան համայնքի մը կեանքը։ Պետական արխիւներու մէջ պահուած լուսանկարները կրնան բացայայտել արտագաղթող ընտանիքներ։ Իսկ ծագումնաբանութեան համընկնումները կրնան իրարու կապել տարբեր ցամաքամասերու վրայ ապրող ժառանգներ։

Սակայն միայն արհեստագիտութիւնը չի կրնար վերակառուցել ընտանիքի մը պատմութիւնը։

Յաջող ծագումնաբանական ուսումնասիրութիւնը տակաւին կը սկսի մարդոցմով՝ մեծ ծնողներու պատմութիւններով, լուսանկարի մը ետեւը գրուած մակագրութեամբ, քաղաքացիութեան փաստաթուղթի մը վրայ գրուած անծանօթ գիւղի անունով, գրեթէ մոռցուած ազգանունով կամ հեռաւոր զարմիկով մը, որ կը յիշէ մէկ մանրամասնութիւն, որ կրնայ ամբողջ պատկերը բացայայտել։

Ահա թէ ինչու ծագումնաբաններու համախմբումը տակաւին այնքան կարեւոր է։

Աւելի Քան Համաժողով Մը

Նոյեմբեր 21-ի հանդիպումը նախատեսուած է ոչ միայն որպէս դասախօսութիւններու օր մը, այլեւ որպէս առիթ՝ մասնակիցներուն համար հանդիպելու նոյն որոնումով զբաղող այլ անձերու։

Նախորդ համաժողովներուն ընթացքին ամենէն արժէքաւոր բացայայտումներէն ոմանք տեղի ունեցած են ներկայացումներուն միջեւ եղած զրոյցներու շնորհիւ՝ երբ մէկը պարզած է, որ ուրիշ մասնակիցի մը ընտանիքը նոյն գիւղէն է, հանդիպած է նոյն ազգանունը ուսումնասիրող անձի մը, իմացած է նախկինին անծանօթ արխիւի մը մասին կամ գտած է մէկը, որ կրնայ կարդալ փաստաթուղթ մը, որ տասնամեակներ շարունակ անթարգման մնացած էր ընտանեկան հաւաքածոյի մը մէջ։

Այս հնարաւորութիւնը պիտի շարունակուի պաշտօնական ծրագիրէն ետք՝ հայկական երաժշտութեամբ ընթրիքի միջոցաւ, որ մասնակիցներուն, բանախօսներուն եւ հետազօտողներուն լրացուցիչ ժամանակ պիտի ընձեռէ հանդիպելու, տեղեկութիւններ փոխանակելու եւ կապեր հաստատելու համար։

Մասնակցութեան ծախսը միտումնաւոր կերպով մատչելի պահուած է․-

Համաժողով, ներառեալ ճաշը՝ $25

Ընթրիք՝ հայկական երաժշտութեամբ՝ $40

Համաժողով, ճաշ եւ ընթրիք՝ $65

Ընտանեկան պատմութեան սերունդներու բացայայտման նուիրուած ամբողջ օրուան մը համար այս կրնայ բացառիկ արժէքաւոր ներդրում մը ըլլալ։

Ուաթըրթաունի Հայկական Մշակութային եւ Կրթական Կեդրոնի մէջ հայկական ծագումնաբանութեան սիրահարներուն առաջին անգամ համախմբուելէն տասը տարի ետք, անոնք պիտի վերադառնան այն գործիքներով ու աղբիւրներով, որոնք առաջին հանդիպման ժամանակ հազիւ կարելի էր երեւակայել։

Սակայն հիմնական հարցը կը մնայ նոյնը։

Ո՞վքեր էին մեզմէ առաջ եկած մարդիկը։

Հայերուն համար այս հարցումին պատասխանը աւելին է, քան պարզապէս տոհմածառ մը կազմելը։ Անիկա վերականգնումի գործողութիւն մըն է։ Անիկա կը վերամիաւորէ ցեղասպանութեամբ եւ գաղթով մասնատուած ընտանիքները, անունները կը վերադարձնէ այն մարդոց, որոնք այլապէս կրնային մոռցուիլ, եւ պատմութիւնները կը պահպանէ գալիք սերունդներուն համար։

Նոյեմբեր 21-ին այդ անհատական որոնումներէն հարիւրաւորները անգամ մը եւս պիտի համախմբուին Ուաթըրթաունի մէջ։

Բերէ՛ք ձեր հարցումները։ Բերէ՛ք ձեր ընտանիքի անունները։ Բերէ՛ք այն գիւղի անունը, որուն ուղղագրութիւնը ոչ ոք ամբողջովին վստահ է։ Բերէ՛ք այն լուսանկարը, որուն մէջ պատկերված դէմքերը չէք կրնար ճանչնալ։

Թերեւս հեռանաք՝ աւելի շատ բան գիտնալով, թէ ո՞ւրկէ եւ ո՞վքերու սերունդէն կու գաք։

Հայկական Ծագումնաբանութեան 10-ամեակի Համաժողով․-

Շաբաթ, 21 Նոյեմբեր 2026

Հայկական Մշակութային եւ Կրթական Կեդրոն

47 Nichols Avenue, Watertown, Massachusetts

Համաժողովին մասին տեղեկութիւններու եւ գրանցման համար այցելել․- ArmenianGenealogyConference.com