ԱՐԱԲՈՒՆԱՐ-ՔՈՊԱՆԻ ԿԱՄ ՔՐՏԱԿԱՆ ԼԵՆԻՆԿՐԱՏ

0 0
Read Time:3 Minute, 44 Second

Smoke rises from the Syrian town of Kobani, seen from near the Mursitpinar border crossing on the Turkish-Syrian border in the southeastern town of Suruc  Համադրեց՝ Գէորգ Պետիկեան

Այս օրերուն հակառակ միջազգային զանազան դէպքերուն, քաղաքական հորիզոնին վրայ գծագրուող երեւոյթներուն, դիւանագիտական խաղերուն, զինուորական բազմատեսակ գաղտնի կամ բացայայտ գործողութիւններուն, “արաբական գարնան“ եւ անոր շուրջ հիւսուած յոյսերուն եւ ակնկալութիւններուն “շոգիացման“, Սուրիոյ՝ Արաբ Բունար կամ քրտական Քոպանի քաղաքը տակաւին կը մնայ աշխարհի ուշադութեան ոսպնեակին կեդրոնը:
Հոն ամիսներէ ի վեր կը շարունակուի քաղաքի պաշտպանութեան կամ ձեռք ձգման համար ծանր պատերազմ մը ծայրայեղ իսլամ-տահէշականներու եւ քիւրտերու միջեւ:
Մէկ խօսքով այս քաղաքի գլխուն կախուած է բնակիչ քիւրտերու ֆիզիքական ոչնչացման վտանգը:
Ու նորութիւն մը ըսած պիտի չըլլանք, երբ յիշենք, թէ Միջին Արեւելքի տարածքին, անկնյայտ ու տեսանելի դարձած է Իրաքի հիւսիսը գտնուող ինքնավար Հիւսիսային Քիւրտիստանի մը ներկայութիւնը: Նոյնպէս տակաւին քանի մը տասնամեակներ առաջ քրտական պետութեան մը ծնունդը իսկապէս անհնարին կը թուէր ըլլալ քիւրտ ժողովուրդին:Clashes between ISIL and Kurdish armed groups
Այս կը նշանակէ, թէ Քոպանին իրապէս մեծ նշանակութիւն ունի երկու եւ շրջանի բոլոր կողմե-րուն համար, թէ իբրեւ աշխարհագրական դիրք եւ նաեւ իբրեւ կեդրոնատեղի: Մանաւանդ քիւրտերուն՝ որոնց համար այս քաղաքը մնայուն կեդրոնատեղի մը նկատուած է, թէ իր դիրքով եւ թէ իր դիմագիծով:
Կասկած չկայ, որ հոն մղուած կռիւը բաւականին ծանր է եւ արիւնալի: Նոյնիսկ Ամերիկա եւ իր դաշնակիցները ձեւով մը մասնակից են այս ամէնօրեայ մարտին, ի շահ քիւրտերուն:
Հիւսիսային Իրաքի մէջ կիսանկախ Քիւրտիստանի մը ներկայութիւնը առաւել եւս քաջալեր կը հանդիսանայ բոլոր քիւրտերուն, որ ոչ միայն Քոպանի կռուին համար մղեն մահու կենաց պայքարը, այլեւ վերջապէս ժամանակը հասած է, որ միանան:
Շատեր, որոնց մէջ քիւրտ պատասխանատուներ ալ կան, Քոպանիի պաշպանութեան հարցը կը նմանցնեն ռուսական Լենինկրատի համար, ռուս ժողովուրդի մղած պայքարին: Այսինքն Քոպանին քրտական Լենինկրատ մըն է, ուստի ըստ իրենց, պէտք է ամէն բան զոհել, պէտք է պայքարիլ ամէն գինով, փրկելու համար զայն ծայրայեղականներէն, տահէշականներէն կամ օտարներէն:
Ամիսէ մը աւելի մղուող այս պատերազմը նոյն այս վարկածին կը համընկնի:
Ներկայիս քիւրտերը ծանր ու արդիական զէնքերով զինուած են եւ վճռականօրէն որոշած են ունենալ իրենց ազատ եւ անկախ այս հողատարածքը:
Միւս կողմէ ալ դիւանագէտները կը պարզեն, թէ Թուրքիան մեծ դեր ունի այս բոլորին մէջ: Նախ յստակ է թէ իրեն համար ցանկալի չէ տեսնել քրտական նոր ու անկախ հող մը, տարածք մը ճիշդ իր քիթին տակ եւ ապա միւս կողմէ ալ, դարձեալ իրեն համար ցանկալի չէ տեսնել ծայրայեղական իսլամներու կեդրոն մը, նոյն վայրէն ներս:
Քիւրտերը տարիներէ ի վեր զինուորական մեծ, արիւնալի, վտանգաւոր ու ծախսալից զինուորական գործողութիւններ կը նախձեռնեն թրքական բանակին դէմ Անատոլուի արեւելեան շրջանէն ներս: Այնպէս կÿերեւի թէ այլեւս իրենց մէջ արմատացած է նոր եւ անկախ Քիւրտիստանի մը ներկայութիւնը:
Բայց ամէն ինչ չափազանց բարդ է ու գրեթէ աննախատեսելի։
Դիւանագէտներու համաձայն, Մերձաւոր Արեւելքի միւս բեւեռը՝ Թուրքիան, այլեւս քրտական շարժումի մը եւ անոր պետութիւն մը կազմելու իրականութեան առջեւ չի կրնար շրջանէն ներս իր մեծ ղեկավարի դերը շարունակել:
Պարզ է, որ Թուրքիան այլեւս չի կրնար ստանձնել իր “հին“ դերը, որովհետեւ աշխարհի մեծ պետութիւնները թոյլ չեն տար, որ միաւորուին թրքալեզու պետութիւնները:
kobani-Պէտք է նաեւ աւելցնել, թէ քիւրտերու համար Թուրքիոյ նոր նախահագը ուրիշ մէկը չէ, եթէ ոչ նոր սուլթան մը, որ կը փորձէ վերականգնել իր նախկին Օսմանեան պետութիւնը: Իրենց համար Էրտողանը կÿապրի անցեալի իր յիշողութիւններու վրայ հիմնուած, կայսերական ախորժակներով:
Չափազանցութիւն պիտի չըլլայ եթէ յիշենք, որ այս քաղաքի ճակատագիրը իր մեծ դերը կրնայ ունենալ շրջանի քաղաքական անձուդարձերուն վրայ: Նման անձուդարձի հանդիպած էինք Համաշխարհային Բ. պատերազմին, երբ ռուսական Լենինկրատի դռներուն Հիթլէրի բանակը ջախջախուած էր եւ ապա անկէ ետք ինք եւ իր իշխանութիւնը ոչնչացած էին:
Յիշենք նաեւ, որ Թուրքիոյ նոր նախագահը իր ընտրապայքարի շրջանին, օգտագործած էր քրտական հարցը, ի շահ իրեն: Ու հիմա լարախաղացի մը նման երկու թելերու վրայ կեցած կը փորձէ շրջանի “քաղաքականութիւն խաղալ“:
Քիւրտերը կը պնդեն, թէ Նոր սուլաթան Էրտողանի համար քրտական Արաբ Բունար մը աւելի վտանգաւոր է քան տահէշականը:
Բայց ինչ որ ալ ըլլան այս խաղերը, կարծիքներն ու զրոյցները, բոլորը կը բացայայտեն թրքական ախորժակները: Մէկ կողմէ ան կÿուզէ միանալ Եւրոմիութեան եւ նման “խաղերով“ համոզել Եւորպան, իսկ միւս կողմէ ալ ամէն ձեւով կը փորձէ ճզմել քիւրտերը:
Յստակ է թէ Արաբ Բունարի համար մղուած այս ծանր կռիւը կարգ մը մեծ պետութիւնները դիմակազերծ ըրած է: Ասոնց շարքին է նաեւ Միացեալ Նահանգները: Ներկայիս աշխարհը ծանօթ է տահէշին եւ քրտական շարժումնրեուն: Աշխարհը ծանօթ է նաեւ թէ ո՞վ է դաշնակիցը այս երկու հակադիր ճակատներու վրայ կռուող ուժերուն:
Քրտական Քոպանիի մը ներկայութիւնը կրնայ բարի օրինակ դառնալ Թուրքիոյ տարածքին քրտաշատ շրջաններուն: Ահա թրքական մտահոգութեան գլխաւոր աղբիւր:
Արաբ Բունարի անկումը կամ գրաւումր տահէշականներու կողմէ շրջանէն ներս աշխարհագրական նոր քարտէս մը գծելու առիթ կրնայ ստեղծել:
Բայց մեզի հասած լուրերը շատ յստակ է թէ, ներկայիս թուրք-քիւրտ հակամարտութիւնը զգալի է: Նաեւ Միջին Արեւելքի հորիզոնին վրայ տեսանելի է այն իրողութիւնը, որ 30-40 միլիոննոց թիւ ունեցող քիւրտերը հաստատապէս օր մը չէ օր մը կը հիմնեն կամ կը ստեղծեն իրենց նոր ու անկախ երկիրը Քիւրտիստանը:
Եղելութիւն մը, որ Թուրքիոյ Հարաւ Արեւելքը ապրող քիւրտերուն մեծ ուրախութիւն եւ խանդավառութիւն կը պատճառէ:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles