«ՍԻՐՑՆԵԼ ՖՐԱՆՍԵՐԷՆ ԲԱՌԵՐԸ ԵՒ ԳՐՈՒԹԻՒՆԸ»

Յ. Պալեան Օգոստոսի վերջին օրն է: Ուսուցիչները արդէն դպրոցներու մէջ են: Յաջորդ օրը աշակերտներուն վերամուտն է: Ֆրանսայի մէջ ալ կրթական հարցեր կան: Համեստ եւ բանուորական թաղամասերու դպրոցներուն մէջ ուսուցումը դժուարութիւններու կը բախի: Հեռատեսիլը տարբեր վարժարաններէ ուղղակի հաղորդումներ կատարեց, ար-տայայտուեցան ուսուցիչներ: Աներեւակայելի բայց իրաւ. բառին իսկական առումով՝ երկրին մէջ անգրագէտներ կան, ամէն տարիքի մարդիկ, որոնք չեն կրնար կարդալ եւ հասկնալ ամէն օր ստացուող պաշտօնական թուղթեր. ջուրի, ելեկտրականութեան եւ տուրքերու վճարումներ: Ֆրանսերէնի որակի անկում կայ: Ուսուցչուհի մը լրագրողի հարցումներուն կը պատասխանէր: Ան պարզ խօսքով մը սահմանեց ուսուցանողին վերաբերումը լեզուին հանդէպ. «Սիրցնել ֆրանսերէն բառերը եւ գրութիւնը»: Ֆրանսան մեծ երկիր է, փողոցը ֆրանսերէն կը լսուի, ձայնասփիւռ եւ հեռատեսիլ օրուան բոլոր ժամերուն ֆրանսերէն կը տարածեն, դպրոցներուն մէջ ֆրանսերէն կ’ուսուցուի անխտի՛ր բոլորին: Գիտական նիւթերը եւ խաղերը ֆրանսերէնով կը կատարուին: Բայց ֆրանսերէնի որակի անկում կայ: Մտաւորականներ եւ ղեկավարներ կը մտահոգուին, բարեկարգումներ կը փորձեն: Ինչպէ՞ս: Ինչո՞ւ: Ի՞նչ ընել: Այս հարցումներուն կը պատասխանէ պետութիւնը իր լիաբուռն յատկացումներով եւ բարեփոխումներով, որպէսզի լեզուին բառերը եւ գրուած էջերը սիրելի ըլլան եւ նորահաս սերունդին մէկ մասը չբանտարկուի «հաց-պանիրի լեզու»ին մէջ: Քանի որ եթէ չսիրուին բառերը եւ էջերը, ազգի միութեան շաղախ հանդիսացող եւ ինքնութիւն կերտող գրականութիւնը պիտի չժառանգուի: Պիտի փոխարինուի այլ բանով, որ գռեհկութիւն է, մակերեսայնութիւն, անխորք եւ կեղծ արդիականութիւն՝ որ պարզապէս կապկումի կոպիտ նորոյթի գերութիւն է: Գրականութիւնը բառ է, խօսք, գրուած էջ: Եթէ Ֆրանսան կը մտահոգուի իր լեզուով, ի՞նչ է մեր վերաբերումը հայերէնի հանդէպ, Հայաստան եւ սփիւռքներ: Վերամուտի նախորդ օրը ֆրանսերէնի ուսուցչուհին ըսաւ. «Սիրցնել ֆրանսերէն բառերը եւ գրութիւնը»: Այդ սէրն է որ լեզուի անկման դարմանն է: Ի՞նչ կ’ըսեն հայերը: Ի՞նչ կ’ընենք, մենք սիրելու եւ սիրցնելու համար հայերէն բառը եւ գրուած էջը: Մեզմէ իւրաքանչիւրը: Այդ սիրելու եւ սիրցնելու ճիգի բացակայութիւնը հայերէնը դարձուցած է արուարձանի ոջիլի շուկայ (flee market, marchռ aux puces, պիթ պազարի), մեզմէ իւրաքանչիւրը, ըստ իր հայեցողութեան, կացութեան, գործնապաշտութեան, աշխարհի բոլոր լեզուներէն բառեր կը ներածէ հայերէնի մէջ. թրքերէն, արաբերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն, սպաներէն, ռուսերէն, գերմաներէն, պարսկերէն...: Գումարեցէ՛ք այս կեղծ արդիականութեան վրայ, որ պարզապէս թեթեւսոլիկութիւն է, հայ մարդոց անձնատուական գործնապաշտութիւնը: Անոնք կը ցանկան, որ իրենց զաւակները սորվին յաջողութեան պայման համարուող լեզուները, զանոնք կը մղեն հայերէնը անտեսելու, այսինքն իրենք կը փճացնեն հայերէն բառի, խօսքի, էջի սէրը: Եթէ հայերէնի բառի եւ խօսքի հանդէպ սէրը դադրի, կը մնայ Շաւարշ Միսաքեանի յուսահատական սահմանումը. «հաց պանիրի հայերէնը»: Ֆրանսացի ուսուցչուհին երբ կոչ կ’ընէ սիրցնելու ֆրանսերէն բառը, խօսքը եւ էջը, կ’ուզէ կանխել «հաց-պանիրի լեզու» ֆրանսերէնի տարածումը: Ան հասկցած է, որ այդպէս չ’ըլլար լեզուի յառաջդիմութիւնը: Փոխան հայերէնի պաշտպանութեան, մենք կը շարունակենք մշակել ազգաքանդ սնապարծութիւն մը, յայտարարելով՝ որ այսինչը կամ այնինչը այսինչ կամ այնինչ օտար լեզուն լեզուին տէր ժողովուրդէն լաւ կը խօսի եւ «հաց պանիրի հայերէն»ի ամբոխը կը ծափահարէ: Դադրած ենք մեր լեզուն սիրելէ: Հետեւաբար նաեւ սիրցնելէ: Այլեւս հրաշքի համազօր է հանդիպիլ մարդոց, որոնք Վահան Թէքէեանի պէս ըսեն՝ «քեզ, հայ լեզու, կը սիրեմ մրգաստանի մը նման» եւ ապրումով խօսին «հիւթեղ բառեր»ու մասին, Աւետիս Ահարոնեանի եւ Եղիշէ Չարենցի նման խօսին «արեւահամ» հայերէն բառերու մասին: Դատարկաբան «համաշխարհային ազգ» դառնալով հայերէնը կիրակնօրեայ կամ դաշտահանդէսի լեզուի վերածած ենք: Օտարախօսութիւնը եւ օտարագրութիւնը կանոն են, որ ժամամանկ մըն ալ ազգը պիտի պահէ որպէս տեսակ մը խմբակ-համայնք, եւ մեր մասին պիտի խօսուի անցեալով: Հաւանօրէն ոչ հեռաւոր ապագայի մը: Համազգային առաքելութիւն հարկ է դարձնել «հայերէն բառն ու խօսքը, գրուած էջը սիրցնելու մանկավարժութիւնը, ռազմավարութիւնը, մարտավարութիւնը, գործածեցէ՛ք այն հնչեղ բառը որ կ’ուզէք: Թաղային, միութենական, կուսակցական, կրօնական, պետական ղեկավարութիւնները հարկ է դատել այս ազգային վաւերականութեան ծնունդ տալու ատակ սիրել-սիրցնելով: Հայերէնի ուսուցիչին եւ ուսուցչուհիին առարկայական թշնամիներն են բոլոր անոնք, որոնք հայերէնի անտեսումով կ’ուզեն յաջողութիւններու հասնիլ եւ զանոնք ցուցադրել շուկայական եւ շուկայիկ աղմուկով, անոնք ըլլան ծնողք, դպրոցներ, ղեկավարներ, որոնք չեն վարանիր նաեւ դպրոցներ փակելու: Եթէ սիրել-սիրցնելու ազնիւ մշակութային քաղաքականութիւնը այսօր չսկսի վաղը ուշ կ’ըլլայ: Տեղատուութեան հանգամանաւոր ասպետները կ’ըսեն, որ արդէն ուշ է, բայց դպրոցի շէնք կը կառուցեն: Եթէ հզօր մշակոյթ ունեցող ֆրանսուհին իր երկրին մէջ կ’ըսէ, թէ դպրոցին մէջ հարկ սիրել եւ սիրցնել ֆրանսերէն լեզուն, ի՞նչ պիտի ըսեն միշտ վտանգուած հայ ժողովուրդի մարդիկ, եթէ դեռ նուազագոյն ազգային գիտակցութիւն պահուած է իրենց փառասիրական եւ նիւթապաշտ ցանկութիւններուն մէջ տեղ մը: Կրկին կարդալ Վահան Թէքէեանը: Կրկին կարդալ Չարենցի տողերը, չյուզուելով միայն «անուշ Հայաստան»ով, այլ նաեւ՝ «արեւահամ բառ»ի հրաւէրով, որ ազգի ինքնութեան արեւն է: Անհեռանկար ջոջիկներ, նստած իրենց անկարեւոր կարեւորութեան բազմոցին վրայ, պիտի ըսեն, որ նման խօսքեր «ջուրի մակերեսին տրուած սուրի հարուած են»…** Նման տեղատուական իմաստութեամբ աւելի դիւրին է ամբոխ համոզել քան անհանգստացնող ապագայի տեսիլք ունենալ: Օր մը պէտք է կրկին հարցնել, թէ ինչպէ՞ս կ’ըլլայ ճահճացումը եւ ի՞նչ պիտի բուսնի ճահճացումէն:

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

«ՍԻՐՑՆԵԼ ՖՐԱՆՍԵՐԷՆ ԲԱՌԵՐԸ ԵՒ ԳՐՈՒԹԻՒՆԸ»

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Ընդդիմութիւն-Իշխանութիւն Գոյակեցութեան Կարելիութիւնը՝ Ըստ Տրամաբանութեան․․․

Անգարայի «Ոսկի Խնձոր»-ը. ՆԱԹՕ-ի Գագաթնաժողովը

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է