ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱԿԱՆ ՀԱՐԹԱԿ․- Ընթացքս Հայերէնի Մէջ – Պարտականութենէն Դէպի Փափաք

Թարա Ուրֆալեան Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբի «Լէօ Սարգիսեան» վարժողական ծրագրի մասնակից Պէտք է հայերէն խօսինք, պէտք է սիրենք մշակոյթը, պէտք է պաշտպանենք ազգը… պէտք է, պէտք է, պէտք է։ Բայց ինչո՞ւ պէտք է։ Գրեթէ բոլոր սփիւռքահայերուս համար, այսպիսի հայրենասիրական խօսքերը եղած են երկրորդ բնութիւն՝ հիւսուած մեր մտքերուն ու սրտերուն ամենէն խորին ճեղքերուն մէջ։ Կեանքիս դաստիարակութեան ընթացքին, սորված եմ միշտ փայփայել ու կուռքի վերածել այս պատգամները։ Մեր հայրենիքը դրած եմ ամենաբարձր պատուանդանին վրայ ու կը դիտեմ ամէենասրբազան խնամքով։ Սակայն տակաւին միշտ ինքզինքս կը գտնեմ տանջանքի մէջ լեզուի գործածութեան ընթացքին։ Ինչո՞ւ միշտ կը հրաժարիմ համարձակելէ, յանդգնելէ, ծանօթ սահմաններէս դուրս ազատ արձակուելէ։ Ի վերջոյ, վարժութեան հարց է. աւելի ճիշդ՝ վարժութեան պակասի հարց մը։ Մանկութենէս ի վեր յաճախած եմ հայկական ազգային դպրոց մինչեւ երկրորդական վարժարանէ շրջանաւարտ ըլլալս։ Այդ տարիներուն ընթացքին սորված եմ մայրենի լեզուս, զայն օգտագործելով խօսելու, կարդալու եւ գրելու։ Բայց միեւնոյն ատեն դաստիարակութիւնս զիս մղած է հայերէն լեզուն կղզիացնելու։ Որպէս երկլեզու սփիւռքահայ, լեզուի այս բնականոն վիճակի վերածուած դասակարգումը զանազան ձեւերով ընդմիջած է ոչ միայն անձնական լեզուիս զարգացումը, բայց նաեւ կրնայ ունենալ աւելի խորին հետեւանքներ հայ մշակոյթը կրող ժողովուրդի ապագային համար։ Այս գիտակցութեան հասնելու համար ապրած եմ բազմաթիւ տաղտկալի ու երբեմն ալ անհաճոյ փորձառութիւններ, որոնք հաւանաբար զիս իսկապէս չէին ցնցած մինչեւ որ հասայ համալսարան՝ հետապնդելու աւելի բարձր ուսում. Եւ ճիշդ այդ ըրի։ Աւելի բարձր ուսում. ոչ թէ վկայականով կամ աստիճանագրով, այլ հոգեկան եւ մտաւորական հարստութիւն պարզելով։ Երկրորդ տարեշրջանի ձմեռնային եռամսեակին, որոշեցի արձանագրուիլ համալսարանի մակարդակով հայ լեզուի առաջին դասընթացքիս։ Առանց որեւէ ակնկալութեան միացայ՝ անկողմնակալ ու ինքնավստահ` լեզուիս աստիճանով, որովհետեւ գիտէի թէ պէտք էր որ հայկական դպրոց աւարտելէն յետոյ շարունակէի հայերէն խօսիլ, կարդալ, ու գրել. պէտք էր որ քերականութիւնս չմոռնայի. պէտք էր որ ուրիշ համամիտ հայերով շրջապատուէի. պէտք էր, պէտք էր, պէտք էր… Սկսայ խորհիլ… Այս «պէտք»-ին նպատակը ի՞նչ էր։ Տարիներով, կուրօրէն հետեւած եմ այսպիսի պատգամներու, առանց նկատելու անոնց վերջնական դիտումը։ Իսկապէս ի՞նչ պիտի կատարուէր հայերէն խօսելով, արդեօք ինչո՞ւ այսքան կարեւորութիւն տուած ենք։ Հարցումներուս պատասխանները յստակօրէն սկսան յայտնուիլ։ Առաջին դասապահուն, կարդացինք հատուած մը Գրիգոր Պլըտեանէն՝ «Մտմտուք»-ը։ Հազիւ թէ իմաստը ըմբռնելով, ապշեցայ։ Երբեք այսպիսի առաջադէմ գաղափարներ չէի տեսած ներկայացուած հայերէնով, հակառակ որ հայկական դպրոց յաճախած եմ կեանքիս ամբողջ տեւողութեան։ Անդրադարձայ թէ ինչպէս ենթագիտակցաբար հայերէն լեզուն հեռացուցած եմ բարձրագոյն եւ աւելի հարուստ մտածողութիւններէ։ Սահմանափակած եմ զայն չափաւոր կանոններու միջեւ, որոնք զիս դրդած են հայերէնը յուշարձանացնելու։ Միշտ հակած եմ հայկական թեմաներու, բներգներու մասին մտածել մայր լեզուով, բայց այս հակումին հետեւանքով հետզհետէ լեզուն սրբացուցած եմ։ Այսպիսի դասակարգումի արդիւնքը եղած է այն, որ հայերէնը սկսած եմ օգտագործել միայն անցեալին վերաբերող նիւթերու համար, իսկ անգլերէնը՝ ինքզինքս արտայայտելու, ստեղծագործելու եւ ներկային առնչութիւն ունեցող նիւթեր կշռադատելու համար։ Այս դասընթացքի ժամանակ ինծի դիմեցին այլազան նոր գաղափարներ եւ տեսակէտներ, որոնք զիս քաջալերեցին ստանձնելու կրթութեան եւ վարժութեան վերափոխում մը՝ հայ լեզուի վերասովորում մը։ Կարեւորը այն է՝ որոշումը առնել այսպիսի բարեշրջման համար. առանց այդ որոշումին, անիկա կը վերածուի զզուելի պարտականութեան ու պարտքի։ Ուզելով եւ սիրելով ձեռնարկեցի այս աշխատանքին, ու հետեւանքները կը վկայեն որոշումիս կենսական կարեւորութեան մասին։ Այս գիտակցումին հասնելով, յարաբերութիւնս հայերէն լեզուին հետ նոր ձեւ մը ստացաւ. այնպիսի ձեւ մը որ մտածելակերպս ամբողջովին փոխակերպեց։ Նախ, պէտք է յաղթահարէի գրելու երկիւղս։ Յաճախ եղան ատեններ ուր դէմ առ դէմ կու գայի անծանօթ՝ վերացական եւ ընդարձակ նիւթերու, որոնց հետ չէի գիտեր նոյնիսկ ինչպիսի մօտեցումով աշխատիլ, նոյնիսկ՝ ինչպէ՞ս սկսիլ։ Ժամերով կը խորհէի ու աչքերս կը սառէին համակարգիչիս վրայ. մէկ տող կը գրէի, կը շնչէի, նորէն կը սկսէի. կը շուարէի, կը յուսահատէի, եւ կը կասկածէի կարողութիւններուս։ Միտքս կը շեղէր, կը դառնար ու կը դառնար առանց կանգ առնելու։ Այնպիսի սաստիկ ճնշումով մը կը բռնանայի անձիս վրայ ամէն անգամ՝ փորձելով կատարեալ եւ բացառիկ արդիւնք մը արտադրել։ Բայց այդ ակնկալութիւնը իրականութեան մէջ անհասանելի էր, անկարելի էր նուաճել։ Իսկ երբ սորվեցայ ազատիլ այդ կատարելութենէն, սկսայ վերջապէս համարձակիլ։ Սկսայ սխալելու վախէն հեռանալ. սկսայ գնահատութիւնը ընդունիլ։ Ու քայլ առ քայլ, սահմանները տապալեցան, եւ ազգակեդրոն գաղափարներէ դուրս ընդլայնեցաւ երեւակայութիւնս. նոյնիսկ բարելաւուեցաւ նոր կարծիքներ յայտնելու կամ ստեղծագործելու կարողութիւնս։ Հետագային փափաքեցայ հայերէնով գրուած գիրք մը կարդալ, որովհետեւ միայն կարդալով պիտի շարունակուէր բացուիլ բառապաշարս ու զարգանար մտածելու ճարտարութիւնս՝ գիտցածներէս դուրս։ Ըստ մեր դասախօսի յանձնարարութեան՝ կարդացի Գրիգոր Պլըտեանի «Անունը Լեզուիս Տակ» հատորը։ Երկրորդ անգամ ըլլալով դիմագրաւեցի նոյն հարցերը։ Նախ կարդացի առաջին տասը էջը, յետոյ քսանը, իսկ յետոյ՝ յիսունը, առանց ոեւէ բան հասկնալու։ Այդ պահուն, յուսահատութիւնը ինծի յաղթեց։ Ինքզինքս պիտի յանձնէի պարտութեան։ Սակայն, մեր դասընթացքէն կարեւոր պատգամ մը միշտ հետս մնաց, եւ այն էր՝ սորվիլ չհասկնալ։ Երբ տեսնես անծանօթ բառ՝ շարունակէ կարդալ, մանաւանդ առանց բառարանի օգտագործումին, եւ ի վերջոյ ընդհանուր գաղափարները պիտի յստականան։ Կամաց կամաց, սորվեցայ վարժուիլ չհասկնալուն, մինչեւ որ լրիւ ընկղմեցայ ընթերցումիս մէջ։ Եւ այսպիսով, կարդալու սէրս դարձեալ աճեցաւ, եւ գրականութեան արժէքը զիս տպաւորեց։ Հասուննալով եւ համալսարան յաճախելով, կարգ մը բաներու գիտակցումը զիս ինծի մղած է նոր դիտանկիւնէ տեսնելու եւ եզրակացութիւններ կազմելու կրթութեան եւ հայ վարժարաններու տարած գործերուն առնչութեամբ։ Հայկական դաստիարակութեան հաստատութիւնները հսկայական եւ բացառիկ կերպով օգտակար աշխատանք կը կատարեն, որուն արդիւնքներէն մէկն ալ ես եմ, սակայն եթէ ուզենք դեռ աւելի արդիւնաւէտ դարձնել զանոնք, կրնանք նշել թէ անոնց տեսլականը երթալով պղտորած է։ Այլեւս չկայ յստակ նպատակ կամ ճշգրիտ վախճան իրենց ուսանողներուն համար։ Անոնք ընդհակառակը՝ կեդրոնացած են առաքելութեան վրայ, որ կը քարոզէ այս «պէտք է»ին ծանրութիւնը որպէսզի պարտաւորութիւն, փոխանակ ներշնչելու ուզելու փափաքը։ Անշուշտ կարեւոր է հպարտանալ ազգով եւ մշակոյթով, անշուշտ կարեւոր է բարձրացնել ոգին, բայց արդեօք բաւարա՞ր է։ Ճիշդ ըսելով, միայն յստակ տեսլականով է որ կրնանք ծրագրել չափելի, որոշակի արդիւնքներ որոնք իրապէս կը մշակեն փայլուն եւ յաջող ապագայ մը մեր մշակոյթին։ Որպէս սփիւռքահայութիւն, կարեւոր է արտադրել՝ ստեղծագործներ, գրողներ, բանաստեղծներ, արարիչներ, որոնք շարունակեն լեզուն հարստացնել իրենց ճիգերով։ Իմ ընթացքս հայ լեզուին մէջ նոր ճանապարհի մը վրայ սկսած է յառաջանալ։ Այս ժամանակակից տեսակէտով, ընթացիկ հաճոյքով, եւ զարգանալու ցանկութեամբ, անհամբեր կը սպասեմ մէկ տարիէն, հինգ տարիէն, տասը տարիէն՝ թէ լեզուս ո՞ւր պիտի հասնի։ ##### ԾԱՆՕԹ․- Թարա Ուրֆալեանը ծնած ու մեծցած է Լոս Անճելես, Մուսա Լեռցի արմատներով։ Եղած է «Ֆերահեան» ազգային վարժարանի շրջանաւարտ, ու այժմ կը յաճախէ՝ UCLA համալսարանը որպէս Բնապահպանական Գիտութեան ուսանող։ Ապագային, կը փափաքի հետապնդել քաղաքացիական իրաւունքներու (civil rights) եւ Բնապահպանական քաղաքականութեան (environmental policy) Իրաւաբանութիւն։ Թարան կը դատէ իր ժողովուրդին ու հայրենիքին ծառայութիւնը ամենաբարձր պատիւը հայ երիտասարդութեան համար։ Իր տարած ջանքերով, կը ձգտի յառաջացնել Հայ Դատի նպատակները ու ստեղծագործական միջոցներով՝ զարգացնել իր մշակոյթը։ Մասնակից եւ կամաւոր է զանազան հայ կազմակերպութիւններու, ինչպէս՝ Հայ ուսանողական միութիւն, Hidden Road Initiative (HRI), Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութիւն, Հայաստան համահայկական հիմնադրամ, Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն (Հ.Մ.Ը.Մ.) եւ Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբի «Լէօ Սարգիսեան» վարժողական ծրագրի մասնակից։

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱԿԱՆ ՀԱՐԹԱԿ․- Ընթացքս Հայերէնի Մէջ – Պարտականութենէն Դէպի Փափաք

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Թրքական Հետազօտական Կեդրոնը Բազմիցս Գովաբանած Է Փաշինեանը Եւ Քննադատած՝ Սփիւռքը

ՄԱՄԼՈՅ ՀԱՂՈՐԴԱԳՐՈՒԹԻՒՆ.- Արամ Մանուկեան Հիմնարկը Լոյս Ընծայեց Հայաստանի Բարձրագոյն Կրթութեան, Հետազօտութեան եւ Նորարարութեան Ապագային Նուիրուած Տեղեկագիր Մը

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է