ՀԱՄԱՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹԵԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ԱՆԶՕՐՈՒԹԻՒՆԸ

0 0
Read Time:3 Minute, 0 Second

 

Իրաքի հնագոյն վանքը աւերուած
Իրաքի հնագոյն վանքը աւերուած

Յ.Պալեան
Մշակոյթի դերի, զարգացման եւ պաշտպանութեան մասին շատ կը խօսուի, վէճ չյարուցող խօսքեր: Իսկ եթէ մակերեսային եւ աւուր պատշաճի հոգեպարար զրոյցներէ անդին փորձենք անցնիլ, այդ խօսքերը պղպջակի տարողութիւն կ’ունենան:
Միացեալ Ազգերու Կրթական, Գիտական եւ Մշակութային Կազմակերպութիւնը, ծանօթ ԵՈՒՆԵՍՔՕ (UNESCO) անուանումով, պարտականութիւն ունի որոշելու եւ պաշտպանելու մեր մոլորակի վրայ գտնուող եւ համաշխարհային ժառանգութեան մաս կազմող բոլոր մշակութային արժէքները, վայրերը, հնութիւնները:
Երկիրներ եւ ժողովուրդներ արդար հպարտութեամբ կը յիշեցնեն, որ իրենց պալատը, սրբավայրը, բնութեան հրաշալիքը, տաճարը, քաղաքը կամ թաղամասը, արձանագրուած են ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի պաշտպանութեան ցանկին վրայ: Ան կը նպաստէ անոնց վերականգնումին եւ ծանօթացման:
Բայց ինչ կը վերաբերի պաշտպանութեան, կը մնայ մեծ հարցական:
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն ոյժ եւ իշխանութիւն ունի՞ պաշտպանութիւն իրականացնելու:
Պաշտպանուեցա՞ն Պամիանի պուտտաները, երբ անոնք ռմբակոծուեցան:
Մենատէր Սատտամ Հիւսէյնի դէմ պատերազմի ընթացքին աւերուեցան եւ քանդուեցան Պաղտատի թանգարանի հազարամեակներու հարստութիւն ունեցող հնութիւնները, կողոպտուեցան, ծախուեցան աւազակային շուկայի վրայ: Ո՞վ պաշտպանեց եւ պահպանեց զանոնք:
Սուրիական պատերազմի ընթացքին ծայրայեղական եւ ահաբեկչական Տաէշի ուժերը քանդեցին Փալմիրը եւ այլ պահպանուած վայրեր: Անոնք չպաշտպանուեցան: Միացեալ Ազգերու ստեղծած կազմակերպութիւնը հանդիսատես եղաւ:
Կը քանդուին եկեղեցիներ եւ պատմական նշանակութիւն ունեցող մզկիթներ:
Ո՞վ կը խօսի Մուսուլի հայոց եկեղեցիի ականահարման մասին:
Մէկ դարէ ի վեր Թուրքիոյ կողմէ բռնագրաւուած հայկական հողերու վրայ գտնուող պատմամշակութային կոթողները փուլ կու գան, կը վերածուին ախոռի, անոնց քարերով բնակարաններ կը կառուցուին: Ոչ Հայաստանը եւ ոչ ալ հայերը կրնան ուղղակի եւ օրէնքի սահմանած ճամբաներով պահանջել անոնց պաշտպանութիւնը, այդ պահանջը կրնան ներկայացնել այն իշխանութիւնները որոնք կը տիրեն այդ հողերուն, պարզ՝ ուղղակի կամ անուղղակի աւերողները: Այսինքն՝ կայ ապիրատ օրէնք: Եւ պէտք չէ զարմանալ, որ մարդկութեան ժառանգութեան հետքերը աւերուին, կողոպտուին եւ դառնան հաւաքածոյ կազմող հարուստներու հետաքրքրութիւններու եւ գնման մոլուցքի առարկայ:
Նոյնն է պարագան լեզուներու, որոնք կ’անհետանան, Էսքիմոներէն մինչեւ Պոռնէօ, երբ այդ տարածութիւններու բնիկները տնտեսական եւ մշակութային նախայարձակման կ’ենթարկուին, երբ Իրաքի ուղղափառ եկեղեցիներու մէջ պահուած գիրքեր, գրուած հին եւ անհետացած լեզուներով, կը փճացուին: Ի՞նչ կը բանի Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւնը տէր կանգնելու համար իր ստեղծած ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի առաքելութեան:

 Պամեանի Պուտտաները աւերումէն առաջ

Պամեանի Պուտտաները աւերումէն առաջ

Ո՞վ կը հաւատայ, որ Մ.Ա.Կ.ը կամ աշխարհի իրաւարարութեան իրենք զիրենք կոչած պետութիւնները չեն կրնար առաջքը առնել այս աւերածութեան, եթէ դադրին տնտեսական շահեր հետապնդելէ, հրաժարին «դրամի միջազգային կայսերապաշտութեան» ստրուկը ըլլալէ:
Գէթ այս հարցերով, իսկական բարոյականութիւն գտնելով, աշխարհի հզօրները արտակարգ համախոհութեամբ, փրկութեան գործ կրնան ընել, որմէ վերջ, եթէ սիրտ ունին, թող շարունակեն իրենց մեծ ծաւալով նպարավաճառի մրցակցութիւնները:
Առանց մարդկութեան ժառանգութեան մեծ գիրքին, կը դատապարտուինք ըլլալու Ճորճ Օրուէլի մարդիկը, անանուն եւ անդիմագիծ, թուանշաններ կրող արտադրող եւ սպառող անանցեալ մարդատեսակի կացութեան:
Այսօր Սուրիոյ, Իրաքի, Լիպիոյ, վաղը այլ տեղեր, քիչ մը երեւակայութեամբ նաեւ հոն, ուր կը կարծենք, որ աւերածութիւնը չի հասնիր, անցեալ եւ արմատներ վտանգուած են, չես գիտեր ո՞ր արժէքներուն համար հակամարդկային թապուլա ռազա կը կատարուի:
Կիսամիջոցները չեն բաւեր հակաքաղաքակրթական պատերազմին դէմ դնելու համար: Ինչո՞ւ գիտակից զանգուածները, պահ մը մոռնալով սպառողական ընկերութեան պարգեւած կեղծ երջանկութիւնը, չեն պահանջեր…
Անտառային հրդեհի դէմ կարուհիի մատնոցի ջուրով չեն երթար պայքարի…
Այսքանը ժողովուրդները յանձնառութեամբ կրնան ըսել մէկ օդանաւէ միւսը ցատքող, ժողովներ գումարող եւ ընտրութիւն խաղցող-խաղցնող «մեծեր»ուն եւ անոնց շուրջ դարձողներուն:
Եւ մատնոցի ջուրէն չվախնալով, աւերողներ եւ չարաշահողներ կ’արշաւեն, օր մըն ալ անոնք կը կանգնին նոյն «մեծեր»ուն եւ զանոնք կապկողներուն դարպասին առջեւ:
Բանաստեղծը կը գրէր «Խելագարուած ամբոխներ»ու մասին (Եղիշէ Չարենց):
Ի՞նչ գին պիտի վճարուի:
Վճարողներ եւ վճարուողներ պիտի մնա՞ն…
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի տնօրէնը ինչո՞ւ չի ներկայանար ՄԱԿի Ապահովութեան Խորհուրդի ժողովին, կամ Ընդհանուր Ժողովին, պահանջելու համար( որ առանց դիւանագիտական ճապկումներու վճռեն բիրտ ուժով պաշտպանել ինչ որ բիրտ ուժով կը քանդուի եւ որուն պահպանութիւնը իրեն վստահուած է:
Անհատական, թաղային եւ համայնքային հարցերով զբաղիլ բաւարար չէ մարդը եւ մարդկութիւնը պաշտպանելու համար:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles