Փաշինեանի Պայքարը Հայոց Կաթողիկոսին Դէմ

ՎԱԶԳԷՆ ԳԱՎԼԱԳԵԱՆ Հայաստանի մէջ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի իշխանութեան եւ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ.-ի միջեւ հակամարտութիւնը այլեւս անձնական կամ ներեկեղեցական վէճի սահմաններուն մէջ չի մնար: Ան աստիճանաբար կը վերածուի Հայաստանի պետական իշխանութեան եւ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ միջեւ բացայայտ քաղաքական դիմակայութեան: Եւ այս դիմակայութեան մէջ վտանգուածը միայն կաթողիկոսական աթոռը չէ: Վտանգուած է պետութիւն-Եկեղեցի յարաբերութիւններու այն նուրբ սահմանը, որուն խախտումը կրնայ ունենալ երկարաժամկէտ հետեւանքներ` Հայաստանի հասարակական համերաշխութեան, ազգային ինքնութեան եւ Հայաստան-սփիւռք յարաբերութիւններուն վրայ: Թիրախը` Կաթողիկո՞սը, թէ՞ Եկեղեցին Փաշինեանի իշխանութիւնը Գարեգին Բ.-ի դէմ պայքարը կը հիմնաւորէ Եկեղեցւոյ կառավարման, ներքին բարքերու, հաշուետուութեան եւ բարեփոխումներու անհրաժեշտութեամբ: Սակայն քաղաքական հարցը կը սկսի հոն, ուր բարեփոխումներու պահանջը կը զուգորդուի գործող կաթողիկոսի հեռացման ուղղակի եւ հետեւողական պահանջով: Այստեղ արդէն հարց կը ծագի` արդեօք իշխանութեան նպատակը Եկեղեցւոյ բարեփոխո՞ւմն է, թէ՞ Եկեղեցւոյ ղեկավարութեան փոփոխութիւնը` պետական իշխանութեան նախաձեռնութեամբ: Այս տարբերութիւնը էական է: Արդարեւ, Հայ առաքելական եկեղեցին պետական կառոյց մը չէ, զոր կառավարութիւնը կրնայ փոխել վարչական որոշումով: Ան ունի իր կանոնական համակարգը, իր հոգեւոր իշխանութիւնը եւ իր պատմական հաստատութիւնները: Եթէ Եկեղեցւոյ ներքին խնդիրներ կան, անոնց լուծման անհրաժեշտութիւնը կարելի է քննարկել: Սակայն այդ հարցը չի կրնար ինքնաբերաբար պետական միջամտութեան իրաւունք ստեղծել: Պետութիւնը եւ Եկեղեցին` երկու տարբեր իշխանութիւններ Հայաստանի Հանրապետութիւնը աշխարհիկ պետութիւն է: Բայց աշխարհիկ պետութիւն ըլլալը չի նշանակեր, որ պետութիւնը պէտք է քաղաքական իշխանութիւն գործադրէ Եկեղեցւոյ վրայ: Ընդհակառակը, առողջ պետական համակարգի մը կարեւոր նախապայմաններէն մէկը տարբեր հաստատութիւններու իրաւասութիւններու յստակ սահմանումն է: Եկեղեցին կրնայ քննադատուիլ: Կաթողիկոսի գործունէութիւնը եւ անձնական կեանքը կրնան քննարկուիլ: Եկեղեցւոյ կառավարման համակարգը կրնայ բարեփոխուիլ: Բայց այս բոլորը պէտք է տեղի ունենան այնպիսի սահմաններու մէջ, ուր պետութիւնը չի վերածուիր Եկեղեցւոյ ներքին կառավարման որոշիչ ուժի: Հակառակ պարագային, այսօր ստեղծուած նախադէպը վաղը կրնայ գործադրուիլ այլ անկախ կառոյցներու նկատմամբ: Հայ Եկեղեցին սովորական կառոյց մը չէ Այս հարցին մէջ յաճախ կը մոռցուի կարեւորագոյն հանգամանքը: Հայ առաքելական եկեղեցին Հայաստանի պատմութեան ընթացքին միայն կրօնական հաստատութիւն չէ եղած: Հայ պետականութեան բացակայութեան երկար դարերուն ան պահպանած է հայ ժողովուրդի հոգեւոր, մշակութային եւ ազգային ինքնութեան առանցքը: Եկեղեցւոյ դերը կարելի չէ չափել միայն այսօրուան վարչական կառուցուածքով: Հայ եկեղեցին իր պատմական առաքելութեամբ նաեւ համահայկական կառոյց է: Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի նշանակութիւնը չի սահմանափակուիր Հայաստանի Հանրապետութեան վարչական սահմաններով: Հետեւաբար, երբ Հայաստանի իշխանութիւնը ուղղակիօրէն կը մտնէ կաթողիկոսի եւ Եկեղեցւոյ կառավարման հարցին մէջ, այդ քայլը անխուսափելիօրէն արձագանգ կ’ունենայ նաեւ սփիւռքի մէջ: Վտանգաւոր քաղաքական նախադէպ Այսօր իշխանութիւնը կրնայ պնդել, որ իր նպատակը Եկեղեցւոյ «վերականգնումն» ու «բարեփոխումն» է: Սակայն հարցը կը մնայ` ո՞վ պիտի որոշէ, թէ Եկեղեցին ինչպէ՛ս պէտք է բարեփոխուի: Եթէ այդ որոշումը կը բխի պետական իշխանութենէն, ապա կը ստեղծուի վտանգաւոր նախադէպ մը. իշխանութիւնը ոչ միայն կը քննադատէ Եկեղեցւոյ ղեկավարութիւնը, այլ նաեւ կը փորձէ սահմանել, թէ ինչպէ՛ս պէտք է այդ ղեկավարութիւնը կազմաւորուի: Այդ պահուն պետական եւ եկեղեցական իշխանութիւններու սահմանը կը դառնայ անորոշ: Եւ պատմութիւնը բազմիցս ցոյց տուած է, որ երբ քաղաքական իշխանութիւնը կը փորձէ վերահսկել հոգեւոր իշխանութիւնը, առաջին զոհը սովորաբար կը դառնայ ոչ թէ մէկ հաստատութիւնը, այլ` հասարակութեան ներքին հաւասարակշռութիւնը: Փաշինեանի պայքարը նաեւ սփիւռքի հարցն է Հայաստանի իշխանութեան եւ Մայր Աթոռի միջեւ հակամարտութիւնը միայն Հայաստանի ներքին հարցը չէ: Հայկական սփիւռքի բազմաթիւ համայնքներու համար Հայ առաքելական եկեղեցին ազգային կեանքի առանցքային հաստատութիւն է: Ան դպրոց է, մշակութային կեդրոն է, համայնքային կառոյց է եւ` շատ պարագաներու, ազգային ինքնութեան պահպանման հիմնական յենարաններէն մէկը: Եթէ Հայաստանի մէջ Եկեղեցւոյ շուրջ խորանայ քաղաքական պառակտումը, ան իր անդրադարձը պիտի ունենայ նաեւ սփիւռքի վրայ: Արդէն իսկ Հայաստան-սփիւռք յարաբերութիւնները կը գտնուին բարդ փուլի մը մէջ: Եկեղեցւոյ հարցին շուրջ նոր բաժանում մը կրնայ աւելի խորացնել այդ հեռաւորութիւնը: Կաթողիկոսի հարցը պէտք չէ վերածել իշխանութեան հարցի Գարեգին Բ.-ի անձը եւ գործունէութիւնը անշուշտ ենթակայ են քննադատութեան եւ քննարկման: Սակայն կաթողիկոսին նկատմամբ քաղաքական վերաբերմունքը պէտք չէ վերածուի ամբողջ Հայ եկեղեցւոյ նկատմամբ պետական քաղաքականութեան: Կաթողիկոսը ժամանակաւոր է: Եկեղեցին` պատմական: Իշխանութիւնները կը փոխուին: Եկեղեցին կը շարունակէ: Այս պարզ տարբերութիւնը պէտք է հասկնալ յատկապէս այնպիսի երկրի մը մէջ, ուր ազգային կառոյցները դարերով գոյատեւած են պետականութեան բացակայութեան պայմաններու մէջ: Ո՞ւր կը տանի այս պայքարը Այսօր հիմնական հարցը այլեւս այն չէ, թէ Փաշինեան իր պայքարին մէջ կը յաջողի՞, թէ՞ ոչ: Աւելի էական հարցն այն է, թէ ինչպիսի՞ Հայաստան պիտի ձեւաւորուի այս հակամարտութենէն ետք: Հայաստան մը, ուր պետութիւնը եւ Եկեղեցին կրնա՞ն գոյակցիլ` պահպանելով իրենց սահմանները: Հայաստան մը, ուր Եկեղեցին կրնայ բարեփոխուիլ` առանց պետական վերահսկողութեան: Հայաստան մը, ուր իշխանութեան քննադատութիւնը Եկեղեցւոյ նկատմամբ չի վերածուիր ազգային կառոյցներու միջեւ թշնամանքի: Եւ վերջապէս, Հայաստան մը, ուր քաղաքական տարակարծութիւնը չի վերածուիր ազգային պառակտման: Ա՛յս է իրական մտահոգութիւնը: Բայց այն նախադէպը, որ այսօր կը ստեղծուի պետութեան եւ Հայ եկեղեցւոյ յարաբերութիւններուն մէջ, կրնայ շատ աւելի երկար կեանք ունենալ: Ուստի անհրաժեշտ է զգուշանալ այն իրավիճակէն, ուր մէկ անձի դէմ սկսած քաղաքական պայքարը կը վերածուի ամբողջ հաստատութեան դէմ պայքարի, իսկ հաստատութեան դէմ պայքարը` ազգային պառակտման: Հայաստանի այսօրուան ամենամեծ մարտահրաւէրը պէտք չէ ըլլայ` ո՞վ պիտի յաղթէ` Փաշինեա՞նը, թէ՞ կաթողիկոսը: Աւելի կարեւոր է հարցնել` ինչպէ՞ս կարելի է ապահովել, որ այս պայքարին պատճառով չտուժեն` Հայոց եկեղեցին, Հայաստանի պետականութիւնը եւ համահայկական միասնութիւնը:

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

Փաշինեանի Պայքարը Հայոց Կաթողիկոսին Դէմ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

ՊՈԼԻՍ…ՇՆՈՐՀԱԿԱԼ ԵՄ…

Թարգմանչաց Տօնը Եւ Մեսրոպեան Լոյսի Պատգամը

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է