Քոնկրէսական Ֆայն Պէտք Է Հեռացուի Քոնկրէսէն՝ իր Հակահայ Ցեղապաշտական Յայտարարութիւններուն Համար
Յարութ Սասունեան
Ֆլորիտայէն հրէական ծագում ունեցող ամերիկացի հանրապետական Քոնկրէսական Ռենտի Ֆայն, ապրիլ 30-ին ամբողջ երկրի տարածքին հեռարձակուող «Ճենի Պեթ Շօ» (The Jenny Beth Show) փոտքասթի ընթացքին խիստ վիրաւորական յայտարարութիւն մը ըրաւ. «Մենք չենք ուզեր, որ հայերը կարենան ծառայել Քոնկրէսին մէջ»:
Քոնկրէսական Ֆայն այս վիճայարոյց յայտարարութեամբ՝ քննադատեց ընկերային ցանցերու ազդեցիկ դէմքերէն մէկը՝ Տեն Պիլզերեանը, որ 29.6 միլիոն հետեւորդ ունի «Ինսթակրամ»-ի վրայ, Միացեալ Նահանգներու վեթերան է եւ Ֆլորիտայի մէջ Ֆայնի մրցակիցն է Հանրապետական նախնական ընտրութիւններուն: Նախագահ Թրամփ զօրակցած է Ֆայնին՝ զայն անուանելով «ՄԱԿԱ ուորիըր»։
Ֆայն ըսած է, որ Պիլզերեան՝ «Կ’ապրի Լաս Վեկասի մէջ, երբ իր օտար երկրին՝ Հայաստանի մէջ չէ։ Բայց գիտէք՝ ան պարզապէս սարսափելի հակասեմական մըն է։ Կարծեմ, ան կը փորձէ ցոյց տալ, որ ատելութեամբ լեցուն խելագարներու եւ ձախողածներու այս խումբը կրնայ հաստատուիլ Հանրապետական կուսակցութեան մէջ… Փոքրիկ հայը ըսած է, թէ նախագահ Թրամփ մանկապիղծ բռնարար մըն է, զոր պէտք է պաշտօնանկութեան ենթարկել։ Ասիկա համոզիչ փաստ չէ։ Այս մէկը կրնայ ի զօրու ըլլալ Հայաստանի մէջ, ուրկէ որ է ան, բայց ասիկա փաստ չէ։ Ասիկա չի կրնար գործել Միացեալ Նահանգներու մէջ։ Ուրեմն՝ վատ է։ Մենք պէտք է լրջօրէն վերաբերինք ատոր հետ, որովհետեւ չենք ուզեր, որ ասիկա արմատաւորուի մեր կուսակցութեան մէջ։ Մենք չենք ուզեր, որ հայերը կարենան ծառայել Քոնկրէսին մէջ։ Բայց ասոր համար քունս պիտի չկորսնցնեմ»։ Պիլզերեան Հայաստանէն չէ։ Ան ծնած է Ֆլորիտա նահանգի Թամփա քաղաքը եւ 2018 թուականին ստացած է Հայաստանի քաղաքացիութիւն՝ դառնալով երկքաղաքացի։
Եթէ Քոնկրէսական Ֆայն պարզապէս քննադատէր Պիլզերեանը, որովհետեւ ինք չէր հաւնած անոր վիճայարոյց տեսակէտները, ապա հասկնալի պիտի ըլլար: Սակայն, թիրախաւորել բոլոր հայերը՝ մէկ ամերիկացիի հետ ունեցած անհամաձայնութեան պատճառով, լիովին անընդունելի եւ անխոհեմ քայլ է: Ասիկա բացայայտ եւ յստակ ցեղապաշտութիւն է: Ֆայնը քննադատած են Քոնկրէսի քանի մը անդամներ, որոնց կարգին՝ Քոնկրէսական Պրետ Շըրմըն (դեմոկրատ, Քալիֆորնիա), Քոնկրէսական Լորա Ֆրիտմըն (դեմոկրատ, Քալիֆորնիա), Քոնկրէսական Պրենտըն Պոյլ (դեմոկրատ, Փենսիլվանիա) եւ Քոնկրէսական Տելիա Ռամիրեզ (դեմոկրատ, Իլինոյ): Ֆայն արժանացած է նաեւ ամերիկեան լրատուամիջոցներու շարք մը ներկայացուցիչներու եւ առցանց մեկնաբաններու քննադատութեան:
«Ասիկա միայն ցեղապաշտութիւն չէ, այլ նաեւ որակազրկող է», յայտարարած է Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբի ազգային զանգուածային հարցերու վարիչ Քեւ Իսքաճեան: «Բացայայտ մոլեռանդութիւն է ըսել, թէ հայերուն պէտք չէ արտօնուի ծառայել Քոնկրէսին մէջ: Նման յայտարարութիւն կատարող ոչ մէկ ընտրուած պաշտօնատար պէտք է առաջադրուի որեւէ պաշտօնի»։
Իր վիրաւորական յայտարարութիւններուն համար ներում հայցելու փոխարէն, Ֆայն աւելի սրեց կացութիւնը՝ երկու օր ետք «Էքս»-ի հարթակին վրայ գրելով. «Հայերը պէտք չէ ծառայեն Քոնկրէսին մէջ, ոչ ալ՝ սոմալցիները կամ քուաթեմալացիները: Կամ՝ սպասեցէ՛ք՝ իսրայէլացիները»: Ան կացութիւնը աւելի վատթարացուց՝ իր ցեղապաշտական մատնանշումներուն աւելցնելով քանի մը այլ ազգութիւններ եւս։
Ինչպէ՞ս պիտի զգար հրեայ Քոնկրէսական Ֆայն, եթէ ոեւէ մէկը ըսէր. «Մենք չենք ուզեր, որ հրեաները կարենան ծառայել Քոնկրէսին մէջ»։ Վստահ եմ, որ մեծ աղմուկ պիտի բարձրանար։ Նման արտայայտութիւն ունեցող անձ մը պիտի դատապարտուէր ամբողջ երկրին մէջ՝ բացայայտ հակասեմական ըլլալուն համար։ Իսկ եթէ նման ցեղապաշտական արտայայտութիւն ունենար գործող Քոնկրէսական մը, անմիջապէս անոր հրաժարականը պիտի պահանջուէր։ Այժմ Քոնկրէսը նուազագոյնը պէտք է Ֆայնը զրկէ Ներկայացուցիչներու տան հեղինակաւոր Արտաքին յարաբերութիւններու յանձնաժողովի անդամութենէն։
Ես համաձայն չեմ բազմաթիւ հակասական տեսակէտներու, զորս Պիլզերեան կը դրսեւորէ հրեաներուն մասին, օրինակ՝ ան Քոնկրէսական Ֆայնը կ’անուանէ «գէր հրեայ»։ Իսրայէլի կառավարութիւնը Պիլզերեանը տեղադրած է առաջին դիրքի վրայ իր կազմած 10 ամէնէն նշանաւոր հակասեմական ազդեցիկ անձերու ցանկին մէջ։
Քոնկրէսական Ֆայն ի՛նք «իսլամներու մասին մոլեռանդ մեկնաբանութիւններ ընելու երկար պատմութիւն ունի, իսկ 2025-ին ան առաջարկած էր հիւլէական զէնք նետել Կազայի վրայ։ Ան նաեւ օգտագործած է ցեղապաշտական եւ իսլամատեաց արտայայտութիւններ Միացեալ Նահանգներու իսլամ քաղաքական գործիչներու նկատմամբ, օրինակ՝ հասցէին Նիւ Եորքի քաղաքապետ Զոհրան Մամտանիի, զոր կոչած է «քիչ մը աւելին, քան իսլամ ահաբեկիչ»՝ աւելցնելով, որ զայն պէտք է զրկել քաղաքացիութենէն եւ «պէտք է արտաքսել Ուկանտայի այն կեղտոտ փոսը, ուրկէ եկած է», ինչպէս OC Media-ին հաղորդած է Նէյթ Օսթիլըրը։
Ֆայն անցեալ տարուան հոկտեմբերին ներկայացուցած էր «Երկքաղաքացիութիւնը որակազրկող օրինագիծ» (H.R. 5817), սակայն Քոնկրէսը որեւէ քայլի չէ ձեռնարկած անոր առաջարկին վերաբերեալ: Քոնկրէսին մէջ երկքաղաքացիութիւն ունեցողի մը ծառայութիւնը օրէնքի խախտում չէ եւ չի կրնար արդարացում ըլլալ նման անձերու մասին ցեղապաշտական մեկնաբանութիւններ ընելու:
Տարիներու ընթացքին բազմաթիւ երկքաղաքացիներ ծառայած են Քոնկրէսին մէջ, ինչպէս օրինակ՝ ծերակուտական Թետ Քրուզը, որ մինչեւ 2014 թուական ունէր Միացեալ Նահանգներու եւ Քանատայի երկքաղաքացիութիւն, եւ Քոնկրէսական Միշել Պախմանը, որ մինչեւ 2012 ունէր Միացեալ Նահանգներու եւ Զուիցերիոյ երկքաղաքացիութիւն։
Քոնկրէսական Ֆայնի վերաբերող շարք մը այլ լուրջ խնդիրներ ալ կան։ Քոնկրէսի հինգ այլ անդամներու հետ միասին Ֆայն համահեղինակ է H.R.6534 օրինագիծին, զոր 9 Դեկտեմբեր 2025-ին Ներկայացուցիչներու տան արտաքին գործոց յանձնաժողովին մէջ ներկայացուցած է Աննա Փաուլինա Լունան (հանրապետական, Ֆլորիտա)։ Եթէ անիկա որդեգրուի, H.R. 6534-ը պիտի չեղարկէ «Ազատութեան աջակցութեան մասին» օրէնքի 907-րդ յօդուածը եւ պիտի վերցնէ Միացեալ Նահանգներու կողմէ Ատրպէյճանին տրամադրուող օգնութեան երկարատեւ սահմանափակումները, ներառեալ՝ ռազմական զէնքի մատակարարումը։
Վերջերս ստեղծուած GovItUp.com կայքին միջոցով յաւելեալ հետազօտութիւններ կատարելով՝ բացայայտեցի, որ Ատրպէյճանի կողմէ վարձուած «Friedlander Consulting Group» լոպիական ընկերութեան տնօրէն Էզրա Ֆրիտլենտըր 18 սեպտեմբեր 2025-ին Քոնկրէսական Ֆայնի քարոզարշաւին նուիրաբերած է 1000 տոլար: Բացի ատկէ, «Friedlander» ընկերութիւնը Միացեալ Նահանգներու Արդարադատութեան նախարարութեան յայտնած է, որ յունիս եւ յուլիս 2025-ին երկու հանդիպում կազմակերպած է Ատրպէյճանի դեսպանատան քաղաքական պաշտօնեայ Նիկար Շիրալիզատէի եւ Ատրպէյճանի դեսպանատան երկրորդ քարտուղար Սանան Ֆարաճովի համար՝ Քոնկրէսական Ֆայնի աշխատակազմի ղեկավարին հետ, «Միացեալ Նահանգներ-Ատրպէյճան յարաբերութիւնները» քննարկելու համար:
Ինչպէս կ’ըսեն՝ «Ապակեայ տուներու մէջ ապրողները պէտք չէ քարեր նետեն ուրիշներու տուներուն վրայ»։
