ԲԱՑ ՆԱՄԱԿԻ ՊԷՍ՝ ՈՒՂՂՈՒԱԾ ԱՆՈՆՑ ՈՐՈՆՔ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՈՃՐԱԳՈՐԾՆԵՐ ԿԸ ՂՐԿԵՆ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

0 0
Read Time:4 Minute, 21 Second

 

p3 b

Յ. Պալեան

Օգոստոս 17, 2015
Երեւան

…Արգիլուած չէ ահաբեկիչներու գաղտնի զէնք ուղարկել,
բայց արգիլուած է հրապարակել նման տեղեկութիւն:
«Ճումհուրիյէթ»ի տնօրէն՝ Ճան Տիւնտար

Եթէ ես իմացայ, ապահով կերպով իմացան նաեւ բոլոր անոնք, որոնք իրենք զիրենք աշխարհի իրաւարարութեան կոչած են, իմանալէ ետք երբեմն միջազգային դատարան կը ղրկեն ոճրագործներ եւ նոյնիսկ պատերազմ կը յայտարարեն:
Ֆրանսական Liberation թերթին մէջ լոյս տեսած էր կարեւոր հարցազրոյց մը Oգոստոս 16ին: Թրքական «Ճումհուրիյէթ» ձախ-կեդրոն թերթի տնօրէն 54 տարեկան լրագրող Ճան Տունտարի հետ հարցազրոյց ունեցած է Տիարպէքիրի «Նեւրոզ» թերթի աշխատակիցը («Նեւրոզ» պարսկերէն՝ Նոր Տարի): Liberation-ի էջը ամբողջութեամբ թարգմանեցի եւ ղրկեցի թերթերու: Ինչ որ ըսուած էր, ոչ միայն Թուրքիան, քիւրտերը եւ թրքական լուծի տակ դեռ գտնուողները կը հարցապնդէր, այլ միջազգային համայնքը: «Ճումհուրիյէթ»ի մերկացումով յայտնուած ծանրակշիռ կացութենէն պակասի համար… բանակներ ղրկուեցան Քոսովօ, Իրաք, Քուէյթ, Սուրիա, այլուր:
Թուրք լրագրողին կը սպառնայ երեսուն տարուան բանտարկութիւն, ըստ թրքական օրէնսդրութեան: Անբնական չէ յանցագործ մը դատել եւ արժանի պատիժի ենթարկել: Երկրի նախագահը, իր կուսակցութեան հետ մենատիրութիւն հաստատած Ռէճէպ Թայիպ Էրտողան, մոռնալով որ օրէնք կայ, կը յայտարարէ պիտի հետապնդէ լրագրողը եւ անոր վճարել պիտի տայ…
Ինչո՞ւ պիտի հետապնդէ եւ ինչո՞ւ վճարել պիտի տայ:
Մեղադրա՞նքը. «պետական գաղտնիքներու հրապարակում» եւ «լրտեսութիւն»…
Լրագրողը յանդգնած է Թուրքիոյ իշխող կառավարութեան միջազգային բարոյականի, համաձայնութիւններու եւ յանձնառութիւններու ծանրակշիռ խախտումը հրապարակել՝ փաստերով:
«Ճումհուրիյէթ»ի մէջ լոյս ընծայած է լուսանկարներ, որոնք ցոյց կու տան, Յունուար 2014-ին, թրքական սպասարկութիւններու կողմէ զէնքերու յանձնումը «ճիհատական»ներուն:
Ճան Տունտար տնօրէնն է «Ճումհուրիյթ»ի: Գայթակղութեան համար լուսանկար որսացող փափարաձձի չէ: Թուրքիոյ նախագահի սպառնալիքին ան կը պատասխանէ լրագրական ասպարէզի պահանջած բարձր բարոյական ըմբռնումով: Կ’ըսէ. «Լրագրողի պարտականութիւնն է հրապարակել տեղեկութիւնները, զորս իշխանութիւնները կը փորձեն թաքցնել: Չէինք կրնար լռութիւն պահել, երբ իմացանք որ թրքական գաղտնի սպասարկութեանց (ՄԻԹ) բեռնատարները զէնքեր կը փոխադրէին Սուրիոյ «ճիհատիստ»ներուն համար: Մեզի համար որոշիչ է ճշմարտութիւնը»:
