ՈՉ ԳՐԱՄՈԼԻ ՈՉ ԱԼ ԴԻՒԱՆԱԿԱԼԻ ԵՍԵՐՈՒ ՀԱՅԵԼԻՆ Է ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ

0 0
Read Time:2 Minute, 58 Second

balian-literatureՅ. Պալեան

Յուշագրութիւններու գրական փառասիրութիւնը ամենէն պարզունակ արտայայտութիւնն է եսապաշտական գրականութեան: Եթէ կարելի ըլլար յուշագրական հատորները մաղէ անցնել, գրադարաններուն մէջ տեղ կը բացուէր:
Եթէ որպէս թուղթ վաճառուէին գրամոլներու հատորները, գրուած հայերէն թէ օտար լեզուներով, ուր չկան գեղեցիկը, կեանքի իմաստասիրութիւնը, զգացումներու թովչանքը, մարդկութիւնը, գրադարանները կը դադրէին գեղօր ըլլալէ:
Եթէ դիւանակալներ դադրէին գրականութիւն եւ գրող ներկայացնելէ, ծառայելով իրենց հանգամանաւորութեան եւ ոչ գրականութեան, արժէքներու յստակացում տեղի կ’ունենար, սրբուելով քարոզչական եւ ընկերահամակրական շահարկումներու կեղտէն:
Խօսքը կը վերաբերի հայ գրականութեան: Ոչ մէկ մաղ կայ որակը անորակէն ջոկելու, տպուած թուղթը՝ գրականութենէն: Հայերէն գիտցողը ստիպուած չէ անպայման գրականութիւն փորձելու, տաղերգու ըլլալու, թէեւ այդ անդաստանը մուտքի համար անհրաժեշտ է հայերէնի իմացութիւնը, ինչ որ սոսկ բառերու գումար չէ, ոչ ալ թարգմանական կապկումներու պորտախաղ:
Գրամոլական արտայայտութիւններէն է նաեւ այս կամ այն իրաւ կամ կեղծ կուռքի մը ետին թաքնուելով գրականութեան արեւուն տակ տեղ մը փնտռելու մարմաջը:
Այսօր հայ գրականութեան վերականգնումին կը պակսի քաջալերականէ, կողմնապաշտականէ, գրախօսականէ հիմնովին տարբեր վիրահատող քննադատութիւնը, որ կարենայ խօսիլ հարազատութեան մասին, ըսել նաեւ՝ որ կէս կամ մէկ դար ետք ինչ կը մնայ տպուած էջերէն: Իրաւ քննադատութիւնը կրնայ սխալիլ կամ չափազանցել: Այդ նուազ չարիք է բաղդատած գրամոլութեան, քարոզչական կողմնապաշտութեան եւ եսի սպասարկող տպուած թուղթին:
Լճացում կայ այն պատճառով, որ գրախօսականը, յաճախ ապսպրուած, ուղղակի կամ անուղղակի, փոխարինած է գրական քննադատութիւնը: Ոչ ոք կ’ըսէ թէ այդ գրախօսականներու մեծ մասը ի՞նչ նպատակ կը հետապնդէ: Կը ծառայէ՞ երկի գեղարուեստական-ստեղծագործական խորքի ըմբռնումին: Գրախօսականները գրական քննադատութեան գերեզմաններն են:
Գրականութեան հետ չառնչուողը ինքնահիացման համար բեմ կը բարձրանայ գրականութեան մասին խօսելու համար, անհասկնալի ճամբաներով իրաւունք ձեռք բերած ըլլալով: Քիչեր կը տեսնեն, որ բարբաջանքի ետին գրականութենէն զատ ամէն բան կայ. քաղաքական քարոզչութիւն, ընկեր-բարեկամի նկատմամբ հաճոյախօսութիւն, շինծու լուսապսակներէ բաժին ունենալու ցանկութիւն:
Գրականութեան հետ նուազագոյն մտերմութիւն ունեցող ողջմիտ անձը գիտէ, որ իրաւ քննադատութիւնը շատ դժուար աշխատանք է: Ան չի կրնար բաւարարուիլ տպաւորութեան մը արձագանգող կարծիքով, առանց ունենալու ընդհանրապէս գրականութեան ծանօթութեան լայն հորիզոն, իմաստասիրական եւ գեղագիտական, պատմական, ընկերաբանական ենթահող: Հաճոյակատարական խօսքը, նոյնիսկ երբ գեղեցիկ եւ տպաւորիչ ըլլայ, կրնայ ծառայել գովերգութեան, բայց ոչ գրական արժէքներու արտահանման, ուշ կամ կանուխ իր դատարկութիւնը կը բացայայտէ:
Այդպիսի տպաւորիչ բանաստեղծական երեկոյի մը, Խաղաղականի ափին, ստեղծագործութեան փոխարէն խօսեցան կարծեցեալ բանաստեղծի ընտանիքին, հօր, մօր, գերդաստանի մասին: Քանի մը հազար մղոն հեռուէն եկած եկեղեցականը, մոռնալով թէ ինչու եկած էր, դիւրին ճառի տրամադրուող ցեղասպանութեան մասին խօսեցաւ: Ոչ ոք զարմացաւ, քանի որ օրուան հերոսը փառաւոր հիւրասիրութիւն ըրաւ ներկաներուն: Այլ տեղեր եթէ ծաղրանկարային այս պատկերը չկայ, ընկեր-բարեկամի գովերգութիւնը կայ, անկէ փառասիրական բաժին ստանալու համար:
Գրական-ստեղծագործական հրապարակը զտող չկայ եւ «ամէն բան ներելի է»ի, ամենաթողութեան մթնոլորտ կայ, իսկական գրական քննադատութիւնը ներկայ չէ որոմը ցորենէն զատելու համար:
Այս հարցերով յանդգնութիւններու չենք հանդիպիր սփիւռքներու մէջ: Յանդգնողը բեմ չի գտներ կամ կը բանտարկուի մենախօսութեան մէջ: Հայաստան երբեմն կը հանդիպինք որակաւոր եւ հիմնաւորուած քննադատութեան, թէեւ հոն ալ այդ քննադատութիւնը կ’անհանգստացնէ, չի հանդուրժուիր:
Երուանդ Տէր Խաչատրեանի «Ազատ Էջեր»* հատորը, գրականութեան ըմբռնումներու, ճշդումներու, խնդիրներու արծարծման բեմ է, նոյնիսկ եթէ երբեմն կը զարմացնէ: Գիրքը հարցեր դնելու առաքինութիւնը ունի եւ ինչ որ հետաքրքրական է, ինչ որ կ’ըսէ հիմնաւորումներ ունի: Այլ խօսքով, ոչ թէ անհատներու կը ծառայէ այդ գիրքը, այլ՝ գրականութեան: Հայ մտաւորականութեան, գրողներու, խմբագիրներու եւ ուսուցիչներու պէտք է որ հասած ըլլար գիրքը, կամ պէտք է հասնցել:
Գրական հրապարակը աւելի առողջ կ’ըլլար, եթէ միջազգային հրատարակչատուներու պատկերով հրատարակչութիւն ունենայինք, որոնք յատուկ «ընթերցողներ» ունին տպագրութեան համար իրենց յանձնուած գիրքերը կարդալու եւ ընտրութիւն ընելու, առանց քաղաքական կամ ընկերահամակրական տխրութիւններու տուրք տալու:
Այս կացութիւնը ստեղծուած է եւ կը շարունակուի ընթերցող եւ արտայայտուող զանգուածի նուաղումով:
Պէտք է յուսալ որ Հայաստանի մշակոյթի նախարարութիւնը եւ Գրողներու Միութիւնը կ’առաջնորդեն գրական արժէքներու եւ որակի վերականգնումի նախաձեռնութիւնները, նոյնիսկ եթէ ցաւցնող վերանայումներ պիտի ըլլան: Իսկ սփիւռքները պիտի կարենա՞ն քայլ պահել: Մեծ հարցական է:

 
* Ազատ էջեր, Երուանդ Սէր Խաչատրեան, 2008, Երեւան, 616 էջ:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles