«Յատկապէս սփիւռքահայ աշակերտին համար, նման գիրքերու գոյութիւնը կարեւոր է», Կը յայտնէ Ալին Պաղտասարեան

«Նարէն ագարակ կ՚այցելէ»-ն մանկական պատկերազարդ գիրք մըն է, մինչեւ 10 տարեկաններու համար։ Դասարանային պտոյտը կը վերածուի արկածախնդրութեան երբ ուլիկ մը ինքզինքը կը գտնէ հաւնոցին մէջ։ Նարէն պիտի կարենա՞յ յաղթահարել իր վախին եւ օգնել ընկերներուն։

Այս գիրքին հեղինակն է տոքթ․ Ալին Պաղտասարեանը (Ուաշինկթըն), որ միեւնոյն ժամանակ «Համազգային»-ի Ա․Մ․Ն․ արեւելեան շրջանի Շրջանային Վարչութեան անդամ է։

Ստորեւ, լոյս կ՛ընծայենք հարցազրոյց մը, կատարուած յատուկ «Հայրենիք»-ին, կատարուած Յովսէփ Աւագեանի կողմէ։

Հարցում․- «Նարէն ագարակ կ՚այցելէ» պատկերազարդ մանկական գրքոյկը իր ոճով եւ բովանդակութեամբ սիրուն է եւ գրաւիչ։ Ինչո՞ւ այս գրքոյկը այսօր կը հրամցնէք հայ աշակերտին։

Պատասխան․- Սփիւռքահայ աշակերտը, այսօր շրջապատուած է հմայիչ պատկերներով եւ պատմութիւններով։  Համաշխարհային մանկապատանեկան գրականութիւնը օրէ օր կը զարգանայ եւ քայլ կը պահէ ընկերային եւ ժամանակակից թեմաներուն հետ։

Դժբախտաբար արեւմտահայ մանկապատանեկան գրականութիւնը, հասկնալի պատճառներով, նոյն յառաջխաղացքին մէջ չէ։

Սփիւռքի մէջ մեր երեխաները իրենց առօրեան կ՚ապրին օտար լեզուներով։ Բնութեան եւ իրենց իսկ մարմնին ու զգացումներուն կը ծանօթանան օտար լեզուներով։ Իսկ հայերէնը կը վերապահուի, լաւագոյն պարագային, որոշ միջավայրերու եւ կարգ մը ազգային թեմաներու։ Այսպիսով՝ ճեղք մը կը ստեղծուի երեխայի իբրեւ մարդ եւ իբրեւ հայ ինքնութիւններուն միջեւ։

«Նարէն ագարակ կ՚այցելէ»-ն կը փորձէ այս ճեղքը կամրջել։ Պատրաստուած իբրեւ նկարազարդ գիրք (picture book), որ մանկական գրականութեան ինքնուրոյն եւ լիարժէք տեսակ մըն է։ Այս գիրքը կը տարբերի պատկերազարդ պատմութենէն։ Հոս՝ պատկերը եւ բառը համազօր դեր կը խաղան պատմութիւնը փոխանցելու մէջ։

Գիրքէն կրնան օգտուիլ տակաւին անկախ կարդալու կարողութիւն չունեցող երեխաները՝ չափահաս ընթերցողի միջնորդութեամբ (3-էն 5/6 տարեկան) ։

Իսկ ինքնուրոյն կարդացող աշակերտը (7–10 տարեկան) պատմութեան ընդմէջէն կ՚ամրացնէ իր լեզուական հմտութիւնը, գիտելիքները եւ կը զարգացնէ իր երեւակայութիւնը։

Այսօրուան հայ աշակերտին համար, յատկապէս սփիւռքի պայմաններուն մէջ, նման գիրքերու գոյութիւնը կարեւոր է, որովհետեւ անոնք կը քաջալերեն ծնող-երեխայ կամ ուսուցիչ-աշակերտ համատեղ ընթերցումը։

Արեւմտահայերէնը այստեղ կը գործածուի իբրեւ կենդանի պատմող լեզու, որու կ՚ընկերանայ պատկերային մտածողութիւնը զարգացնելով երեխային հայերէն լեզուամտածողութիւնը։

Հ․- Պատանի հայ աշակերտ, կենդանական աշխարհ եւ բնութիւն միասին շատ գեղեցիկ շարահիւսուած են, ի՞նչ նպատակով։

Պ․- Ագարակը այստեղ պատահական վայր մը չէ․ ան բնութեան հետ շփման խորհրդանիշն է։ Երեխաները բնազդաբար կը հետաքրքրուին կենդանիներով եւ բնութեամբ։  Միաժամանակ, բնական է նաեւ, որ որոշ երեխաներ, անծանօթ փորձառութեան մը հանդէպ վախի եւ անձկութեան զգացումներ ապրին։ Պէտք է այս զգացումները ճանչնալ եւ ընդունիլ, որպէսզի կարելի ըլլայ զանոնք դիմագրաւել։

Այս բնական հետաքրքրութիւնը օգտագործելով՝ նպատակս եղած է արեւմտահայերէնը կապել պարզ եւ ամենօրեայ արկածախնդրութեան։ Ագարակը՝ իբր միջավայր, կը միացնէ կենդանիները, բնութիւնը, շարժումը եւ խաղը, իսկ Նարէն՝ իբր կերպար, կը մարմնաւորէ երեխային վախերը, անոնց յաղթահարումը եւ աճը։

Այս բոլորը միասին կը ստեղծեն պատմութիւն մը, ուր հայ աշակերտը կրնայ նոյնանալ տիպարին հետ։  Այս մօտեցումին նպատակն է զարգացնել երեխայի լեզուամտածողութիւնը եւ երեւակայութիւնը։

Երեխան, պատկերները դիտելով, կը փորձէ պատմութիւնը վերակազմել իր մտքին մէջ, բառերը կապել պատկերներուն եւ եզրակացութիւններ ընել։

Կենդանիները ներկայացուած են իբր ապրող, շնչող եւ զգացում ունեցող էակներ, որոնց հետ մարդը փոխյարաբերութեան մէջ կը մտնէ։  Երեխան կը հասկնայ, որ իր քայլերը ազդեցութիւն ունին ուրիշ կենդանի էակներու վրայ։

Այս փոխյարաբերութիւնը հիմք կը դառնայ բնութեան հանդէպ յարգանքի եւ պատասխանատու վերաբերմունքի ձեւաւորման։

Հ․- Մասնագիտութեամբ մանկաբոյժ էք։ Հայ աշակերտը յատկապէս Ամերիկայի մէջ , մտքով եւ լեզուով ինչպէս կ՚օգտուի այս գիրքէն։ Ընդհանրապէս այս տարիքի աշակերտներուն համար ինչու՞ կարեւոր է։

Պ․- Երեխաներու աճը ունի տարբեր հանգրուաններ։ Երեքէն 10 տարեկան տեղի կ՚ունենայ հսկայական լեզուամտածողական զարգացում եւ աճ։  Մարդկային փոխյարաբերութիւնները կը զարգանան։ Բառամթերքը զգալի աճ կ՚արձանագրէ, երեւակայութիւնը կը զարգանայ եւ զգացական աշխարհը կը լայննայ։ Նոյն այս տարիքին է, որ երեխան նախադպրոց կամ դպրոց յաճախելու կը սկսի։

Մանկաբուժական եւ մանկավարժական տեսանկիւնէն, նկարազարդ գիրքերը յատկապէս օգտակար են, որովհետեւ կը միաւորեն լսողական, տեսողական եւ զգացական գործընթացները երեխայի ուղեղին մէջ։

Այս տարիքին երբ լեզուն, պատկերները եւ զգացական փորձառութիւնը անբաժան են իրարմէ, հայ երեխան կը շրջապատուի գեղեցիկ պատկերներով, որոնց կ՚ընկերանան անգլերէնով պատմուած պատմութիւններ, խաղեր եւ երգեր։ Երբ լեզուն եւ զգացական աշխարհը ծարաւ են ընկալելու եւ ամբարելու, սփիւռքի մէջ, այս պարագային Ա․Մ․Ն․-ի մէջ, հայ աշակերտին միտքը կը լեցուի անգլերէնով։ Զարմանալի չէ, որ նոյն այն փոքրիկը, որ նախքան դպրոց յաճախելը միայն հայերէն կը խօսէր, կը սկսի աւելի հանգիստ արտայայտիլ անգլերէնով, կամ երկրի տիրող այլ լեզուով։

Իբր մանկաբոյժ, մօտէն ծանօթ եմ երեխաներու վախերուն եւ անձկութիւններուն, յատկապէս անծանօթ միջավայրերու եւ փորձառութիւններու հանդէպ։  «Նարէն ագարակ կ՚այցելէ»-ն այդ վախը կը ներկայացնէ շատ բնական կերպով․ Նարէն կը վախնայ կենդանիներէ, անծանօթ ձայներէ եւ իրավիճակներէ։ Սակայն պատմութիւնը չի փորձեր վախը անտեսել կամ խրատով փարատել, այլ ցոյց կու տայ, թէ կարելի է ընդունիլ զայն եւ յաղթահարել։

Այս տարիքի երեխաներուն համար շատ կարեւոր է տեսնել, որ վախը թուլութիւն չէ, այլ աճի մաս։ Երբ Նարէն պատասխանատուութիւն մը կը ստանձնէ, ան իր մէջ կը բացայայտէ ուժ մը, որ նախապէս չէր գիտեր, որ ունի։ Այս «հրաշալիքը» գերմարդկային ուժ չէ, այլ մանկական ներքին կարողութիւն՝ համարձակութիւն, սէր, կարեկցանք։

Ամերիկա ապրող հայ երեխան այս կերպարով կը տեսնէ, որ հայ լեզուն կրնայ նաեւ պատմել ի՛ր ներաշխարհը։

Հայերէնով պատրաստուած ժամանակակից գիրքեր, որոնք կրնան փոխարինել անգլերէնով հրամցուած տարբերակները, գէթ տունէն ներս, անհրաժեշտ են, որպէսզի երեխան զուգահեռներ կատարէ մտքին մէջ եւ անգլերէնի կողքին նաեւ զարգացնէ հայերէն լեզուամտածողութիւնը։

Հ․- Ուսուցիչ- ծնողք ո՞րքանով կրնան հետաքրքրական դարձնել այս սիրուն պատմութիւնը հայ պատանիին։

Պ․- Ուսուցիչներն ու ծնողները մեծ դեր ունին այս պատմութիւնը կենդանի դարձնելու մէջ։ Չափահաս ընթերցողը միայն պատմող չէ, այլ միջնորդ՝ երեխայի եւ պատմութեան միջեւ։ Գիրքը կարելի է կարդալ միասին, քննարկել Նարէի զգացումները, երեխային հարցնել թէ ինք ինչ պիտի զգար նման իրավիճակի մէջ։  Այս գործընթացը կը զարգացնէ լեզուական արտայայտութիւնը եւ երեւակայութիւնը։

Բացի այդ, գիրքի աւարտին ներառուած «Գիտէի՞ր թէ…» բաժինը տեղեկութիւններ կը փոխանցէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը առիթ կու տայ երեխային եւ ընդհանրապէս ընթերցողին մտածելու կենդանիներուն մասին իբր զգացում ունեցող էակներ։

Այս մօտեցումը կը զարգացնէ կարեկցութեան զգացումը եւ բնութեան հանդէպ յարգանքը՝ հիմնուելով գիտելիքի եւ զգացական կապերու վրայ։

Ագարակի թեմային կապուած բառային դաշտը կարելի է խաղի վերածել, պատկերներ գծել, գունաւորել, կամ իսկական փորձառութիւններու կապել։ Գիրքի կողքին պատրաստած եմ նաեւ աշխատանքային գրքոյկ, որ կարելի է ստանալ կապ հաստատելով հետս  (author@bloomforeverbooks.com)։

Պատմութեան աւարտը յատուկ առիթ կ՚ընծայէ երեւակայութեան թռիչք տալու։  Հրաշալիքը անբաժան մասնիկ է երեխայի մտքի զարգացման ընթացքին եւ անհրաժեշտ է տեղ տալ անոր, եւ քաջալերել երեւակայութեան զարգացումը։

Աւելի մեծ երեխաներուն հետ ուսուցիչներն ու ծնողները կրնան պատմութիւնը օգտագործել իբրեւ քննարկման հարթակ՝ վախի, պատասխանատուութեան, բնութեան հետ կապի եւ ընտրութիւններու մասին։ Բաց հարցադրումները, զգացական անդրադարձը եւ կերպարներու վարքագիծի վերլուծումը կը նպաստեն քննական մտածողութեան եւ լեզուական հարստացման։

Երբ գիրքը կ՚ապրի ընտանիքին կամ դասարանին մէջ, այլեւս միայն գիրք ըլլալէ կը դադրի, այլ կը դառնայ լեզուական եւ զգացական փորձառութիւն։

Հ․- Ապագայի ծրագիրներ ունի՞ք նոր մանկապատենական գիրքեր պատրաստելու։

Պ․- Այո՛, այս գիրքը սկիզբ մըն է։ Նպատակս է ստեղծել արեւմտահայերէն մանկական գրականութիւն, որ կը հիմնուի երեխաներու զարգացման գիտական ըմբռնումներու, ժամանակակից թեմաներու եւ բարձր գեղարուեստական չափանիշներու վրայ։ Այս առումով կը հետեւիմ մասնագիտական մանկապատանեկան գրականութեան դասընթացներու, որպէսզի լաւագոյն ձեւով կարենամ պատրաստել եւ ներկայացնել հայ երեխային եւ պատանիին յարմար գիրքեր՝ արեւմտահայերէնով։

Կը փափաքիմ, որ հայ երեխան ունենայ այնպիսի գրականութիւն, որուն մէջ ինքզինք գտնէ, իր լեզուն սիրէ եւ իր մշակոյթը ապրի բնական կերպով։

Այս գիրքերը նպատակ ունին ոչ միայն Հայ լեզուն պահելու, այլ նաեւ երեխային օգնելու, որ ինքզինք ինքնավստահ, զգայուն եւ պատասխանատու զգայ, զինք շրջապատող աշխարհին հանդէպ։

Պարզ, հաճելի ու մտերմիկ պատմութիւններով հայերէնը կ՚ուզեմ դարձնել երեխաներուն ամենօրեայ կեանքի, ապրումներու եւ երեւակայութեան մաս։

Յոյսով եմ, որ մեր երեխաները կը մեծնան Հայերէն սիրելով, Հայերէն կարդալով, Հայերէն երեւակայելով եւ Հայերէնը ապրելով։

Յ․Գ․- «Նարէն ագարակ կ՚այցելէ»-ն կարելի է ստանալ www.bloomforeverbooks.com կայքէջէն։ Ինչպէս նաեւ Նիւ Եորք՝ Ա․Մ․Ն․ Արեւելեան թԵմի առաջնորդարանի գրախանութ, Լոս Անճելըս՝  «Սարդարապատ» եւ «Ապրիլ» գրախանութ, Աւստրալիա՝ «Ակաթէ» գրախանութ, Քանատա՝ «Համազգային»-ի գրադարաններ եւ գրախանութներ՝ Թորոնթօ եւ Մոնրէալ, եւ Լիբանան՝ «Համազգային»-ի  գրախանութ։

Հարցազրոյցը կատարեց՝ Յովսէփ Աւագեան