Արդարեւ, օրէնքը չի կրնար շրջանցել բարոյականը: Այդ կ’ըլլայ բռնատիրական մենատիրութիւն: Հաւանօրէն պէտք է կրկին կարդալ Անթիկոնը, ոչ միայն Թուրքիոյ մէջ, որպէսզի մեր եղող մարդը չընդարմանայ: Պէտք է կարդան ոչ միայն վարժապետները, համեստները, այլ ամպագորգոռ յայտարարութիւններով հինգ ցամաքամասերու հրապարակը աղմկող-աղմկարար մնայուն կերպով շահախնդիր մեծերը:
Ոչ քիւրտը, ոչ հայը, ոչ սուրիացին, ոչ յոյնը կը մերկացնեն Թուրքիոյ երկդիմի, կրօնամոլ, «իսլամիստ» քաղաքականութիւնը, այլ թուրք քաջ լրագրողը եւ այդ կ’ընէ ի՛ր երկրին մէջ:
Թուրքիա զէնք մատակարարած է ահաբեկչական կրօնամոլ, այլմերժ եւ ոճրագործ խմբաւորումներու: Լուսանկարներով ցոյց տրուած է, որ Յունուար 2014-ին, թրքական սպասարկութիւնները զէնքեր յանձնած են «ճիհատական»ներուն:
Պատահեցա՞ւ որ լսենք միջազգային քննիչ յանձնախումբի մը կազմութիւնը՝ այս հարցով քննութիւն կատարելու համար: Միացեալ Նահանգներ եւ Ֆրանսա, որոնք կը գտնուին ծայրայեղական եւ խաւարի ուժերու դէմ կռուի առաջին գիծերուն վրայ տեղեա՞կ են, կրնա՞ն տեղեակ չըլլալ… Ինչպէ՞ս կրնան թոյլ տալ, որ իրենց դաշնակից համարուող Թուրքիան զիրենք իրենց կռնակէն հարուածէ: Այս անգիտացումը մեղսակցութեան համազօր է… Ի՞նչ հաշիւ պիտի տան իրենց ժողովուրդներուն եւ միջազգային հանրութեան:
Թուրք լրագրողը քաջութեամբ կ’ըսէ. «…Կը խորհինք, որ հանրային կարծիքը տեղեակ պէտք է ըլլայ ամէն բանէ, իշխանութեան եւ անոր գործերուն մասին, անոնք ըլլան օրինաւոր թէ ապօրէն»: …«Կը թուի, թէ Էրտողան կը հետեւի ինծի: Երբ հոս կու գայի, ետեւս նայեցայ, ոչ ոք կար, բայց կրնայ ըլլալ, որ իր ոստիկանները կը հետեւին ինծի: Ես իմ արհեստս ըրի, մինչդեռ ինք ըրաւ բաներ որոնք պէտք չէր որ ըլլային: Այս պատճառով ալ ես զինք պիտի հետապնդեմ, ես կ’ուզեմ որ օր մը ինք վճարէ իր արարքներու հաշուեցոյցը»:
Այսքան պարզ է իրականութիւնը: Ազատ աշխարհի լրագրողներու եւ մտաւորականներու լռութիւնը եւ մսկոտութիւնը բարենիշ կու տան ընթացքի մէջ եղող եղեռնագործութեան: Երբ ոճիրը գործուած ըլլայ եւ լռեն զէնքերը, աւաղել, ճանաչումներ եւ հատուցումներ հետապնդել սրահներ կրնան յուզել եւ այդքան: Նախընթացները փնտռելու համար հեռուներ պէտք չէ երթալ… Հարցազրոյցը իսկական ամբաստանագիր է. «Հոս, Թուրքիոյ մէջ, արգիլուած չէ ահաբեկիչներու գաղտնի զէնք ուղարկել, բայց արգիլուած է հրապարակել նման տեղեկութիւն: Էրտողան ինձմէ աւելի դժուար կացութեան մէջ է: Ես կը դատուիմ իմ գրածիս համար, մինչ ինք օր մը պիտի դատուի, կը յուսամ, իր ըրածին համար: Ամբողջ աշխարհը ծանօթ է այն կապերուն, որոնք գոյութիւն ունին խաւարի ուժերուն եւ թուրք նախագահին միջեւ: Այս վերջինը կը խորհի, որ երբ մեզի սպառնայ մենք կը լռենք, եւ ոչ ոք պիտի գիտնայ թէ ինչ կը պատահի»:
Խօսքի ազատութիւնը ճզմելու համար ծանրակշիռ դէպքեր եւ ոճիրներ պատահած են, եւ «Ճուհուրիյէթ»ի տնօրէն լրագրողը զանոնք մէկ առ մէկ կը թուէ. «Յունուար 24, 1993-ին… Ուղուր Մոմճու, իրաւագէտ, քրոնիկագիր եւ հետախուզող լրագրող սպաննուեցաւ իր ինքնաշարժին տակ դրուած ռումբով մը, ինչպէս անկէ երեք տարի առաջ, Հոկտեմբեր 6, 1990-ին, կին աստուածաբան Պահրիյէ Ուչոք, թերթին աշխատակիցը, սպաննուեցաւ ականուած ծրարով մը:… Հոկտեմբեր 21, 1999-ին,… Ահմէտ Քիսլալի, քաղաքական գիտութիւններու դասախօս, նախկին նախարար եւ քրոնիկագիր, սպաննուեցաւ ռումբով մը: Բոլորն ալ անպատիժ մնացած ոճիրներ: Կամ Մարտ 21, 2008-ի դէպքը, երբ Ճումհուրիյէթ հիմնադրամի նախագահ Իլհան Սելճուք ձերբակալուեցաւ կեղծ փաստերու հիմամբ, Էրկենեքոնի (ենթադրեալ դաւ ԱՔՓի կառավարութեան դէմ, մեղադրելով բանակի բարձրաստիճան զինուորականներ, ծայրայեղ ազգայնականներ, քէմալականներ):
Պարզ հարցում մը. մարդկային իրաւանց պաշտպան Եւրոպան եւ Միացեալ Նահանգները, Մարդկութեան դէմ ոճիրները դատելու կոչուած Միջազգային Դատարանը այս բոլորը կը համարեն «պատմութեան մանրո՞ւք», խօսք որուն համար այդ ըսողը դատեցին, եւ պատմութեան ընթացքին կը հետեւին յոգնած հեռատեսիլ դիտողի պէս…
Կրնա՞նք աշխարհի բարիկամեցողութեան տէր բոլոր մարդիկը զօրաշարժի ենթարկել, որպէսզի պատասխանատուութեան կանչեն բոլոր մակարդակի պատասխանատուները…
«Ճումհուրիյէթ»ի տնօրէնին հարցազրոյցը ինչո՞ւ չթարգմանել եւ չզբազմացնել, հասցնել աշխարհի հեռու եւ մօտ անկիւնները…
Ի՞նչ կը մտածեն «Անթալիա» հանգստանալու գացող հայերը, Հայաստանէն եւ այլ վայրերէ, ի՞նչ կը մտածեն Հայաստանի եւ սփիւռքի շուկաները թրքական ապրանքներով ողողները…
Հայելիին մէջ նայիլ հոգեվերլուծման եւ հոգիի փրկութեան առաջին քայլն է, նախագահներէն մինչեւ շոր-չիր-չամիչ ծախողները…

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles