Ճանապա՞րհ, Թէ՞ Միջանցք

ԱՐԹՈՒՐ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ Հարաւկովկասեան տարածաշրջանում հաղորդակցութեան ուղիների ազատ եւ անխոչնդոտ գործունէութիւնը պէտք է վերականգնուի: Ատրպէյճանի ու Թուրքիոյ կողմից ենթակառուցուածքային ծրագրերը եւ ճանապարհների ու հեռահաղորդակցութեան այլ ուղիների շրջափակումը որպէս քաղաքական ճնշման ու պարտադրանքի գործիք օգտագործելու քաղաքականութիւնն անընդունելի եւ Հայաստանի դէմ թշնամանքի ցցուն դրսեւորում է: Հարաւկովկասեան տարածաշրջանում տրանսպորտային (երթեւեկային հաղորդակցութեան) ենթակառուցուածքները պէտք է փոխադարձութեան եւ համարժէքութեան սկզբունքներով ապաշրջափակուեն` պահպանելով երկրների տարածքային ամբողջականութիւնը եւ ինքնիշխանութիւնը: Տարածաշրջանում հաղորդակցութեան ուղիների ապաշրջափակումը կանոնակարգող պայմանաւորուածութիւնները պէտք է ունենան միեւնոյն իրաւական ուժը եւ յետադարձելիութեան առումով լինեն համարժէք: Սակայն, ո՛չ 2025 թուականի Օգոստոսի 8-ին Ուաշինկթընում ստորագրուած Փաշինեան-Ալիեւ համատեղ հռչակագիրը (այսուհետ` Հռչակագիր) եւ ո՛չ այդ հռչակագրից ածանցուած «Թրամփի ուղի` յանուն միջազգային խաղաղութեան եւ բարգաւաճման» նախագծի (ԹՐԻՓՓ) վերաբերեալ ռազմավարական համագործակցութեան մասին շրջանակային համաձայնագիրը (այսուհետ` Համաձայնագիր) չեն բաւարարում վերոնշեալ սկզբունքներին: Մասնաւորապէս․ Ա․ Փոխադարձութեան մասով․ 1. Հռչակագրի 3րդ կէտով Հայաստանը պարտաւորութիւն է ստանձնում Ատրպէյճանին տրամադրել Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքով Ատրպէյճանի Հանրապետութեան հիմնական մասի եւ Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան միջեւ «անխոչընդոտ հաղորդակցութեան իրաւունք»: Փոխարէնը` Հայաստանը ստանում է «միջազգային ու ներպետական հաղորդակցութեան փոխադարձ առաւելութիւններ»: Այդ առաւելութիւնների բնոյթը որեւէ կերպ սահմանուած չէ: 2. Համաձայնագրի ներածութեան (պրէամբուլայի) առաջին պարբերութեան վեցերորդ բաժնում վերահաստատւում է, որ Ատրպէյճանը Հայաստանի տարածքով կապուելու է Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեանը: Սակայն, այդ պարբերութեամբ ընդամէնը «ակնկալւում է», որ «ԹՐԻՓՓ-ը կը ստեղծի փոխադարձ օգուտներ Հայաստանի Հանրապետութեան համար` միջազգային եւ ներպետական կապակցուածութեան զարգացման առումով»: Այսինքն` Հայաստանը պարտաւորւում է Ատրպէյճանին տրամադրել «անխոչընդոտ հաղորդակցութեան իրաւունք», սակայն փոխարէնն ընդամէնը ակնկալում է ստանալ փոխադարձ առաւելութիւններ, առանց դրանց էութեան որեւէ յստակեցման: 3. Համաձայնագիրը, որն ունի պարտադիր իրաւական ուժ, վերաբերւում է բացառապէս Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքով Ատրպէյճանին տրամադրուող «անխոչնդոտ հաղորդակցութեանը» եւ որեւէ կերպով չի անդրադառնում «Հայաստանի Հանրապետութեան համար` միջազգային եւ ներպետական կապակցուածութեան զարգացման առումով» փոխադարձ օգուտների ակնկալիքներին: Մասնաւորապէս, որեւէ յստակեցում չկայ, թե․ 3.1. Կարո՞ղ է արդեօք Հայաստանն օգտագործել ԹՐԻՓՓ ծրագրի շրջանակներում Հայաստանի տարածքով անցնող հաղորդակցութեան ուղիները Հայաստան-Հայաստան հաղորդակցութեան համար, օրինակ` Նռնաձոր-գարակ հատուածում: 3.2. Կարո՞ղ է արդեօք Հայաստանն օգտագործել ԹՐԻՓՓ-ը դէպի Նախիջեւան եւ երրորդ երկրներ կամ Ատրպէյճանի արեւմտեան շրջաններ եւ երրորդ երկրներ ելք ունենալու համար: 3.3. Ո՞ր հատուածով կամ հատուածներով է Ատրպէյճանը պարտաւորւում Հայաստանին ներպետական կապակցուածութեան հնարաւորութիւն ընձեռել: 4. Ըստ Համաձայնագրի ԹՐԻՓՓ նախագիծը ներառում է երկաթուղային, աւտոճանապարհային, նաւթագազային խողովակաշարային, օպտիկամանրաթելային եւ էներգետիկ (ուժանիւթի) բաղադրիչներ: Հռչակագրի տեքստում տուեալ բաղադրիչների վերաբերեալ որեւէ նշում չկայ: Ըստ այդմ, որեւէ որեւէ կերպ յստակ չէ, արդեօք Հայաստանին տրուելո՞ւ են նոյնպիսի իրաւունքներ/հնարաւորութիւններ: Յստակ չէ նաեւ, թէ արդեօք Հայաստանը կարող է օգտուել իր տարածքով անցնող խողովակաշարերից, օպտիկամանրաթելային եւ էներգետիկ բաղադրիչներ եւ/կամ արդեօ՞ք Հայաստանը բոլոր բաղադրիչների կարիքն ունի: Բ․ Ինքնիշխանութեան մասով 1. Հռչակագրում եւ Համաձայնագրում նշուած է, որ Հայաստանն Ատրպէյճանին տրամադրում է «անխոչնդոտ հաղորդակցութեան» իրաւունք: Յայտարարելով, թէ ԹՐԻՓՓ երկաթուղու եւ ինքնաշարժներու ճանապարհի վրայ «խոչնդոտներ» չկան, Հայաստանի իշխանութիւններն ընդունում են, որ այլ ճանապարհների կամ սահմանային ու մաքսային անցակէտերի վրայ կան ինչ-որ խոչնդոտներ, որոնցից Ատրպէյճանը զերծ է լինելու: «Խոչնդոտներ»ի բացակայութեան նշումը բացայայտ կերպով նշանակում է, որ ԹՐԻՓՓ-ի վրայ գործելու է այլ իրաւական ռեժիմ, քան Հայաստանի ճանապարհների, սահմանային եւ մաքսային անցակէտերում: Սրանով ԹՐԻՓՓ-ը դառնում է միջանցք, որի վրայ Հայաստանի ինքնիշխանութիւնը սահմանափակուած է: 2. Թէպէտ թէ՛ Հռչակագիրը, թէ՛ Համաձայնագիրը շեշտում են Հայաստանի ինքնիշխանութեան եւ իրաւազօրութեան պահպանման անհրաժեշտութիւնը, սակայն առնուազն «ֆրոնտ օֆիս-պէք օֆիս» գործառական մոտելի ներդրումը ինքնին նշանակում է, որ Հայաստանը համաձայնուել է Ատրպէյճանի պահանջին որեւէ կերպ չառնչուել հայ պաշտօնեաների հետ` դրանով իսկ երրորդ կողմին զիջելով իր ինքնիշխան գործառոյթի իրականացման իրաւունքը: Գ․ Համարժէքութեան եւ յետադարձելիութեան մասով 1. Պարտադիր իրաւական բնոյթ ունեցող հայ-ամերիկեան համաձայնագիրը փաստաթուղթ է, որով փաստօրէն սահմանւում է, թէ Հայաստանն ինչպէս է ապահովելու պարտադիր իրաւական ուժ չունեցող հայ-ատրպէյճանական Հռչակագրով իրեն վերապահուած պարտաւորութիւնների իրականացումը: 2. Համաձայնագրին համարժէք որեւէ փաստաթուղթ, որով կը սահմանուեն եւ կը համաձայնեցուեն Ատրպէյճանի տարածքով Հայաստանին տրամադրուող «առաւելութիւնները»: Այսպիսով, եթէ Հայաստանը եւ Ատրպէյճանը համարժէք «անխոչընդոտ հաղորդակցութեան իրաւունքի» մանրամասների շուրջ համաձանիւթեան չյանգեն, Հայաստանը միեւնոյն է պարտադրուած է լինելու իրականացնել Համաձայնագրով ստանձնած պարտաւորութիւնները: Ուստի, Հռչակագրով Հայաստանի ստանձնած պարտաւորութիւնները յետադարձելի չեն, իսկ Ատրպէյճանինը` յետադարձելի, մանաւանդ ամերիկեան կողմի ներդրումների պարագայում: Գ․ Անորոշութեան մասով 1. Համաձայնագրից յստակ չէ, թէ որքան է կազմելու ԹՐԻՓՓ նախագծի իրականացման տարածքը: 2025 թուականի Օգոստոսի 8ին Հռչակագրի ստորագրման հանդիսաւոր արարողութեան ժամանակ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը ԹՐԻՓՓ ը կոչեց «յատուկ տարանցման տարածք» («special transit area») եւ յայտարարեց, Հայաստանը Միացեալ Նահանգների հետ «միջանցքի զարգացման/ստեղծման համար յատուկ բացառիկ գործընկերութիւն է հաստատում, որը կարող է տեւել մինչեւ 99 տարի» («Armenia is also creating an exclusive partnership with the United States to develop this corridor which could extend for up to 99 years»): Ըստ նախագահ Թրամփի, Փաշինեանը խոստացել էր 99 տարի յետոյ գործընկերութեան ժամկէտը երկարաձգել: «Հայաստան» դաշինքի պատգամաւորների բոլոր հարցերն՝ ուղղուած ՀՀ կառավարութեան ներկայացուցիչներին՝ պարզելու «միջանցքի» կամ «յատուկ տարանցման գօտու» սահմանները, մնացել են անպատասխան: Դ․ Տնտեսական ազդեցութեան մասով 1. ԹՐԻՓՓ-ի տնտեսական ազդեցութեան որեւէ գնահատական ներկայացուած չէ: 2. Որոշակիացուած չէ, թէ ո՞ր կողմը կամ ի՞նչ համամասնութեամբ են կողմերը ԹՐԻՓՓ ենթակառուցուածքների կառուցման համար ներդրումներ կատարելու եւ, ըստ այդմ, հասկանալի չէ առաջիկայ 49 տարիների ընթացքում ինչով է պայմանաւորուած 74 տոկոս/26 տոկոս մասնակցութիւնը:

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

Ճանապա՞րհ, Թէ՞ Միջանցք

Հիմնական Մտահոգութիւններ «Թրամփի Ուղի» Անուան Տակ Քօղարկուած Փանթուրանական Միջանցքի Վերաբերեալ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Թրքական Եւ Ատրպէյճանական Լրատուամիջոցներ Կ՛արձագանգեն Սփիւռք-Փաշինեան Հակադրութեան Վերաբերող Յօդուածիս

Արցախեան Հակամարտութէան Կարգաւորման Գործընթացը

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է