ՆԻՒ ԵՈՐՔԱՀԱՅՈՒԹԻՒՆԸ ՈՏՔԻ’ ԴԻՄԱՒՈՐԵՑ ԹԵՀԼԻՐԵԱՆԻ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆԸ…

0 0
Read Time:4 Minute, 8 Second

p16 Tadranu 9

ԱՐՓԻԱՐ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

Լուսանկարներ՝ ՌՈՊԵՐԹ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆի

 

Աննախընթաց թատերական ելոյթ մըն էր որ ներկայացուեցաւ Ապրիլ 12, 2015ին, Ցեղասպանութեան Դարադարձին նուիրուած։ Շաբաթներ առաջ սրահին բոլոր տոմսերը վաճառուած էին եւ հանդիսատեսը անհամբեր կը սպասէր հայրենի թատերագիր Պերճ Զէյթունցեանի ,Դատարանն է, Ոտքի՛…ե ներկայացման։ Պրոտուէյի յայտնի ,Սիմֆընի Սփէյսե թատերասրահը ժամադրավայրն էր պահանջատէր հայութեան։ Այս թատերախաղը պիտի գար մշակութային որակ մը աւելցնելու այս առթիւ տեղի ունեցող այլ յայտագիրներուն վրայ։

Թատերախաղը որքան ալ պատմութիւնն էր Պերլինի մէջ Մարտ 21, 1921ին Թալէաթի սպանութեան` նեմեսիս Սողոմոն Թեհլիրեանի կողմէ, է՛ր նաեւ` Մեծ Եղեռնի տարիներու իրա՛ւ պատմութիւնը մեր ողբերգութեան։ Հանդիսատեսին համար պատմութեան դաս մըն է վերջապէս, արթնցնելու համար, մանաւա՛նդ երիտասարդութեան մօտ ազգային գիտակցութիւնը եւ պահանջատիրութեան ոգին։  Եւ Թ.Մ.Մ.-ի ,Մհեր Մկրտչեանե թատերախումբը այս կրցաւ յաջողութեամբ կատարել, ու արդէն ինչպէս թատերական յանձնախումբի ատենապետ Յակոբ Վարդիվառեան իր խօսքին մէջ կը գրէ. “Միջազգային այս կարեւոր ոստանի սրտին վրայ մկրտչեանականներ կը շարունակեն թատրոնի առաքելութիւնը փոխանցելու նոր սերունդին թէ տակաւին կը մնան պահանջատէրը մեր իրաւունքներուն, մանաւա՛նդ պատմական Հայաստանին։  Վերջապէս թատրոնը քաղաքական բեմ է“։p16 Tadaranu 1

Այս առթիւ յատկապէս Փարիզէն հրաւիրուած էր տաղանդաւոր թատերական գործիչ Ժիրայր Բաբազեանը բեմադրելու այս դժուարին թատերախաղը։ Հակառակ աշխարհագրական հեռաւորութիւններուն, Ժիրայր քանիցս եկաւ Նիւ Եորք ու անձամբ ղեկավարեց թատերախաղին հետ կապուած բոլոր աշխատանքները։  Թատերախումբին մնայուն անդամներուն վրայ, միացան նորեր ամբողջացնելու համար երեսունի մօտ կազմը։

Բացի դերակատարներէն քսանի մօտ թեքնիք աշխատողներ մաս կազմեցին այս ներկայացման իրագործման։  Պէտք է նշենք նաեւ որ Բաբազեան¬Զէյթունցեանի այս թատերախաղը վերամշակելով աւելի մատչելի դարձուցած էր հանդիսատեսին համար, մանաւարդ` աւելցնելով տպաւորիչ խաղավերջ մը։

Թեհլիրեանի գլխաւոր դերով հանդէս եկաւ Յարութ Պարսումեան։ Ան յուզեց ներկաները եւ մանաւանդ ներկայացման աւարտին իր մենախօսութեամբ ներկայացուց հայու տառապանքը Տէր Զօրի անապատներէն մինչեւ մեր մտաւորականութեան նահատակութիւնը։  Սրահին մէջ չկար հանդիսատես մը որ այդ պահուն կարենար զսպել իր մարդակային թէ ազգային զգացումները. անոնք հաւաքաբար ողբացին մեր ողբերգութիւնը …։

Թալէաթի դերով Գառնիկ Ներսէսեան կրցաւ լաւագոյնս մարմնաւորել նկարագիրը այդ թիւ մէկ բորենիին, որ Իթթիհատական իր ընկերներուն հետ ծրագրած ու իրագործած էր Հայոց Ցեղասպանութիւնը։ Կրցաւ տալ ժամանակաշրջանի Փան-Թուրանական թրքական մթնոլորտը եւ այդ ծրագրին մշակման համար առնուած բոլոր դաւադրութիւնները։

Պերլինի դատավարութեան ընթացքը եւ անոր ընդմէջէն օտար հայասէր դիւանագէտներու թէ մտաւորականներու վկայութիւնները կրնան ծառայել այսօր ալ Եւրոպայի այն քար լռութեան, որ տակաւին կը շարունակուի կարգ մը երկիրներէ ներս։ Անոնցմէ յիշել Հենրի Մորկընթաուը (Արմենակ Գրուշեան), Տոքթ. Մարթին Նիփակը (Րոյ Պահեան), Տոքթ. Եոհաննէս Լէփսիուսը ( Յ. Վարդիվառեան), Օթթօ Լայմըն ֆոն Սենտըրզը (Սարգիս Փիլավճեան։ Իսկ դատական ատեանի նախագահը (Յարութ Չաթմաճեան), դատախազը (Շմաւոն Ադամեան) ու պաշտպան փաստաբանները (Միսաք Պօղոսեան ու Ռաֆֆի Կիւլպէնկ) լաւագոյնս տուին դատական հարցաքննութեան ընթացքը դարձնելու համոզիչ։ Անոնք բեմական տարիներու իրենց փորձառութեամբ իրենք իրենց գերազանցեցին։ Գեղեցիկ բեմական նկարագիրներ ստեղծեցին թատերախումբին զոյգ ամենատարէց անդամները` արմենականներու օրրան` Վան ծնած 90ամեայ Յովհաննէս Գարթալեանը` Նազիմ պէյի դերով եւ 80ամեայ Խաչիկ Սարըմինասեանը` հայ քահանայի դերով։p16

Իգական սեռէն  ,հոգիներեու հարուստ տեսարաններ անցեալը ներկային շաղկապեցին բեմական փայլուն յղացումներով` Արփի Չանքարը, Թալին Պահեանն ու Լինա Կիւրոյեան։  Իսկ ԹալԷաթի կնոջ դերը ստանձնած էր Թալին Գարակիւլլէեան, որ ինք եւս թատերախումբին փորձառու դերասանուհիներէն մին է։  Զոյգ դերերով` Տիկին Տիթմանի եւ Սողոմոնի մօր կերպարով ներկայացաւ Էլիզապէթ Աքեան, որ հակառակ Ամերիկա ծնած ըլլալուն փայլուն ներկայացուց իր կերպարները։ Կային նաեւ այլ դերակատարներ` Դալար Զօքեան, Ալան Մարթայեան, Սեւակ Մխիթարեան, Գայլ Թորոսեան եւ Կարօ Շամմամեան, թէեւ կարճ կամ անխօս դերերով բայց նոյնքան տպաւորիչ։

Լոյսերու, ձայնային ու լսատեսողական ձեւաւորման եւ կահաւորման համար բեմադրիչը ամէն ջանք թափած էր հասնելու կատարելագործման։  Ժամանակակից գործիքներու եւ գերարդիական համակարգիչներու բոլոր միջոցները, որոնք միջազգային բեմերու վրայ կ’իրագործուին, կիրառուած էին այս ներկայացման մէջ, թատերախաղը դարձնելով հաղորդական հանդիսատեսներուն համար։ Մինչ այդ, առաջին անգամ ըլլալով ամերիկահայ բեմին վրայ երեւցաւ ամբողջ խաղին անգլերէն թարգմանութիւնը, որ լուսարձակուեցաւ ամենայն բծախնդրութեամբ։

Յիշատակելի է աշխատանքը այս ներկայացման գործադիր վարիչին` Մարի Զօքեանին, լուսատեսողական ստեղծագործին` Գէորգ Մուրատին, փոխ բեմադրիչին` Յարութ Չաթմաճեանին, որ բեմադրիչին բացակայութեան հսկեց փորձերուն, երաժշտութեան ստեղծագործողին` Յարութ Պարսումեանին, բեմադրիչի օգնականին` Էլէն Մինասեանին,։  Զէյթունցեանի ,Դատարանն է, ոտքի՛…ե թատերախաղին արեւմտահայերէնի վերածումը հմտօրէն կատարեց Պայծիկ Գալայճեան, իսկ անգլերէն թարգմանութիւնը` Անահիտ Քիւրտեան։  Անպայմանօրէն պէտք է յիշատակել անունները Հրաչ Զօքեանի, Հայկ եւ Անուշ Կիւլեաններու, Հայկ եւ Սրբուհի Վարդիվառեաններու, առանց որոնց դժուար թէ կարելի ըլլար բեմական թեքնիք աշխատանքները իրագործել։ Անգնահատելի է Արմինէ Մինասեանի արհեստավարժ ներդրումը որպէս դիմայարդար։

Պէտք է գնահատել թատերախումբին վարչութեան ամբողջական կազմը, որ անվախօրէն նախաձեռնեց այս թատերախաղին ներկայացումը։ Այս ամբողջական գործին ընդհանուր պատասխանատուն էր Յակոբ Վարդիվառեան։

Պատրաստուած էր որակաւոր եւ պահուելու արժանի գրքոյկ մը, ուր լայն տեղ տրուած էր 1915-1922 տարիներու ազգային ողբերգութեան, նեմեսիսի գործողութեան եւ անոր առաջնորդին` Շահան Նաթալիին։ Գունատիպ, հարուստ տպագրութեամբ սքանչելի հրատարակութիւն մը։

Հայաստանի Հանրապետութեան Միացեալ Նահանգներու դեսպան Տիգրան Սարգսեան ու իր տիկինը մայրաքաղաք Ուաշինկթընէն այս առթիւ մասնաւոր եկան ներկայ գտնուելու այս ներկայացման։ Ներկայ էին նաեւ Հ.Հ. Մ.Ա.Կ.-ի մօտ մշտական ներկայացչութեան դիւանագէտները, հոգեւոր դասը առաջնորդութեամբ` Եղիշէ Արք. Կիզիրեանի, Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Կեդրոնական Վարչութեան անդամներ, Ռ.Ա.Կ.-ի եւ Հ.Յ.Դ.-ի տեղական մասնաճիւղերու վարչականներ, ինչպէս նաեւ` ազգային բարերարներ։ Ամերիկայի Հայոց Առաջնորդ Խաժակ Արք. Պարսամեան թէեւ կը բացակայէր Վատիկան գտնուելով, սակայն յղած էր իր հայրական խօսքը։

Անկասկած այս ներկայացումը պիտի մնայ արձանագրուած նիւեորքահայութեան այլապէս հարուստ տարեգրութեան մէջ որպէս եզակի թատերական ելոյթ նուիրուած Հայոց Ցեղասպանութեան դարադարձին։

… Ու նիւեորքահայութիւնը ոտքի՞ ողջունեց Թեհլիրեանի դատավարութիւնը, երկա՜ր, շա՞տ երկար ծափահարութիւններով։

Ապրի՞ն Մկրտչեանականները, որոնք խոնարհեցան Թեհլիրեանի յիշատակին առջեւ եւ որոնք արթնցուցին պահանջատիրութեան ոգին հանդիսատեսին մօտ։

 

 

 

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

One thought on “ՆԻՒ ԵՈՐՔԱՀԱՅՈՒԹԻՒՆԸ ՈՏՔԻ’ ԴԻՄԱՒՈՐԵՑ ԹԵՀԼԻՐԵԱՆԻ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆԸ…

  1. «ԵՐԲ ՉԻ ՄՆՈՒՄ ԵԼՔ ՈՒ ՃԱՐ, ԽԵՆԵՐՆ ԵՆ ԳՏՆՈՒՄ ՀՆԱՐ»: պԱՐՈՅՐ ՍԵՒԱԿԻ ԱՅՍ ԽՕՍՔԵՐԸ ԼԻՈՎԻՆ ԿԸ ՀԱՄԸՆԿՆԻՆ ՆԻՒ ԵՈՐՔԻ ԹԷՔԷԵԱՆԱԿԱՆՆԵՐՈՒ ԽԻԶԱԽ ՔԱՅԼԻՆ…:
    ՅԱԿՈԲ ՎԱՐԴԻՎԱՐԵԱՆԻ ԹԱՏ ԲԱՆ ԿԸ ՊԱՐՏԻ ՁԵՌՆԱՐԿԻՆ ՅԱՋՈՂՈՒԹԻՒՆԸ…

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles