Պատմական Զուգահեռներն Ու Ապագայի Վտանգները Յստակօրէն Ուրուագծել

Պատմութեան կրկնութիւնը, միապետութիւններու փլուզումէն մինչեւ արհեստական բանականութեան նորօրեայ բռնապետութիւն, քաղաքական եւ հասարակական մեծագոյն փոփոխութիւնները երբեք խաղաղ պայմաններու մէջ չեն ծնիր։ Անոնք արգասիքն են համաշխարհային ցնցումներու, արիւնահեղ պատերազմներու եւ ժողովուրդներու կողմէ իշխող համակարգերուն հանդէպ վստահութեան սպառման։ Այսօր մենք կ’ապրինք ճիշդ այդպիսի ժամանակաշրջանի մը մէջ, ուր դասական պետականութիւնն ու կառավարման արդի ձեւերը կը կանգնին գոյութենական սպառնալիքի դիմաց:

Համաշխարհային առաջին պատերազմը եւ համակարգային յեղաշրջումը` որպէսզի հասկնանք ներկան եւ կանխատեսենք ապագան, պէտք է նայինք պատմութեան էջերուն։ Համաշխարհային առաջին պատերազմը (1914-1918) պարզապէս պետութիւններու միջեւ ռազմական բախում մը չէր, անիկա հին աշխարհակարգի դագաղին վերջին գամն էր։ Մինչեւ պատերազմը, Եւրոպայի մեծագոյն մասը կը կառավարուէր դարաւոր միապետութիւններու եւ կայսրութիւններու կողմէ (Ռոմանովներ, Հապսպուրկներ, Օսմանեաններ)։

Սակայն, պատերազմի արհաւիրքը, տնտեսական փլուզումն ու միլիոնաւոր զոհերը ցոյց տուին այս համակարգերու անկարողութիւնն ու փտածութիւնը։ Ժողովուրդներու վստահութիւնը դէպի «աստուածատուր» թագաւորները սպառեցաւ։ Տեղի ունեցաւ աննախադէպ յեղաշրջում մը` միապետական բացարձակատիրութենէն դէպի հանրապետական եւ ժողովրդավարական կարգերու հաստատում։ Մարդիկ կը փնտռէին արդարութիւն, հաւասարութիւն եւ նոր` աւելի վստահելի կառավարման համակարգեր, որոնք կը խոստանային այլեւս թոյլ չտալ նման աղէտներ:

Ներկայիս Ճգնաժամը` արդի ժողովրդավարութիւններու հոգեվարքը այսօր, մէկ դար անց, ժողովրդավարութիւնը, որ ժամանակին կը նկատուէր որպէս փրկութիւն, կ’ապրի իր ամենախոր ճգնաժամը։ Աշխարհի չորս կողմը տեղի ունեցող իրադարձութիւնները կը վկայեն դասական կառավարութիւններու ձախողութեան մասին`

-Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները` աշխարհի մեծագոյն ժողովրդավարութիւնը կը տառապի ծայրայեղ ներքին բեւեռացումէ։ Ընտրական համակարգերու հանդէպ կասկածը, քաղաքական հաստատութիւններու նկատմամբ անվստահութիւնը եւ ընկերային անհաւասարութիւնը ցոյց կու տան, որ ամերիկեան դասական համակարգը կը տրոհուի։

-Եւրոպա` եւրոպական երկիրները կը դիմագրաւեն տնտեսական անկում, աջակողմեան ծայրայեղականութեան վերելք եւ միասնական որոշումներ կայացնելու անկարողութիւն։

-Ռուս-Ուքրանական պատերազմ` այս ճակատագրական ընդհարումը ոչ միայն կը քայքայէ տարածաշրջանը, այլեւ ի ցոյց կը դնէ համաշխարհային կազմակերպութիւններու (ինչպէս ՄԱԿ-ի) անզօրութիւնն ու երկակի չափանիշերը: Անիկա ապացոյց է, որ աւանդական դիւանագիտութիւնն ու կառավարման ձեւերը այլեւս չեն գործեր։

Այս բոլորին հետեւանքով, ժողովուրդներու եւ պետական հաստատութիւններու միջեւ գոյացած է հսկայական վիհ մը: Մարդիկ կը գիտակցին, որ ներկայիս կառավարութիւնները փտած են, կողմնակալ եւ անկարող՝ ապահովելու իրենց անվտանգութիւնն ու բարօրութիւնը: Անխուսափելի է արդի դասական համակարգերու փլուզումը։

Թուային «Փրկիչը» եւ նոր խաբկանքը` երբ մարդկային գործօնը կը ձախողի, հասարակութիւնը կը սկսի փնտռել այլընտրանքներ, որոնք զերծ են մարդկային թուլութիւններէն` կաշառակերութենէն, յոյզերէն եւ սխալներէն։ Ճիշդ այստեղ ասպարէզ կ’իջնէ արհեստական բանականութիւնը (AI) եւ ելեկտրոնային կառավարումը (e-government):

Յուսահատած հանրութիւնը սկիզբը կրնայ ողջունել այս անցումը։ Կրնայ թուիլ, թէ մեքենաները կարող են արդար, արագ եւ անկողմնակալ վճիռներ կայացնել, տնտեսութիւնը կառավարել ճշգրիտ հաշուարկներով եւ վերջ դնել քաղաքական փտածութեան։ Ժողովուրդը կրնայ կամովին յանձնել իշխանութեան ղեկը «անաչառ» համակարգիչներուն։

Սակայն հոս է, որ կը թաքնուի պատմութեան մեծագոյն ծուղակը։ Մարդիկ կը մոռնան պարզ ճշմարտութիւն մը` արհեստական բանականութիւնը ինքնին անկախ էակ չէ, անիկա կը կրէ իր ծրագրաւորողին գաղափարախօսութիւնը, նպատակներն ու հակումները:

Ծրագրաւորուած բռնապետութիւն եւ անտեսանելի գրաւում` այն համակարգերը, որոնք կոչուած պիտի ըլլան կառավարելու պետութիւններ, արդար չեն կրնար ըլլալ, որովհետեւ անոնց մաթեմաթիքական բանաձեւերու ետին կանգնած են որոշակի պետութիւններ, ընկերութիւններ կամ գերհզօր անհատներ:

Եթէ փոքր կամ զարգացող երկիր մը (ըլլայ ատիկա արաբական աշխարհի, եւրոպայի թէ այլ մայրցամաքի մէջ) իր կառավարման ելեկտրոնային համակարգը կը ներմուծէ կամ կը վստահի գերտէրութեան մը (օրինակ՝ ԱՄՆ, Չինաստան եւ այլն) ստեղծած արհեստական բանականութեան, ապա այդ երկիրը փաստացիօրէն կը զիջի իր ամբողջական ինքնիշխանութիւնը:

Ասիկա կը յանգեցնէ նորօրեայ բռնապետութեան եւ գաղութատիրութեան: Այլեւս պէտք չկայ զօրքեր ուղարկելու կամ ռումբեր նետելու երկիր մը գրաւելու համար: Բաւարար է միայն վերահսկել անոր կենսական որոշումներ կայացնող ելեկտրոնային «ուղեղը»:

Այն անհատը կամ պետութիւնը, որ կը ծրագրաւորէ թիրախային երկրի արհեստական բանականութիւնը, ինքնաբերաբար կը դառնայ այդ երկրի բացարձակ տիրակալը: Անոնք կրնան համակարգչային մէկ հրահանգով ոչնչացնել հակառակորդներ, փոխել տնտեսական հոսքեր եւ վերահսկել միլիոնաւոր մարդոց կեանքի ամէն մէկ մանրամասնութիւնը։

Ուստի` զգուշացում ապագայէն ինչպէս համաշխարհային առաջին պատերազմէն ետք կայսրութիւններու փլատակներուն վրայ ծնաւ ժողովրդավարութիւնը, այնպէս ալ այսօր, ներկայիս համաշխարհային ճգնաժամերու եւ պատերազմներու արիւնալի փոշիին տակէն կը ծնի «Ելեկտրոնային Կառավարման» դարաշրջանը:

Բայց եթէ ժողովուրդները չարթննան եւ չգիտակցին այս նոր վտանգին, անոնք պարզապէս իրենց մարդկային եւ տեսանելի կեղեքիչներուն պիտի փոխարինեն անտեսանելի, անսիրտ եւ անխոցելի թուային բռնապետով մը։ Մարդկութիւնը կանգնած է ճակատագրական ընտրութեան մը դիմաց` դառնալ նորագոյն արհեստագիտութեան գերին, թէ՞ գտնել ուղի մը, ուր մարդկային բանականութիւնն ու բարոյականութիւնը կը մնան իշխանութեան գերագոյն աղբիւրը: