Վրաստանի Նոր Օրէնքն Ու Ջաւախքը

0 0
Read Time:9 Minute, 9 Second

chavakh logo

Յարութիւն Մըսրլեան
Նիւ Ճըրզի
Հոտեմբեր 19, 2015

Յուլիս 22 2015-ին, Վրաստանի Խորհրդարանը միաձայնութեամբ ընդունեց «Պետական Լեզուի Մասին» անունով նոր օրէնք մը: Վրաստանի անկախութեան հռչակումէն (1991) ի վեր, երկրի իշխանութիւնները պնդած են, որ անհրաժեշտ է ընդունիլ առանձին օրէնք մը , որով վրացերէնը կը հաստատուի իբր պետական լեզու: Այս նոր օրէնքով կը հաստատուի նաեւ, որ « Վրաստանի պետական լեզուն իր ողջ տարածաշրջանում վրացերէնն է, իսկ Աբխազիայի Ինքնավար Հանրապետութեան տարածաշրջանում՝ վրացերէնն ու աբխազերէնը»:
Մայրենի լեզուով կրթութիւն ստանալու խնդիրը Վրաստանի ազգութեամբ հայ քաղաքացիներուն ամենալուրջ խնդիրներէն մէկն է, մասնաւորաբար Ջաւախքի՛ մէջ: Բայց մայրենի լեզուի եւ գրականութեան դասագիրքերու բացակայութիւնը, մայրենի լեզուով այլ առարկաներու դասագիրքերու չգոյութիւնը, հայալեզու դպրոցներու համար ուսուցիչներու պատրաստման եւ մասնագիտական զարգացման հարցը, հայերէն լեզուի եւ հայոց պատմութեան ուսուցումը եւ անոնց յատկացուած դասերու ժամերուն կրճատումը, պետական լեզուի ուսուցումը, լեզուաբանական փոքրամասնութիւններու իրաւունքներու պաշտպանութիւնը…այս բոլորը ընդամէնը գոյութիւն ունեցող խնդիրներու մէկ մասն է միայն Վրաստանի անկախութենէն ի վեր չլուծուած հարցերուն…:
Հայաստանի եւ Վրաստանի Կրթութեան Նախարարութիւնները տարիներէ իվեր կ՚աշխատին Վրաստանի հայալեզու դպրոցներուն դասագիրքեր տրամադրելու ուղղութեամբ: Փաստօրէն, այս տարի, հայերէն լեզուի եւ գրականութեան դասագիրքերը ամիսներ առաջ ղրկուած են Վրաստանի Կրթական Նախարարութեան: Սակայն այս տարուան վերամուտը եկաւ ու անցաւ, բայց հայկական վարժարանները, իբր թէ «թեքնի՜ք պատճառներով» դեռ ստացած չեն այդ դասագիրքերը: Չե՛ն ստացած՝ որովհետեւ Վրաստանի Կրթական Նախարարութիւնը պէտք է քննէ անոնց ազգային փոքրամասնութիւններու համար դրուած չափանիշին համաձայն ըլլալը՝ ապա վաւերացնէ անոնց գործածութիւնը…
Իրողութիւնն այն է, որ անկախ Վրաստանի Կրթական Նախարարութեան այս կամ այն խօսնակին կատարած կամ հրատարակած յայտարարութենէն, հայկական վարժարանները կը մնան Հայաստանէն ղրկուած դասագիրքերը ստանալու սպասման վիճակին մէջ:
Վիրահայ համայնքի ազգային, հանրային , մշակութային եւ երկրին ընդհանուր անցուդարձերու մասին լուրեր եւ տեղեկութիւններ հայթայթող «Միութիւն» թերթն ու համանուն «Ա- ԻՆՖՕ Ջաւախքի Տեղեկատուական Կայք»-ի խմբագրական կազմը, 2015-ի Սեպտեմբերին, «Պետական Լեզուի Մասին» նոր օրէնքին շուրջ, մանրակրկիտ եւ լուրջ վերլուծական մը կատարած են, յօդուած առ յօդուած քննելով եւ ուսումնասիրելով օրէնքը:
Աւելին՝ խմբագիրը, յաւելեալ լուսաբանութիւններ քաղելու համար, հարցազրոյց մը ունեցած է Իվանէ Կիղուրիձէի՝ երկրին Կրթութեան, Գիտութեան եւ Մշակոյթի Հարցերով Խորհրդարանական Յանձնաժողովի Նախագահին հետ, այս նոր օրէնքի մասին: Հոն արծարծուած հարցերուն եւ մտքերուն շահեկան եւ այժմէական ըլլալուն պատճառով, յարմար դատեցինք հարցազրոյցի պատճէնը ամբողջութեամբ ներառնել այս յօդուածին մէջ:
Հարկ է նշել, որ փոխած ենք բնագրի ուղղագրութիւնը՝ վերածելով զանիկա դասական ուղղագրութեան: Նաեւ, աւելցուցած ենք գրութեան մէջ գործածուած կարգ մը օտար բառերուն համապատասխանող հայերէն բառերը, յօդուածը ա՛լ աւելի մատչելի դարձնելու համար:
Յատկանշական է, մասնաւորաբա՛ր, հարցազրոյցին մէջ յիշուած սա՛ միտքը. «Այն քաղաքացիները, որոնք չգիտեն վրացերէն, նոյնպիսի քաղաքացիներ են ինչպէս եւ ես»: Այս ախտաճանաչումը կը փաստէ երկու բան: Նախ՝ յստա՛կ է, որ վրացի խորհրդարանականին ակնարկութիւնը ուղղակի՛ Ջաւախքի մասին է. տարածաշրջան մը՝ ուր հայութեան մեծ զանգուած մը, քանի մը սերունդ, հոն ծնած ու տարիներով ապրած ըլլալով հանդերձ, դժբաղդաբա՛ր, վրացերէն չի գիտեր: Երկրորդ՝ տեղական լեզուն չգիտնալը կրնայ պատճառ դառնալ բնակիչներուն քաղաքացիական իրաւունքներու զրկման, եւ դրդրիչ ուժ՝ շրջանին մէջ ջաւախահայութեան հանդէպ խտրականութեան սաստկացման ու տարածման: (Նիւթ մը՝ որ ինքնին արժանի է լուրջ խորհրդածութեան եւ ուսումնասիրութեան:)
Յամենայնդէպս, հարցազրոյցի ընթացքին Վրաստանի այս նոր օրէնքը նախաձեռնող Իվան Կիղուրիձէի արտայայտած մտքերը խիզախ ճիգ ու կեցուածք կ՚ենթադրեն տեսական հարցերը գործնականի վերածելու: Ժամավաճառութիւն պիտի ըլլայ դրդապատճառ մը որոնելը: Քանի որ ժամանակը միայն կրնայ բիւրեղացնել եւ բնորոշել , թէ ըսուածներուն մէջէն որոնք տեսական բնոյթ ունին, եւ որոնք՝ գործնական:
Բայց մինչ այդ, անցնինք հարցազրոյցին, կատարուած Ա- ԻՆՖՕ-ի կողմէ, նոր օրէնքը նախաձեռնող Իվան Կիղուրիձէի հետ.-
Հ . -Պարոն Իվանէ, առաջին հերթին ընդունէ՛ք շնորհաւորանքներս: Յայտնի է, որ հէնց Ձեր յանձնաժողովն է եղել «Պետական Լեզուի Մասին» օրէնքի ընդունման նախաձեռնռղը: Ինչո՞ւ անհրաժեշտ եղաւ «Պետական Լեզուի Մասին» օրէնք ընդունել մի երկրում, որտեղ բնակչութեան 86%-ը վրաց լեզուի կրողներ են:
Պ.- Օրէնքի ընդունման ժամանակ մենք չենք մտածել այն մասին, թէ երկրի քանի տոկոսն է հանդիսանում վրաց լեզուի կրողը: Նոյնիսկ եթէ այդ թիւը լիներ 90% , մենք, այնուամենայնիւ, կ՚ընդունէինք այդ օրէնքը: Ժամանակակից գլոբալիզացիայի (համաշխարհայնացման – «ՅՄ») պայմաններում լեզուին հարկաւոր է պաշտպանութիւն: Ընդունուած օրէնքի գլխաւոր նպատակը Վրաստանում վրացերէնի՝ որպէս պետական լեզուի պաշտպանութեան համար պայմաններ ստեղծելն է: Լեզուին անհրաժեշտ է իրաւաբանական պաշտպանութիւն, պէտք է որոշակիացնել լեզուի կարգավիճակը:
Լեզուին պէտք է պաշտպանել յարձակումներից, աղճատումներից…Օրինակ, Ֆրանսիայի բնակչութեան 100% տիրապետում է ֆրանսերէնին: Չնայած դրան՝ երկրում գործում է բաւականին խիստ օրէնք «պետական լեզուի մասին»:
Եթէ ֆրանսերէնին, հանճարների՝ Բալզակի, Մերիմէի, Ֆլոբերի եւ Վոլդերի լեզուին պաշտպանութիւնն է հարկաւոր, վրաց լեզուին այն պէտք չէ՞: Մենք փոքր ժողովուրդ ենք, եւ մեզ պէտք է պաշտպանութիւն…
Նման օրէնք գործում է շատ Եւրոպական երկրներում: Ի միջի այլոց, Մերձբալթեան երկրներում պետական լեզուի մասին օրէնքն ընդգրկում է տուգանքներ, սանկցիաներ (պատժամիջոցներ – «ՅՄ»): Նրանք, ովքեր խախտում են օրէնքը՝ այսինքն, չեն տիրապետում լատվերէնին, լիտվերէնին կամ էստոներէնին տուգանքւում են 750 եւրոյի չափով…
Մեր օրէնքում նման կէտ չկայ: Մենք հրաժարուել ենք այդ գաղափարից՝ պատժել քաղաքացիների լեզուի չիմացութեան համար: Օրէնքի տեքստի (բնագրի – «ՅՄ») համաձայն՝ ստեղծւում է «լեզուի վարչութիւն», բայց ի տարբերութիւն այլ երկրների՝ մեր վարչութիւնը չի իրականացնելու «լեզուի ոստիկանի» գործառոյթը:
Հիմնական պատճառը թէ ինչո՞ւ մենք հրաժարուեցինք օրէնքի տեքստում (բնագրի – ՅՄ) ներառել տուգանքների մասին կէտերը, այն է, որ մենք չէինք ցանկանում, որ ինչ-որ մէկը մտածեր որ այդ օրէնքն ընդունւում է լեզուաբանական փոքրամասնութիւնների իրաւունքների խախտման նպատակով: Օրէնքն ընդունելով՝ մենք առել ենք ամեն ինչ, որպէսզի չստեղծենք մեր քաղաքացիների համար լրացուցիչ անյարմարութիւններ:
Այո՛, լեզուն մեր պատմամշակութային ձեռքբերումն է: Բայց միաժամանակ մեր յարաբերութիւնները Վրաստանում ապրող ժողովրդների հետ եւս մեր պատմամշակութային ժառանգութիւնն են: Մենք ամենայն զգուշութեամբ ենք մօտենում այդ հարցին: Այդ իսկ պատճառով Դուք «Պետական Լեզուի Մասին» օրէնքում չէք տեսնի որեւէ «ռեպրեսիւ» (զսպողական – «ՅՄ») կէտ:
Հ. – Յայտնի է, որ օրէնքի շուրջ աշխատանքներ են տարուել երկար ամիսների ընթացքում: Արդիւնքում «Պետական Լեզուի Մասին» օրէնքում յայտնուեց «ազգային փոքրամասնութիւնների լեզու» եզրոյթը: Ինչպէ՞ս եւ ինչո՞ւ օրէնքում, որը որոշակիացնում է պետական լեզուի կարգավիճակը, յայտնուեց ազգային փոքրամասնութիւնների մասին եզրոյթը:
Պ- Մինչ օրէնքն ընդունուելը մենք շատ ենք շփուել ժողովրդի հետ: Բայց շփուել ենք, ոչ թէ աննպատակ, այլ, որպէսզի հասկանանք, թէ ի՞նչն է կարեւոր մեր երկրի քաղաքացիների համար, ի՞նչն է նրանց անհագստացնում եւ այլն: Ընդունելով օրէնքը՝ մենք հաշուի ենք առել մեր պետութեան իրականութիւնը: Ողջ օրէնքը կառուցուած է մեր երկրի բոլոր քաղաքացիների հանդէպ մեծագոյն յարգանքի սկզբունքով: Հէնց այդ պատճառով էլ օրէնքում կայ այն բնորոշումը, ինչն է՝ ազգային փոքրամասնութիւնների լեզուն…
Հ. – «Պետական Լեզուի Մասին» օրէնքի Բացատրական Տեղեկագրում ասուած է, որ պետութիւնը ձեւաւորում է նոր լեզուական քաղաքականութիւն: Ի՞նչն է Վրաստանի՝ նախկին եւ ներկայիս լեզուական քաղաքականութեան հիմնական տարբերութիւնը:
Պ.- Քաղաքականութիւնը մնում է առաջուանը: Ոչինչ չի փոխւում, մենք ուղղակի ամեն ինչին տուել ենք իրաւաբանական հիմնաւորում:
Երբ ինչ-որ մէկը չի տիրապետում վրաց լեզուին, ես չեմ զայրանում այդ մարդու վրայ: Ես մտահոգւում եմ, որ նա չգիտի լեզուն: Պետութիւնը պէտք է ամեն ինչ անի, որպէսզի քաղաքացիները կարողանան սովորել լեզուն: Միաժամանակ, եթէ ինչ-որ մէկը վիրաւորում կամ ստորացնում է ազգային փոքրամասնութիւնների լեզուները, ես դա որպէս անձնական վիրաւորանք եմ ընկալում:
Հայերը, վրացիները, ռուսները, հրեաները…Մենք բոլորս ապրում ենք մի երկրում: Մենք պէտք է սիրենք միմեանց: Մենք պէտք է գնահատենք եւ փայփայենք մեր յարաբերութիւնները: Դա շատ նուրբ հարց է, եւ պետութիւնը չի ուզում իր քաղաքացիների համար անյարմարութիւններ ստեղծել:
Օրինակ, «Պետական Լեզուի Մասին» օրէնքում չկայ այնպիսի կէտ, ինչպիսին է «երկրի բոլոր քաղաքացիները պարտաւոր են տիրապետել վրաց լեզուին»: Օրէնքում նման գրուածքի բացակայութիւնը շատ բանի մասին է խօսում…
Հաւատացէ՚ք, դա պատահականութիւն չէ, որ մենք մեր քաղաքացիներից պետական լեզուի պարտադիր իմացութիւն չենք պահանջում: Անձամբ ես դէմ եմ եղել, որպէսզի արուեր նման գրուածք…Ի՞նչ է նշանակում պարտաւոր են: Այսինքն, եթէ չես տիրապետում լեզուին, քեզ պէտք է զրկե՞ն քաղաքացիութիւնից:
Այն քաղաքացիները, որոնք չգիտեն վրացերէն, նոյնպիսի քաղաքացիներ են, ինչպէս եւ ես: Նրանք եւս սիրում են այս երկիրը, ինչպէս մնացած բոլորը:
Վրաստանի անկախութեան հռչակումից յետոյ մենք բոլորս՝ հայերը, վրացիները, ինչ-որ բան բաց ենք թողել, ինչ-որ բան չենք հասցրել: Մենք չենք կարողացել ապահովել մեր քաղաքացիներին վրաց լեզուի համապատասխան ուսուցում դպրոցներում: Շրջաններում փաստացիօրէն գոյութիւն չունեն ենթակառոյցներ: Աշխատատեղերի հարցը ծայրայեղ պայմաններում է: Շատ մը գործօններ մեր իսկ դէմ են…Պետական լեզուի ուսուցումը բարդ գործ է:
Մեզ կատարելու մեծ աշխատանք է սպասում: Մենք պէտք է պայմաններ ստեղծենք, որպէսզի դպրոցներում ուսումը տարուի բարձր մակարդակով: Եւ դա ոչ միայն պետական լեզուի ուսուցմանն է վերաբերում: Բոլոր առարկաները պէտք է դասաւանդուեն բարձրագոյն մակարդակով:
Մենք պետական լեզուի ուսուցման համար պայմաններ պէտք է ստեղծենք: Ուժ գործադրելը, պատժելը սխալ ուղի է: Առաջին հերթին պետութիւնը պէտք է իր գործն անի, եւ Դուք կը տեսնէք, թէ ինչպէս ամեն ինչ կը սկսի փոխուել:
Շրջաններում, հասարակ բան, գոյութիւն չունեն ձեռնարկութիւններ, չկայ աշխատանք: Եթէ հայերը եւ վրացիները աշխատէին մէկ ձեռնարկութիւնում, ապա հայերն էլ կը սովորէին վրացերէն, վրացիներն էլ՝ հայերէն: Ահա դա է կոչւում պետական կառուցում:
«Պետական Լեզուի Մասին» օրէնքում ասուած է, որ պետական մարմինների համար աշխատային լեզուն վրացերէնն է: Չկայ այնպիսի պետութիւն, որտեղ պետական մարմիններն աշխատէին տարբեր լեզուներով: Պէտք է գոյութիւն ունենայ մէկ, ընդհանուր լեզու բոլորի համար: Չէ՞ որ մենք չենք ցանկանում յայտնուել Բաբելոնեան աշտարակում:
Միաժամանակ մենք շատ լաւ գիտենք, որ շրջաններում շատ բարձրաստիճան պաշտօնեաներ չեն տիրապետում վրացերէնին: Մենք դրա վրայ աչք ենք փակում: Փաստացիօրէն, մենք խախտում ենք մեր իսկ օրէնքը: Մենք առաջարկում ենք այդ գործարարներին՝ գնացէ՛ք, սովորէ՛ք պետական լեզուն: Գոյութիւն ունեն յատուկ դպրոցներ պետական ծառայողների համար: Պետութիւնը ծայրայեղ հանդուրժողական քաղաքականութիւն է վարում:
Պետութիւնը պէտք է այնքան պահանջի իր քաղաքացիներից, ինչքան տալիս է: Ինչպէ՞ս կարելի է պահանջել քաղաքացուց մի բան, ինչը չես տուել: Եթէ դու չես ապահովել լեզուի ուսուցման նորմալ (կանոնաւոր – «ՅՄ») հնարաւորութիւն, ապա ի՞նչ իրաւունքով ես դու ակնկալում, որ քաղաքացին կը սովորի լեզուն:
Հ.- Լեզուաբանական փոքրամասնութիւնների իրաւունքների պաշտպանութեան տեսանկիւնից ինչպիսի՞ իրաւաբանական երաշխիքներ ունեն Վրաստանի քաղաքացիները:
Պ.- Լեզուաբանական փոքրամասնութիւնների լեզուները պաշտպանուած են երկրի Սահմանադրութեան կողմից: Նրանց պաշտպանում են նաեւ երկրում գործող այլ օրէնքներ: Այդ նոյն «Պետական Լեզուի Մասին» օրէնքը, «Կրթութեան Մասին» օրէնքը եւ շատ այլ օրէնքներ…
«Պետական Լեզուի Մասին» օրէնքը բացառում է լեզուաբանական փոքրամասնութիւնների խտրականութեան հնարաւորութիւնը: Քաղաքացիները լիովին իրաւունք ունեն որոշելու, թէ որ լեզուով են ցանկանում կրթութիւն ստանալ: Կրկնում եմ՝ «Պետական Լեզուի Մասին» օրէնքում չկան ստիպողական կէտեր: Այնտեղ գրուած չէ, որ «բոլորը պարտաւոր են տիրապետել պետական լեզուին»:
Ես բացարձակապէս համաձայն եմ այն քաղաքացիների հետ, որոնք յայտարարում են՝ «մինչ ես կը սովորեմ պետական լեզուն, սովորեցրէ՛ք ինձ իմ մայրենի լեզուն»: Ես լրիւ համաձայն եմ այդ մարդկանց հետ:
Հնարաւոր է, որ այսօր գոյութիւն ունեն ազգային փոքրամասնութիւնների լեզուների հետ կապուած որոշակի խնդիրներ, բայց ուզում եմ հաւաստիացնել Ձեզ, որ դա կապուած չէ նպատակաուղղուած քաղաքականութեան հետ:
Օրինակ, մենք գիտենք, որ որոշակի խնդիրներ գոյութիւն ունեն ոչ վրացական դասագրքերի հետ կապուած…Փոքրամասնութիւնների լեզուներով դասագրքերի խնդիր չպէտք է գոյութիւն ունենայ: Այդ հարցի լուծումը երկրի Կրթութեան Նախարարութեան պարտականութիւնն է: Նրանք պէտք է լուծեն այդ խնդիրը: Եթէ մինչ օրս կոնկրետ (միաձուլուած – «ՅՄ») այդ հարցը չի լուծուել, ուրեմն նախարարութիւնում առատ է թաքնուած: Բայց դա պետութեան քաղաքականութեան արդիւնք չէ: Մեր օրէնսդրութիւնը պաշտպանում է ինչպէս լեզուաբանական մեծամասնութեանը, այնպէս էլ փոքրամասնութեանը:
Հ. – 1999թ. Վրաստանը Եւրոպական Խորհրդի առջեւ «Տարածաշրջանային լեզուների եւ փոքրամասնութիւնների լեզուների Եւրոպական խարտիայի» (…Եւրոպական հրովարտակի – «ՅՄ») վաւերացման մասին պարտականութիւն է ստանձնել: Մինչ օրս այդ փաստաթուղթն այդպէս էլ չի վաւերացոել: Մինչդեռ, կարելի է ասել, որ փաստացիօրէն, այդ Խարտիայից որոշ կէտեր՝ գոյութիւն ունեցող օրէնսդրութեանն «ի խախտում» արդէն իսկ իրականացւում են շրջաններում: Ինպիսի՞ն է Ձեր վեարաբերմունքը «Տարածաշրջանային լեզուների եւ փոքրամասնութիւնների լեզուների Եւրոպական խարտիայի» նկատմամբ:
Պ.- Իմ կարծիքով, երբ կը ստեղծուի «լեզուի վարչութիւնը», այն շատ հանգամանալից պէտք է ուսումնասիրի Խարտիան: Հէնց Եւրոպայի լեզուների մասին Խարտիայի հանդէպ վերաբերմունքը միանշանակ չէ…
Մինչ մենք կը սկսէինք ուսումնասիրել Խարտիայի վաւերացման մասին հարցը, պէտք էր որոշակիացնել փոքրամասնութիւնների պետական լեզուի կարգավիճակը եւ իրաւունքը: Մի՞թէ կարելի է փոքրամասնութիւնների լեզուների մասին Խարտիա ընդունել եւ միաժամանակ պետական լեզուի մասին փաստաթուղթ չունենալ: Դա սխալ կը լինէր:
Պետական լեզուի հանդէպ պէտք է ունենալ վսեմ վերաբերմունք: Իսկ յետոյ արդէն թող «լեզուի վարչութիւնը» նստի եւ մտածի, թէ ինչպիսի կէտեր Եւրոպական խարտիայից մենք կարող ենք ընդունել , իսկ ինչպիսիք գերադասելի է չընդունել:
Մենք վրացական պետութիւն ենք կառուցում: Մենք պէտք է այնպիսի քայլեր առնենք, որոնք մեզ՝ երկրի քաղաքացիներիս, կը մերձեցնի միմեանց, ոչ թէ ընդհակառակը…

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles